Boeken 2024

Dit jaar heb ik 62 boeken gelezen of herlezen. Dat is meer dan vorig jaar, maar geen 'persoonlijk record'. En hé, het is geen wedstrijd. Ik lees 'gewoon' elke dag, en soms gaat dat wat sneller, soms wat langzamer. 

Ongeveer 40 boeken waren bellettrie, de rest zakelijk beschrijvend werk. 46 van de boeken zijn oorspronkelijk Nederlands, 11 zijn vertaald, 5 las ik in het Engels. Twaalf boeken las ik voor de tweede of derde keer, meest van Maarten 't Hart (afgelopen voorjaar, dus voordat hem de P.C. Hooft-prijs werd toegekend) en van Karl Ove Knausgård. Verder was er een (1) boek dat ik, omdat het slecht beviel, niet uitlas. Dat blijft hier ongenoemd.

Twee boeken vond ik heel bijzonder. Deze en deze. Ik kijk uit naar deel 3, dat in april 2025 moet verschijnen. Ook goed: Duidelijkheid van Tom-Jan Meeus, In den vreemde van Frida Vogels en Naar zachtheid en een warm verlangen van Adriaan van Dis.

Drie boeken vond ik echt slecht, maar las ik toch uit. Het boekenweekgeschenk van de familie Chabot, en (nota bene) twee Beatles-boeken van Ken McNab. Hoed u daarvoor!

Op de stapel: Frits van Oostrom - De Reyneart (vorig jaar al, en nu nog steeds), Arnon Grunberg - Waarheidsliefde en biefstuk. (ook nog steeds), P.F. Thomése - Black-Out, Michail Boelgakov - De meester en Margarita, Karl Ove Knausgård - De wolven van de eeuwigheid, Nino Haratischwili - Het achtste leven (voor Brilka) en Jeroen Brouwers/Geert van Oorschot - Briefwisseling 1968-1986. Maar er kan zomaar weer iets tussenkomen. Wat verder ter tafel komt, dus.

Ik lees nu Freek de Jonge - De Zeeuwse jaren en Sander Schimmelpenninck - De domheid regeert.

Dit was het boekenjaar 2024, volgend jaar weer een boekenjaar!

One and One and One is Three

In 2015 zag ik de Analogues voor het eerst, met Magical Mystery Tour. Dat was toch wel iets anders dan het doorsnee Beatlekofferbandje. Sindsdien ben ik naar elke show geweest, volgens mij steeds drie keer. Maar nu is de koek op, alle latere Beatle-lp's zijn gedaan. Ik had alleen Revolver niet gezien, die hebben ze volgens mij maar een keer gespeeld, helemaal in het begin, toen ze nog onbekend waren (The Silver Analogues). Geplande Revolver-shows in oktober 2020 in AFAS (ik heb de kaartjes nog) gingen niet door, door corona. 

The Analogues sluiten hun missie af met drie shows in Ziggo. One and One and One isThree. 

20 september 2024: Part 1, Revolver en Sgt. Pepper

The Analogues speelden Revolver (de beste Beatles-lp) alsnog, en Sgt. Pepper (de meest ambitieuze Beatles-lp).

Het was allemaal weer dik in orde. Ik ken de muziek van haver tot gort, en het is leuk om de muziek gespeeld te zien worden, op de authentieke instrumenten. Ik ZIE dan hoe het gemaakt is. Alles was goed, maar gisteren viel mij weer eens op hoe goed gitarist Jac Bico eigenlijk is. Ook de 'terugwaartse' gitaar van George in sommige Revolver-nummers weet hij te reproduceren. 

Naast Revolver en Pepper werden ook andere nummers uit 1966 en 1967 gespeeld. De singles en de dubbel-ep Magical Mystery Tour. Ik miste alleen Paperback Writer, Rain en Baby You're A Rich Man. Rupsje-nooit-genoeg, ik weet het. 

Een leuke verrassing was Mark Lewisohn, die tussen de bedrijven door twee keer een kort verhaal hield over hoe het allemaal zo gekomen was. Niet echt nieuws (dat komt wel in de nog te verschijnen delen 2 en 3 van zijn definitieve Beatles-biografie All Those Years), maar wel onderhoudend.

Ik kocht nog een plaatje en een T-shirt. Op 2 november ga ik dus weer, dan spelen ze 'The White Album'. 

2 november 2024: Part 2, The Beatles (White Album)

The Analogues speelden The Beatles (White Album), (de meest veelzijdige Beatles-lp). 

Wat een band is het toch. Vrijwel met dezelfde snelheid als op de 2lp werden de nummers gespeeld (het wisselen van instrumenten vergt een goed ingestudeerde choreografie), de uitvoering was vrijwel vlekkeloos. Vorige keer ontbrak Fred Gehring (wegens fysiek ongemak), dit keer deed hij de tweede helft mee. Vervanger Kees Schaper was overigens erg goed, onwillekeurig (en onterecht) moest ik toch even aan Jimmie Nicol denken. Wat moet ik zeggen? Alles was goed, de solo in While My Guitar Gently Weeps kwam er vlekkeloos uit, en Diederik deed een mooie Yoko in Bungalow Bill. Mooi was (weer) de Jaap Drupsteen-video die gemaakt is als begeleiding bij Revolution 9. Indrukwekkend, ik zou willen dat John die had kunnen zien. 

Hier een fotootje tijdens Good Night.

In de toegift werden Hey Bulldog, Lady Madonna en Hey Jude gepeeld. (Rupsje-nooit-genoeg miste The Inner Light, Revolution en de andere Beatle-tracks uit Yellow Submarine.)

En toen was het bijna voorbij. Ik kijk uit naar 28 december voor Abbey Road en Let It Be. 

28 december 2024: Part 3, Let It Be en Abbey Road

The Analogues speelden voor het allerlaatst. Let It Be (de rommeligste Beatles-lp) en Abbey Road (de mooiste Beatles-lp).

Een daverend slotakkoord. Wat een avond! 

Voor het concert was er via het geluidssysteem van Ziggo weer solowerk van onze 4 helden te horen. Er was dit keer een voorprogramma, 'The Young Analogues', 4 jonge gasten (afkomstig van conservatoria), die een leuke set Beatles-nummers uit de beginjaren speelden: I Saw Her Standing There, Help!, Eight Days A Week, She Loves You , I Want To Hold Your Hand en Twist And Shout. 3 gitaren en een drumstel. Inclusief het à la 1963 geschud met de hoofden bij She Loves You en de buiging na elk nummer. Strakke set, aanstekelijke muziek.

Daarna, net als op de eerste avond, Beatles-biograaf Mark Lewisohn, die in het kort vertelde over de tot-stand-koming van Let It Be. Voor mij bekende lesstof, maar altijd prettig om deze man te horen vertellen.

The Analogues speelden vervolgens de lp Let It Be bijna puntgaaf na. Bijna, want volgens mij miste ik de (nerd-alert) Danny Boy-flard aan het eind van The One After 909. Maar wel hoorde ik bijvoorbeeld de scherpe hi-hats-echo's in het nummer Let It Be, aanwezig op de lp, niet op de single. Details, details, details. LIB is een beetje een rommelige verzameling van nummers die in januari 1969 óf 'gewoon' netjes opgenomen zijn, óf live gespeeld op het dak van Apple, óf in de studio gejamd en geïmproviseerd. Maar hé, er staan wel drie nummers op die nummer 1 waren. Zo matig is die lp helemaal niet. Zoals gebruikelijk bij The Analogues waren er weer strijkers en blazers, zodat de Phil Spector-orkestratie goed overkwam. Mooi. Sorry Paul. Als tussentijdse toegift het nummer dat NIET op Let It Be kwam, maar later een single werd, Don't Let Me Down.

Er was nog een kort verhaal van Mark, wellicht dat niet iedereen al op de hoogte was van het feit dat The Beatles na Abbey Road het plan hadden om nog een lp, en een single voor Kerst 1969 op te nemen. Hij vertelde daar al eerder over, o.a. bij zijn Hornsey Road-presentatie, en het was volgens mij ook al vermeld in Nicholas Schaffners The Beatles Forever, uit de jaren 70. Die single en lp kwamen er niet, The Beatles gingen uit elkaar.

Abbey Road. Ik heb het The Analogues al meerdere keren zien uitvoeren, ook dit keer klopte echt alles. De details in de instrumenten, het aambeeld in Maxwell's Silver Hammer, de arrangementen van George Martin, de full stop in I Want You (She's So Heavy), het halve akkoord in Her Majesty. Perfect. 

En nog was het niet voorbij. Na het applaus was er een dankwoord, en volgden nog The Ballad Of John And Yoko, Yesterday en All You Need Is Love. Einde.

Voor de trouwe fans, die alle drie avonden hadden bijgewoond was er een speciale genummerde off-set afdruk (A3 formaat) van een iconische foto die Nico Koster maakte tijdens de bed-in van John en Yoko in het Amsterdamse Hilton Hotel. Ik heb nummers 1709 en 1710. Ook bijgevoegd waren replica's van John's Hair Peace en Bed Piece plakkaten, ook zichtbaar op dezelfde foto.

(Foto © Nico Koster, screenshot van nicokoster.com)

En nu. The Analogues zijn klaar, vanaf oktober 2015 heb ik elke show die ze speelden 3 of meer keren gezien. Waarom toch? Het is de muziek, natuurlijk. The Beatles zijn de soundtrack van mijn leven. Ik herinner me dat She Loves You een hit was, en in de Vara Gids Top 10 stond. Dat was eind 1963. Ik ben blijven luisteren, nu dus meer dan 60 jaar. Ik ken de muziek van haver tot gort, en toch: The Analogues speelden ze na op dezelfde instrumenten als bij de opnames gebruikt. Het klinkt daardoor fantastisch, en gek genoeg: door het te ZIEN spelen op deze manier hoorde ik beter, leerde ik ook meer en meer hoe die nummers nu precies in elkaar zitten. De wisselende gitaren, de samenzang, het drummen van Ringo in dit of dat nummer. Bijvoorbeeld: in het nummer I want You (She's So Heavy) is het laatste stuk een repeterend door John en George gespeeld gitaarrif, met drums, bas, orgel en een Moog synthesizer. Een geluidsstorm. En dan wandelt er bij TheAnalogues na een tijdje een ondersteunend muzikant het podium op en slaat een paar maten ritmisch twee houtblokjes tegen elkaar, nauwelijks hoorbaar. Is dat ook zo bij The Beatles? Misschien hoor ik, rond de 6 minuten in het nummer, diep in de mix, wat hoge droge tikken. Dat zou het kunnen zijn. Maar misschien verbeeld ik het me ook. Nou ja. 

The Analogues zijn dus wel klaar, maar The Beatles nog niet. Komend jaar komt er misschien een archiefuitgave van Rubber Soul, misschien ook van Johns Walls And Bridges, Paul heeft aangegeven dat er een nieuw album komt, en op 10 januari al is er de nieuwe Ringo Starr lp, Look Up! Ik kijk er naar uit.

Mijn 'migratieachtergrond'

De laatste tijd hoor je veel over 'migratieachtergrond'. Mensen met een 'migratieachtergrond' moeten volgens een meerderheid van de Tweede Kamer gemonitord worden. Passen ze zich wel genoeg aan aan 'onze' normen en waarden? Het schijnt dat de overheid, het CBS, op dit moment voor het etiket 'migratieachtergrond' twee generaties terugkijkt. Maar dat zou zomaar kunnen veranderen, weten we uit de geschiedenis. 

Hoe zit het eigenlijk met mijn 'migratieachtergrond'? Als ik twee generaties terugkijk liggen mijn wortels in Den Haag, Breskens en Groede. Voorlopig lijk ik dus buiten schot te zijn.  Maar verder terugkijkend zijn er wel degelijk voorouders geboren buiten het huidige Nederland. Bijvoorbeeld: de familie van mijn moeder. Haar familie heet Manhave. De meesten woonden en wonen in Zeeuwsch-Vlaanderen. Zo'n 25 jaar geleden bezocht ik een genealogische dag in Zeeland. Het internet was nog niet wat het nu is, maar je kon een naam opgeven en dan kreeg je een uitdraai van beschikbare gegevens. Veelal kopieën van  microfiches. Ik noemde de naam: Manhave. Het antwoord was: dat is helemaal geen Zeeuwse naam. 

De eerste Manhave in het huidige Nederland was Andreas Manhave, die zich in 1702 in Cadzand vestigde. Hij was geboren in Izegem, Vlaanderen, wat toen tot de Spaanse Nederlanden behoorde. Een Spanjaard dus! Familie heeft daarna, ruim 300 jaar,  altijd in Zeeland gewoond. Acht generaties voor mij. En toch 'geen Zeeuwse naam'. 

Ik vrees dat het voor landgenoten met een 'migratieachtergrond' nog wel even zal duren, voordat ze die achtergrond kwijt zijn.

Ik wist niet dat ik het in mij had

Deze maand logeerden we twee weken bij onze zoon plus gezin, die voor een paar maanden hun intrek hadden genomen in een AirBnB in Nerja, Zuid-Spanje. Dat was natuurlijk erg leuk, we hebben genoten, dank u. Behalve fijn optrekken met het gezin, en vooral de kleindochter, die we door de afstanden (ze wonen in Gotenburg) niet vaak zien was er voor mij ineens ook de mogelijkheid om via het aanwezige Disney+ te kijken naar twee 'achterstallige' Beatles-films.

Het Beatles-bedrijf Apple heeft kennelijk een contract gesloten met Disney. In 2021 leidde dat al tot Get Back, een ge-wel-di-ge  documentaire van bijna 8 uur die Peter Jackson (Lord Of The Rings) samenstelde uit zo'n 60 uur film en 120 uur audiomateriaal van Michael Lindsay-Hogg die in januari 1969 The Beatles volgde bij hun repetities voor  een live-concert, nee, een lp, nee toch een filmproject. (Uiteindelijk werd het dat alle drie: Let It Be.)

Helaas werd die oorspronkelijke film Let It Be buiten alle releases gehouden. Z De reputatie was slecht, vooral John en George zijn altijd negatief geweest. Dat zal gekleurd zijn door wat er na die opnames binnen de groep gebeurde, want Get Back liet zien dat het allemaal niet zo miserabel was.

Zelf zag ik hem in de jaren 70 een keer of drie, en ik heb ergens nog een VHS-band van bedenkelijke kwaliteit. Maar ik heb geen VHS-speler meer. Enfin, lang verhaal kort: In mei verscheen LIB op Disney+, en nu kon ik weer kijken. 

 

Ik heb met plezier gekeken. Beeld- en geluidskwaliteit waren prima, en het was inderdaad allemaal zo somber nog niet. Gelukkig was de film ook nog eens in het oorspronkelijke 4:3 formaat, dus niet aan boven- en onderkant afgesneden. Ik hoop nog steeds op een release op dvd of Blu-ray.

Dan was er nog de net verschenen documentaire Beatles '64, over de stormachtige verovering van Amerika, in 1964. Destijds werd er gefilmd door de Maysles brothers, gerenommeerde documentairefilmers. Die documentaire verscheen hetzelfde jaar als What's Happening! The Beatles in the U.S.A. In de jaren '90 en '00 bracht Apple een iets andere selectie van het beeldmateriaal, met aanvullend bonusspul. The Beatles: The First U.S. Visit. Die heb ik, op twee dvd's. 

En nu heeft Martin Scorsese weer een andere edit mogen maken.

 

OK, er zaten scènes in die ik niet eerder gezien had. OK, het geluid is mooi gerestaureerd, nu in stereo. En OK, er zaten min of meer relevante interviewfragmenten met onze vier helden bij. Maar ook interviews met mensen die er destijds op een of andere manier bij waren, als fan. Ik kan goed zonder deze soms emotionele ontboezemingen. Het aardigste hiervan was het verhaal van Jack Douglas, toen een beginnend muzikant, later engineer bij Imagine, en producer van John Lennons laatste lp Double Fantasy.  

Het duurde mij allemaal net iets te lang, en ik had het min of meer allemaal al gezien. Niet erg enthousiast over een Beatles-product, ik wist niet dat ik het in mij had.

Van fantoompijn naar de boekengletsjer

Deze week kocht ik Kastanje a/d Zee, van A.F.Th. van der Heijden, deel 7 van De tandeloze tijd. Een bijzonder boek, want het verscheen al eerder, in 2016, in een bibliofiele editie van 176 exemplaren bij De Statenhofpers. 

Dat was een mooie uitgave, maar niet goedkoop. Ik dacht, ik wacht wel even op de reguliere handelseditie. Dat heeft dus jarenlang een soort fantoompijn in de boekenkast opgeleverd, een lege plek die maar niet opgevuld werd. Van tijd tot tijd keek ik of er een exemplaar op internet werd aangeboden. Dat is een paar keer gebeurd, maar de prijzen werden er bepaald niet lager op. 

Ondertussen schreef AFTh maar door, en verschenen er volgende delen: Stemvorken (DTT 8), Stultifera Navis (weer bibliofiel bij De Statenhofpers, DTT 10, dit keer heb ik niet geaarzeld) en Zogkoorts (via Stichting De Tandeloze Tijd, DTT 13). Andere delen zijn in voorbereiding, worden soms aangekondigd maar door omstandigheden uitgesteld en soms verschuiven titels binnen de reeks van plaats. De IJzeren Man bijvoorbeeld werd begin dit jaar al verwacht, maar is nog niet verschenen. Het zou deel 12 worden binnen DTT, maar staat nu aangekondigd als deel 9. Van der Heijden heeft wel gezegd dat de verhalen soms met hem aan de loop gaan, hun eigen koers nemen. Wat begon als een onderdeel van een roman kan dan uitgroeien tot een zelfstandige uitgave. Ook de volgorde van verschijnen is soms grillig. Deel 13 is al verschenen, maar deel 9 moet nog komen. Dat is niet van vandaag of gisteren, Advocaat van de hanen (DTT4) verscheen in 1990, en Het hof van barmhartigheid en Onder het plaveisel het moeras (DTT 3 Eerste boek en Tweede boek) pas in 1996. 

Enfin, deel 7 is geland. Ik kan het niet echt beoordelen, maar het lijkt erop dat de tekst niet gewijzigd is ten opzichte van de Statenhofpers-uitgave, daar was eerst wel sprake van. Wel is er door AFTh een nawoord aan toegevoegd. Ik ga het binnenkort lezen, en hoewel ik geen stapel te lezen boeken heb, maar toch wel een boekengletsjer van 'te lezen boeken' waar zich van alles in bevindt denk ik dat deze AFTh snel aan de beurt zal zijn.

George Harrison, Living In The Material World (50th Anniversary 2CD Edition)

Door covid is er van alles in het ongerede geraakt, zo ook relatief onbelangrijke dingen als de diverse '50th anniversary' Beatles-solo archiefuitgaven. John Lennons Mind Games (1973) kwam eerder dit jaar uit, en nu dan Living In The Material World.

In 1973 kwam het originele album uit, en George Harrison was een superster. Ik herinner me dat er in de Bijenkorf, waar ik de lp kocht, bakken vol van stonden. Vorige week dus de jubileumuitgave, en ik had moeite om het te kopen. Mijn platenzaakje (onderdeel van een landelijke keten) kon de 2cd-editie niet geleverd krijgen, via-via kwam er toch nog eentje los. De laatste, komt niet meer, volgens de eigenaar van mijn platenzaakje. Zo vergaat 's werelds roem, zal ik maar zeggen, of om met George himself te spreken: All Things Must Pass.

cd1 bevat het originele album, geremixt door Paul Hicks, die dat eerder deed bij ATMP.  Behalve de lp uit 1973 heb ik een cd uit 1991, en heruitgave (met dvd) uit 2006 en nu deze 2cd dus. Het geluid is nu beter, helderder, George's stem en akoestische gitaar zijn mooier van geluid, en ik hoor meer bas. 

cd2 heeft van alle nummers een 'alternate take', of 'acoustic version'. Daar zitten leuke dingen tussen. Mijn favoriete track, op het originele album en zeker tussen de alternate takes, is Be Here Now, met fijne piano van Nicky Hopkins. Prachtig. Op cd2 staat nog een extra nummer, het b-kantje Miss O'Dell, ook in een nieuwe mix. Voor de nerds: het is de 'laughing version', helaas niet de 'straight version', die volgens mij alleen op bootleg beschikbaar is.

Nu nog even mopperen. Helaas is het mooiste Harrison b-kantje ooit, Deep Blue, buiten deze heruitgave gehouden. Jammer. En: behalve deze 2cd-editie is er ook nog een Super Deluxe Edition, met ook 2 cd's, 2 lp's een singletje, een Blu-ray disc en een boek. Op cd2 staat een (1) extra nummer, Sunshine Life For Me (Sail Away Raymond), dat George aan Ringo zou geven voor zijn Ringo-lp. Samen met een instrumentale versie staat dit nog eens op dat extra singletje. Twee extra nummers, om die super deluxe editie (ongeveer 120 euro duurder dan de 2 cd-editie) aantrekkelijker te maken. Zoals George zelf zong: I'm living in the material world. Ik heb het geld in mijn  zak gehouden, dit keer. Nou ja,  een versie van Sunshine Life For Me (Sail Away Raymond) is wel beschikbaar via streaming en YouTube. Ik hoor u denken: is dat The Band die George begeleidt? Inderdaad.

Ik las Ewoud Sanders - 'Jood', de vergeten geschiedenis van een beladen woord

Na Van appeljood tot zuurjood is er nu dit boekje. De titel zegt precies waar het over gaat. Gebaseerd op tekstonderzoek (o.a. Delpher) en eigen enquêteresultaten laat Ewoud Sanders zien hoeveel Nederlandse woorden en uitdrukkingen er zijn met daarin het woord jood (of smous). Honderden en honderden. Sommige zijn letterlijk eeuwen oud, dateren uit de Middeleeuwen, andere zijn nieuwer. De meeste zijn ingegeven door opvattingen over 'de Ander'. Sanders groepeert het naar thema: geloof, tradities, uiterlijk, gedrag, enzovoort. Vaak zijn het neerbuigende, beledigende of ronduit antisemitische uitingen. Terug van nooit weggeweest. Woorden doen ertoe. 

Dat van beledigend bedoelde woorden en samenstellingen geldt overigens (mutatis mutandis) ook voor woorden met andere 'anderen', denk aan homo, Turk, Marokkaan, moslim. Enfin, kijk maar in de krant, en vooral op internet, deze week.  

Interessant was het om (weer) te lezen over de geschiedenis van het woord 'jood' in Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal, de 'Dikke Van Dale', vanaf de eerste tot de laatste druk, en over de ophef die er van tijd tot tijd over was. Tot rechtszaken aan toe. 

Een nuttig, leerzaam boek.

Twee 'terzijdes':
1. In 1990 begon Edda Rafalowicz een lobby om de omschrijving van het woord 'jood' in de Dikke Van Dale gewijzigd te krijgen. Ewoud Sanders schrijft erover. Haar bemoeienis toen staat mij niet bij, als ik er toen al over gelezen had, nu is het voor mij opmerkelijk, omdat ik betrekkelijk wat onderzoek gedaan heb naar leven en lot van deze familie. Ik 'ken' haar onder haar eigen naam, Esther Parzenczewska.
2. De tweede en derde druk van Van Dale (die die naam toen nog niet had, overigens) werden voor publicatie gereed gemaakt door een helper van Van Dale, Johannes (Jan) Manhave. Dat is verre familie van mij, via mijn moeder, dezelfde familie(naam). Een broer van een betovergrootvader of zoiets.

Het is goed om af en toe in de spiegel te kijken:
- Ik meen dat ik nooit het woord 'jood', of een samenstelling daarvan, in antisemitische zin heb gebruikt. Wel als scheldwoord tegen een brildragend buurtgenootje. Ik zei al eerder en herhaal nu: 'Er was natuurlijk ook de 'brillenjood'. Toen ik jong was, was dat vooral een scheldwoord voor kinderen die een bril droegen. Ewoud Sanders meldt dit ook. Tja, ik riep dat ook wel. Er zat niet iets antisemitisch achter, maar het is niet fraai, en ik ben er niet trots op. Ik zeg dit omdat het zo was.'
- Ik ben verzot op jodenkoeken, en noem ze ook zo. Daar zit (hoop ik) niets beledigends in, integendeel. Ewoud Sanders meldt dat een fabrikant uit het oogpunt van inclusiviteit de naam heeft veranderd in Odekoek. Maar ook dat het Centraal Joods Overleg, de koepel van Joodse organisaties in Nederland, heeft laten weten de naamswijziging te waarderen maar nooit aanstoot te hebben genomen aan de naam jodenkoeken. Daar klamp ik me dan maar aan vast. En anders eet ik odekoeken.
- Sanders heeft nauwelijks 'zei-spreuken' opgenomen, omdat hij geen aanwijzingen had gevonden, dat ze in de praktijk werkelijk zijn gebruikt. In mijn familie heb ik daarentegen (30 jaar geleden of zo, op een verjaardag) wel horen zeggen: 'Alles met mate, zei de jood, en hij sloeg zijn vrouw met de ellestok'. Onthouden omdat het een duidelijke woordspeling bevatte. Ook hier heb ik geen reden om aan te nemen dat het antisemitisch of beledigend was bedoeld, maar meer 'dat met dit nou eenmaal zei', en lollig bedoelde: mate(n) - ellestok, u begrijpt het. Maar ik kan me voorstellen dat je het wel als beledigend ervaart. Niet doen dus, lijkt me.

Die allesbepalende dag

Vandaag precies 65 jaar geleden, 14 november 1959, was een voor mij allesbepalende dag. Ik kan het mij er niets van herinneren, behalve misschien dat ik 's middags met een oom en tante meereed om daar te gaan logeren, in hun Volkswagen kever met brilletje. Op de Soestdijksekade in Den Haag lag een plas water, waar mijn oom doorheen reed. Dat is alles wat ik (misschien) zelf nog weet. 

Die dag overleed na een lang en slopend ziekbed mijn moeder. Ik was 5 jaar. 

Na een paar maanden kwam ik weer thuis. Er kon nooit over gepraat worden. Ik heb geen echte herinnering aan haar. Ik zag pas een foto van haar toen ik 30 was. Die pijn, die pijn, die gaat nooit weg. 

Jan Wolkers, Natura Artis Magistra

Er is een aardig boekje van 32 bladzijden verschenen met een niet eerder gepubliceerd verhaal, Natura Artis Magistra, uit het archief van Jan Wolkers, tegenwoordig in de collectie Wolkers van de Universiteitsbibliotheek in Leiden.

Het was niet helemaal onbekend, Onno Blom vermeldt het bestaan in zijn biografie/proefschrift Het litteken van de dood, op bladzijde 431. 

Wolkers schreef het in 1957, toen hij in Parijs verbleef. Het is een echt vroeg Wolkersverhaal, met alle elementen die het vroege Wolkerswerk kenmerken: seks, dood, natuur, de invloed van griezelverhalen. Het had misschien in Wolkers' debuutbundel Serpentina's petticoat kunnen verschijnen, maar het bleef ongepubliceerd. Wel zijn elementen uit het verhaal gebruikt in Het tillenbeest (de eerste titel van dit 'nieuwe' verhaal luidde Het tillenbeest in de latrine), Gevederde vrienden en Terug naar Oegstgeest. 

Het verhaal beslaat 11 getypte vellen, die hier in facsimile worden weergegeven. Er is in het archief nog een eerdere versie van 5 vellen, met correcties en doorhalingen, deze worden voor een deel afgedrukt op de omslag van dit verhaal. 

Het boekje bevat een aantal tekeningen van Wolkers en eem los bijgevoegd zelfportret . Het is genummerd (ik heb 120), gesigneerd door Onno Blom en Karina Wolkers en voorzien van het stempel waarmee Jan Wolkers de laatste jaren signeerde.

Onno Blom schreef ook nog een interessante toelichting, Lief dier, over ontstaan van het verhaal en plaats binnen het leven en oeuvre van Jan Wolkers. 

Het is niet Wolkers' beste werk, maar ik heb het met plezier gelezen. 

De eerste oplage van het boekje is kennelijk uitverkocht, maar er komt een kleine herdruk.

Mind Games, nog meer

Eerder had ik het over de archief-release van Mind Games, waar ik erg blij mee ben (op een minpuntje  hidden tracks na). Maar de erven Lennon waren nog niet klaar met uitdelen. 

Zo waren er op verschillende plaatsen i.s.m. Hard Rock Café filialen puzzeltochten waarbij John Lennon memorabilia konden worden gevonden, en super-de-luxe edities van de Mind Games release konden worden gewonnen. De voor mij dichtstbijzijnde was in Brussel, waar kennelijk ergens originele handgeschreven lyrics van You Are Here te vinden moeten zijn geweest. Ik heb de moeite niet genomen.

Voor mij interessanter was een nieuw boek met veel foto's en teksten. Bij eerdere John Lennon-releases verschenen de boeken min of meer gelijk met de muziek, nu zat er een paar maanden tussen. Een prachtig boek, veel foto's, voor een groot deel mij niet bekend, lyrics, brieven, documenten, oude en nieuwe interviews en artikelen. In de archief-release zat ook een boek. Dat ging vooral over de muziek, de opnames. Dit nieuwe boek (groter, dikker, zwaarder) gaat vooral over zaken buiten de muziek die John & Yoko begin jaren '70 bezighielden of interesseerden. Politiek activisme, de jaren durende strijd tegen deportatie uit de VS, feminisme, numerologie, verhuizen naar The Dakota, Er is wel enige overlap met het eerdere boek, ook opgenomen zijn herinneringen van de studiomuzikanten. In iets andere versies, dat wel. Een mooi boek.

Dan waren er nog de Meditation Mixes In mei 2024 verschenen er 9 Meditation Mixes exclusief in de meditatie-app Lumenate. In oktober werden deze, aangevuld met nog eens 9 'oneindige' mantra's, uitgebracht op een exclusieve 3lp. Lp's doe ik niet meer, bovendien is deze uitgave belachelijk duur. De mixen verschenen niet ook op cd. Maar wel op streaming, daar heb ik ze beluisterd, en op YouTube. Het zijn 9 mixen van het nummer Mind Games, maar gedacht moet meer worden aan soundscapes. Van 5 tot 23 minuten lang. Ik herken inderdaad tekst- en muziekelementen, geïsoleerd, vertraagd, vervormd, soms binaural. Soms is er door Sean Lennon nog een en ander aan toegevoegd.  Het kan en mag kennelijk, maar het is niet voor mij, vrees ik. Ik denk dat ik het bij een keer streamen houd. Sorry John.

Toch luisteren? Hier is de Spotify-link. 

Goed. verder maar weer. Ik hoop (misschien tegen beter weten in) dat de 'verdwenen' archiefdoos van Some Time In New York City alsnog een keer zal kunnen uitkomen. En anders maar door met de volgende John Lennon-lp, Walls And Bridges. En liever geen hidden tracks meer. 

Ik had een nieuw horlogebandje nodig

Dus ik ging de stad in. Eerst langs de horloger-juwelier. Daar was het erg druk, veel wachtenden voor mij. Dan maar langs het horlogekraampje op de markt. De eigenaar, een man van Griekse komaf, vroeg wat ik nodig had. 

- Een horlogebandje, zei ik, behulpzaam met mijn kapotte bandje zwaaiend. 

Hij keek naar mijn horloge en wees een bakje aan met daarin zo'n 30 bandjes. 

- Kies er daar maar eentje uit.

Ik koos een mooie, felrode. Of ik nog wat anders te doen had, hij was met een andere klant bezig. Ik zei dat ik met een half uur terug zou zijn. Ik kocht op de markt wat kaas en bloemen, en bracht dat even naar huis. 

Terug bij het kraampje zag ik dat het bandje nog niet bevestigd was. Het was de verkeerde maat. De man wees nu een ander bakje aan Hier moet u uit kiezen. Helaas zat hier geen mooie felrode tussen. Ik koos een groen bandje. 

- Is het de goede maat? vroeg de man. 

- U zei dat ik in dit bakje moest kijken, antwoordde ik. 

- Het is de goede maat, besloot de man. 

Hij bevestigde het bandje aan het horloge. Ik deed het om en wilde het bandje dichtmaken. Hierbij schoot meteen de sluiting los, kapot. 

- Hij is meteen stuk, zei ik. 

- Kiest u maar een andere. 

Ik keek weer in het bakje, en koos voor de derde keer een bandje. In feite dus: derde keus. Het bandje werd bevestigd, dit keer ging alles goed. 

- Dat is dan 15 euro. 

- Ik wil graag pinnen. 

- Dat kan niet, alleen contant. 

- Dan moet ik even langs een geldautomaat, zei ik. Tot straks! 

Maar ja, geldautomaten zijn tegenwoordig dun gezaaid. Op mijn mobiel vond ik een site met locaties. In de winkelstraat. Daar vond ik een automaat. Buiten gebruik. Een paar straten verder was ook een automaat. Die deed het wel, en daar pinde ik 20 euro. Weer terug naar de marktkraam. Ik overhandigde het biljet en kreeg 5 euro terug. 

Eindelijk, ik had mijn nieuwe horlogebandje. 

Ik las: Frida Vogels, In den vreemde

En toen was er een nieuw boek van Frida Vogels. Ik heb (denk ik) al haar boeken gelezen, met plezier en aandacht. Frida Vogels kwam bij mij in beeld omdat ze een van de vrienden van J.J. Voskuil was, en als zodanig figureerde als Henriette Fagel in Bij nader inzien en (sporadisch) Het Bureau. Ik las de drie delen van De harde kern en was onder de indruk. Daarna begonnen haar dagboeken te verschijnen. Ik besloot er in ieder geval een te lezen en afhankelijk van het resultaat wel of niet verder te gaan. Enfin, er zijn elf delen verschenen en ik heb ze (in een paar gevallen meermalen) gelezen. Bij Van Oorschot verschenen nog twee 'losse' titels en bij De Hof van Jan een aantal kleine bibliofiele uitgaven. (Frida Vogels vertaalde ook o.m. Primo Levi, van hem las ik een paar titels, maar gewoon omdat het Primo Levi was).

En nu is er In den vreemde. Ik noem het een autobiografie in vogelvlucht, met verhalen, herinneringen, brieven en dagboekaantekeningen. Er is weinig overlap met eerder verschenen werk. Een paar verhalen verschenen eerder bibliofiel, en een paar fragmenten stonden eerder in het alleen privé uitgegeven Zinga. 

De thema's zijn, voor de Vogels-liefhebber, min of meer bekend: de jeugd, de vader, broer Kees, de Italiaanse familie, echtgenoot Ennio. 

Het onderwerp van al haar werk, en ook hier weer, is zijzelf. Volgens Vogels schrijf je een boek vooral voor jezelf. Schrijven is een constant bepalen van de eigen positie, tot op de meter, tot op de millimeter nauwkeurig, ten opzichte van anderen. Ik vind het steeds weer boeiend om lezen. Ontroerend vond ik hier de Brief aan Ennio, waarin ze haar omgang, haar relatie, haar huwelijk met Ennio tot op het bot ontleedt, en Oom Virgilio, een liefdevol portret van een stervende oom van Ennio.

Volgens de uitgever een caleidoscopisch boek en een waardige afsluiting (Frida Vogels werd geboren in 1930) van Vogels' oeuvre. Dat is waar, maar eigenlijk is het ook een instapboek voor wie haar nog niet kent. Lees dit boek, en als het bevalt, er is meer.

Beatles, regenpijpen in Boston Place, London, en meer

Eerder deze maand was ik in Londen, de aanleiding was een Yoko Ono-tentoonstelling in Tate Modern. 

Natuurlijk deden we ook andere dingen, andere musea, wandelen in de parken, winkelen en uit eten, het was weer fijn, allemaal. In Londen ontkom ik er niet aan af en toe een plek, een straat, een huis te koppelen aan voorvallen uit de Beatles-geschiedenis. Inderdaad, een afwijking, maar ik doe er niemand kwaad mee. Bij een eerder bezoek heb ik een keer een flinke Beatles-wandeling gedaan, langs allerlei 'belangrijke' plekken. Dat staat hier (let op: 22 afleveringen...).

Dit keer ben ik minder fanatiek te werk gegaan. Wel even wezen kijken bij de Abbey Road zebra. Business as usual. Fans steken over en worden gefotografeerd, en nog eens en nog eens. OK, ik ook maar weer eens. E. stond wat verderop en maakte foto's. Een andere vrouw die kennelijk ook haar man stond te fotograferen sprak haar aan. Your husband, is he bossing you around, too?

Diep in Soho, in Old Compton Street, realiseerde ik me ineens dat in 1960 hier de 2i's coffee bar was gevestigd, destijds een beroemde skiffle- en rock 'n' roll-spot. Adam Faith, Tommy Steele, Cliff Richard, Hank Marvin en Bruce Welch (later vormden zij The Shadows), en Vince Taylor traden er op. En begin 1960 (voor een auditie) ook de beste rock 'n' roll groep uit Liverpool, Derry & The Seniors. Hun manager/promotor, Allan Williams tekende in de bar ernaast, de Heaven and Hell, een contract voor ze, met de Duitse zaaleigenaar Bruno Koschmider, voor een reeks optredens in Hamburg. Een paar maanden later zou een nog minder bekend bandje uit Liverpool, The Beatles, volgen.

In de Heaven and Hell was het ook dat The Beatles (voor de eerste keer en route naar Hamburg) 'Herr Steiner' ophaalden, een Duitser of Oostenrijker die met ze zou meerijden, en van wie eigenlijk niet meer bekend is dan dat hij Koschmider hielp met het vertalen van de contracten. 

Ik maakte een paar foto's en wandelde door.

59 Old Compton Street. In 1960 was hier de i2's.

58 Old Compton Street. In 1960 was hier de Heaven and Hell

Ik wilde dit bezoek zeker ook (weer) even langs Boston Place, een tamelijk nauwe straat naast Marylebone (spreek uit: marlibən) Train Station.

 

Een paar maanden geleden las ik in Furore (het 'vakblad voor bijzaken', léés dat blad) een aardig artikel van Piet Schreuder over een voetnoot in de Beatlesgeschiedenis, namelijk over de openingsscène van de film A Hard Day's Night, waarin John, George en Ringo (sans Paul) in Boston Place door fans achtervolgd worden. Rennen! Na 6 seconden struikelt George. Per ongeluk, niks echt bezeerd, en regisseur Richard Lester besloot de scène in de film te houden. Een 'happy accident'. Hier een trailer met die scène.

Het artikel staat on line, met een overzichtstekening, een plattegrond en foto's (aan de linkerkant Beatlesbiograaf Mark Lewisohn in een re-enactment, en uiterst rechts een close-up van de regenpijp waarnaast George volgens de reconstructie viel). De regenpijp naast de blauwe deur dus. Die wilde ik ook even bekijken.

Op de foto's: een kijkje in Boston Place op 14 augustus 2024, de betreffende regenpijp, en nog eens, met uw blogger in een verbazingwekkend slechte George Harrison-imitatie. 

U ziet het, na meer dan 60 jaar (A Hard Day's Night ging op 6 juli 1964 in première) is de regenpijp door een omhullende koker bedekt. Overigens ook de andere regenpijpen in de straat. Waarom? Ik mailde met Piet Schreuder en Mark Lewisohn, ze waren inmiddels op de hoogte van deze ontwikkeling, maar hebben ook geen idee. Volgens Mark moet het ergens de afgelopen drie maanden gebeurd zijn. Piet Schreuder zei dat in het volgend te verschijnen nummer van Furore ( het 'vakblad voor bijzaken', weet u nu) hier ook aandacht aan besteed zal worden. Ik ben benieuwd!

Yoko Ono, Music Of The Mind

 

 Op 18 maart zag ik in de webwinkel van het Stedelijk Museum in Amsterdam dit Yoko Ono boek.

Het bleek te horen bij een expositie van Yoko in Tate Modern, Londen. Een fijn excuus om weer eens naar Londen te gaan. We bezochten de expositie op 12 augustus, en zijn er ongeveer de hele dag zoet geweest. In Engeland zijn de musea gratis, maar voor speciale exposities moet je wel betalen, zo ook hier. Maar ja, Yoko Ono hè. 

 

Uit de biografie: Yoko maakte als meisje in de Tweede Wereldoorlog het grote bombardement op Tokio mee, een allesbepalende invloed op leven en werk. Na de oorlog studeerde ze filosofie in Japan, en poetry en musical composition in New York. Ze behoorde tot de Fluxus-beweging, en werkte o.a. samen met John Cage, Ze was drie keer getrouwd.

 

Ik ken haar natuurlijk via John Lennon (hoewel ik me meen te herinneren dat ik ooit al iets van haar op tv zag in 1966, 1967), hun gezamenlijke projecten waren altijd media-events. Ik heb (denk ik) veel van en over haar gelezen en gehoord, ik heb (vrijwel) al haar muziek, en ook een boekenplankje vol, haar bekendste boek Grapefruit heb ik in twee edities, een druk uit 1970 en een (uitgebreidere) tweetalige Engels-Zweedse editie uit 2011. Handig voor mijn Zweeds. :-) In 2019 bezocht ik de grote John&Yoko-tentoonstelling Double Fantasy in Liverpool, erg leuk ook. Maar nu 'Yoko Only'.

 

Het is een mooi, groot opgezet overzicht, ik liep er min of meer chronologisch doorheen. Teksten, foto's, tekeningen en schilderijen, films, muziek, gedichten, instructies, installaties, van eind jaren 50 tot nu. Veel, heel veel.

 

Ik laat een betrekkelijk willekeurige keuze zien. 

 

Een voorbeeld uit de serie Instructions For Paintings, uit 1961.

 

 

Een poster voor Works By Yoko Ono, Carnegie Recital Hall, New York, 1961.

 

 

 Fly is een avant-garde film uit 1970 van John&Yoko. Deze film werd vertoond en ik maakte deze foto. Later zag ik in de museumshop dat (vrijwel) hetzelfde beeld daar als poster te koop was. Nou ja zeg!

 

 

Painting To Hammer A Nail In. In 1966 (toen John Yoko in de Londense Indica Gallery ontmoette) hing dit aan de muur. (Nou ja, wat je hier ziet, is een nieuwe realisatie natuurlijk.) Een spijker inslaan kostte toen vijf shilling. John had geen geld bij zich, maar stelde voor: I'll give you an imaginary five shilling and hammer an imaginary nail in. Nu was het voor iedereen gratis. Terwijl ik er een spijker in sloeg, vielen er drie uit. 

Participatie! Uw blogger creëert een nieuwe realisatie van Yoko's Bag Piece uit 1964. 

 

 

Een instructie van Yoko.

 

 

 

Voor- en achterzijde van mijn stukje van de hemel, A Piece Of The Sky. Ergens is er iemand met een passend stukje.

 

 

De ramen van het museumrestaurant laten een oproep uit 2024 van Yoko zien, in tientallen talen. Ik fotografeerde er twee.

Een mooi dagje. Veel mij bekende Yoko-dingen nu eens in het echt gezien. Wat mij vooral bijblijft is het positieve dat uit het meeste van haar kunst naar voren komt. Het verwondert, geeft je te denken, en laat je glimlachen.

 

Langs de webshop, en beladen met nog eens drie boeken, twee T-shirts, twee posters, twee buttons en een puzzelstukje weer naar het hotel.

 

P.S. De expositie is vanaf 28 september te bezichtigen in de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf.

P.P.S. De volgende dag bezochten we het Victoria and Albert Museum in South Kensington. Kunst, geschiedenis, fotografie, design, mode, dat soort dingen. Ook hier weer veel mooie dingen gezien, paar uur doorgebracht op de foto-afdeling. Er bleek ook (bij gelegenheid van haar acht (!) optredens in Wembley Stadium deze zomer, denk ik) een Taylor Swift Songbook Trail door het hele museum te zijn opgezet, op allerlei (13) punten een jurk, bloesje of ander stuk kleding uit haar carrière, soms geplaatst bij een item uit de eigen collectie, met toelichting. Slim. 

 

 

What the heck, ik deed gewoon mee met de volop aanwezige tienerfans en volgde het spoor. Van Yoko Ono naar Taylor Swift, that's one small step for mankind, one giant leap for a man, zal ik maar parafraseren. Je bent zo jong als je je voelt.

John Lennon, Mind Games (Ultimate Collection)

Yoko Ono en Sean Lennon, de erven van John Lennon, zijn bezig met een mooi project. Het zit er naar uit dat de hele catalogus wordt heruitgegeven, in een nieuwe, schone, 'ultimate' mix, aangevuld met bonus-materiaal, te beluisteren via streamingdiensten, te downloaden, en fysiek te koop in verschillende formats: een of meer lp's of cd's. Eerder verschenen Imagine, Gimme Some Truth, en John Lennon/Plastic Ono Band. En nu dan Mind Games, een misschien wat vergeten John Lennon solo-lp. Ik denk dat dit vooral komt door de oorspronkelijke productie, die tamelijk rommelig en vlak is. De vocalen wat verborgen, en weinig laag en hoog. Dit was de eerste lp waarbij John zelf de producer was. Hoe goed hij ook was als pop/rockartiest, als producer (Mind Games, Walls And Bridges, Elephant's Memory, en Pussy Cats van Harry Nilsson) vind ik hem niet briljant. 

Ik kocht de Deluxe Box Set.

John Lennon Mind Games (Ultimate Collection) – Deluxe Box Set

 

Het is een mooie doos, waarin het geheel verpakt is.; 6 cd's, 2 blu-ray discs, een boek. Verder nog een poster, 2 postkaarten en een 'Nutopia identiteitskaart' met een Mind Games puzzel. De management-summary luidt: erg mooi. 

De muziek. Ik heb geluisterd, en gelezen, en vergeleken. Met de oorspronkelijke plaat, maar voor de out-takes ook met andere releases, zoals John Lennon Anthology en Acoustic,

cd1 the ultimate mixes

Net als bij Imagine en John Lennon/Plastic Ono Band is de hele lp opnieuw gemixt, uitgaand van de oorspronkelijke opnametapes. Het geluid is flink opgeknapt, schoner, John klinkt meer op de voorgrond, de instrumenten klinken voller. Hier en daar is er een opvallende ingreep: in One Day At A Time is de saxofoon verdwenen, en het herhaalde tape-stop-einde  van Aisumasen (I'm Sorry) is verwijderd. Volgens sommigen heiligschennis, mij stoort het niet echt, ik geniet van de mooiere mix. De track Mind Games is zooo goed. Een vocale topprestatie van John. Mijn favoriete nummer is Aisumasen (I'm Sorry). 

cd2 the elemental mixes 

Stripped-down versies, zonder drums. Zang en gitaar, soms een piano of orgel. Verstilde arrangementen. Parels zijn wat mij betreft One Day At A Time en Bring On The Lucie (Freeda Peeple).

cd3 the elements mixes

Deze elements mixes laten een of meer aspecten uit de opnames prominent horen: zang, een gitaarpartij, een niet gebruikte pianopartij, zoiets. Ze zijn interessant om te horen maar ik denk niet voor iedereen, of voor dagelijks gebruik.

cd4 the evolution documentary
Hier is te horen is hoe elk nummer evolueerde, van een ruwe demo, via oefensessies, tussenopnamen en toevoegen van extra instrumenten of zanglagen, naar het eindproduct.

Interessant om te horen hoe nummers geprobeerd werden met verschillende gitaartechniek, andere instrumenten, hoe er gediscussieerd werd. 

 

cd5 the raw studio mixes 

Misschien is dit mijn favoriete plaatje uit de doos. Per nummer de mastertake, maar zonder editing, zonder toegevoegde effecten, zonder overdubs. In feite dus wat je gehoord zou hebben als je bij de opnames aanwezig was geweest. John's zang zonder effect op Mind Games is geweldig!

 

cd6 the out-takes

Alternate takes, van elk nummer een. Geen studio jams of zo, zoals bij Plastic Ono Band. En als out-take van Nutupian International Anthem hier Declaration Of Nutopia, de persbijeenkomst van 2 april 1973.

 

Het is mooi, verzorgd, en er valt weer veel te genieten en te vergelijken. Maar: vergeleken met de eerder verschenen Plastic Ono Band doos is de hoeveelheid muziek wat mager. In totaal 6 x 12 + 7 (hidden tracks, zie verderop) = 79 nummers.  Bij Plastic Ono Band waren dat er 131. Ik weet het, Rupsje Nooitgenoeg.

 

Naast de cd's zijn er ook nog twee blu-ray discs. Inmiddels heb ik een blu-ray speler, maar geen 5.1 installatie, dus ik heb good old stereo geluisterd. Wat staat er op?

Blu-ray 1 en 2 bevatten 24-192 stereo & 5.1 surround, dolby digital en dolby atmos mixen van de 6 cd's.

Het boek uit de box. Ongeveer net als bij de eerdere boxen: hardcover, full colour, 136 bladzijden. Foto's, interviews, songteksten, herinneringen van betrokkenen, details over de bronnen en opnamen, wie speelt wat, op welke van de 16 opnametracks, voor elk nummer, enzovoorts en enzoverder.

 

Hidden tracks

De cd's en de blu-ray discs bevatten ook nog 7 'hidden tracks' en 2 video's, die je kunt beluisteren en zien als je op de juiste knoppen drukt. Titels en plek waar ze staan kun je vinden door achterop de doos met een blacklight lampje te schijnen. I kid you not. Dat is allemaal leuk, aardig en welkom, maar ook onhandig. Waarom niet gewoon te beluisteren of te bekijken. Wat mij betreft een minpuntje dit keer. Verder is er iets raadselachtigs aan de eerste cd. Behalve de 12 reguliere tracks, en een hidden track, staan er nog 78 (!) 'gewone' tracks op, steeds 24 seconden lang, stil zonder titel. Wat daarvan de bedoeling is hoop ik nog eens te horen.

 

Uncut sampler Iets eerder dan deze box verscheen bij het augustus 2024-nummer van Uncut een sampler cd van Mind Games, met daarop 9 nummers uit deze collectie, met als bijzonderheid I'm The Greatest (Ultimate Mix), dat hier een gewoon afspeelbare cd-track is. Dat bedoel ik, wel zo makkelijk.  

 

Ik las: J.J. Voskuil, Uitzicht op geluk (Dagboeken 1974 - 1976)

Inmiddels zijn we dus aangeland bij alweer het vierde deel van de dagboeken van J.J. Voskuil. Dit keer zo'n 800 bladzijden, ik heb het weer ademloos gelezen. Ik geloof dat ik het al eerder zei: ik meen ooit ergens gelezen of gehoord te hebben dat Voskuil Het Bureau destijds schreef aan de hand van zijn herinneringen. Misschien bedoelde (of zei) hij dat Het Bureau ZIJN gezichtspunt verwoordde (niet een 'objectieve', voor iedereen geldige waarheid). In ieder geval blijkt, ook in dit deel weer, dat voor Het Bureau gebruik is gemaakt van Voskuils dagboeken. Veel passages zijn letterlijk overgenomen. In dit dagboek komen dus weer veel bekende gebeurtenissen voor, die ik al eerder las in Plankton of Het A.P. Beerta-Instituut. Maar het dagboek is meer dan Het Bureau, en daardoor ook (vind ik) ontluisterender. De ruzies met L. zijn veelvuldig en bepaald geen kibbelarijtjes, zoals ze misschien in Het Bureau nog leken. En Het Bureau lijkt achteraf komischer dan de bezoeking die het voor Voskuil geweest blijkt te zijn, volgens deze dagboeken. Het dagboek is voor Voskuil steeds een noodzakelijk middel om zichzelf te begrijpen. Hij heeft het moeilijk met ongeveer iedereen: L., zijn familie, zijn (oude) vrienden, zijn collega's. In dit deel overlijdt zijn vader en krijgt Meertens een beroerte. Anderzijds is L. ook in dit deel weer zijn houvast in het leven, zijn geweten. Mooi en soms onbegrijpelijk.

Het schokkende dieptepunt is een serieuze overweging van Voskuil om een eind aan zijn leven te maken. Op werkelijk het allerlaatste moment heeft hij daarvan afgezien. Gelukkig maar. Nu wordt het vrij sec, emotieloos beschreven in het dagboek. Maar toch.

Het lezen van deze reeks is voor mij, Voskuil-liefhebber, een tamelijk uitgebreid leesproject. Om te beginnen lees ik op de juiste plekken ook de uit deze reeks weggelaten vakantiedagboeken, die eerder gepubliceerd zijn. Bij dit deel dus de vakanties in 1975 en 1976, opgenomen in Buiten schot. Verder is ook dit deel weer ruim voorzien van voetnoten, en verwijzingen naar Plankton of Het A.P. Beerta-Instituut, naar De moeder van Nicolien en Onder andere. Die passages lees ik er ook naast. Ten slotte zijn er de ontmoetingen met Frida Vogels, zij beschrijft die vaak ook in haar Dagboek 1974-1976. Ook maar weer ter hand genomen. Zo komt de avond wel om, zal ik maar zeggen. Op fijne manier, wat mij betreft.

Het volgende (vijfde) deel van de dagboekreeks, De bodem van het bestaan, staat vooralsnog gepland voor januari 2025. De titel belooft weinig goeds ...

(Ondertussen andere dingen lezen, in september verschijnt (eindelijk) een nieuw boek van Frida Vogels, In den vreemde. U begrijpt dat ik er naar uitzie.)

Ik las (weer) een bijzonder goed boek over Donald Trump

Ik las het tweede deel van Frank Schapers trilogie over Donald Trump. Hetzelfde onderwerp als deel 1, maar met een andere benadering. Ook dit is een bijzonder goed boek over The Donald.

Ging het in deel 1 over Trumps 40 rolmodellen, hier beschrijft Frank Schaper Trumps karakter aan de hand van het enneagram, waarmee het karakter wordt beschreven als een som van 9 meer of minder dominant aanwezige persoonlijkheidstypen, die in de tijd kunnen veranderen.

Frank Schaper laat zien hoe Trumps kennelijk dominante persoonlijkheidstypen (De Winnaar en De Baas) zich in de loop der jaren neerwaarts bewogen van een gemiddeld naar een ongezond, fataal niveau. Van Imagobewuste Pragmaticus en Dominante Manipulator naar Wraakzuchtige Psychopaat en Gewelddadige Vernietiger. Deze ontwikkelingen zijn kenmerkend voor dictators, en worden meer algemeen beschreven in Riso & Hudson, Personality Types: Using the Enneagram for Self-Discovery.

Wraakzuchtige Psychopaat en Gewelddadige Vernietiger, het zijn harde oordelen, maar Schaper komt met een werkelijk overstelpende hoeveelheid voorbeelden, en put daarvoor uit letterlijk honderden en honderden bronnen en vindplaatsen. Boeken, interviews, krantenartikelen, tv-optredens, persconferenties. En tweets, natuurlijk. 

Wat hetzelfde is als in deel 1 zijn de heldere teksten en de aantrekkelijke vormgeving, met veel illustraties. Het boek is daardoor weer even uitnodigend om (door) te lezen.

We lezen natuurlijk vrijwel dagelijks over Trump in de krant, of zien hem op tv, maar om deze ontwikkeling op deze manier nog eens voorgeschoteld te krijgen in ruim 450 bladzijden is ronduit verbijsterend, en beangstigend. Op dit moment is het nog iets meer dan 100 dagen tot de presidentsverkiezingen, en het ziet er niet goed uit. Ik ben bang dat Trump weer verkozen zal worden, en dat de Amerikaanse democratie ingeruild gaat worden voor een fascistisch dictatoriaal bewind. Met rampzalige gevolgen voor de Verenigde Staten. En voor de rest van de wereld.

Volgend jaar verschijnt deel 3, over Trumps leiderschap. Dat ga ik ook lezen.

Update: Een paar uur nadat ik bovenstaande schreef trad Joe Biden terug als presidentskandidaat voor de Democratische Partij. Mogelijk wordt nu Kamala Harris de officiële kandidaat voor de Democraten. Dat zou een keerpunt kunnen zijn.

De, euh..., Kaap

De Noordkaap. Op school leerde ik: het noordelijkste puntje van Europa. Nou ja, als je Spitsbergen, Nova Zembla en Frans Jozefland buiten beschouwing laat, dan. Het noordelijkste punt van het Europese vasteland. Euh, dat klopt ook niet, de Noordkaap ligt op het eiland Magerøya, dat door een tunnel met het Noorse vasteland is verbonden. U zult inmiddels vermoeden dat de Noordkaap dan ook wel niet het noordelijkste punt van dat eiland zal zijn. Klopt, dat is het iets westelijker gelegen Knivskjelodden. Maar dat is geen kaap.

Hoe dan ook, ik wilde graag eens naar de Noordkaap. Ik liep al lang met het idee, iets voor 'na de pensionering'. Maar toen was er corona, daarna gingen we verhuizen en er was nog zo wat. 

Dit jaar was het zover: we bezochten de Noordkaap. Iets westelijk daarvan ligt dus Knivskjelodden, eigenlijk reikt dat nog iets noordelijker, maar het is alleen te voet te bereiken. Tja, nu we hier toch zijn, dat is dan wel echt het noordelijkst haalbare. Doen? Doen! Vanaf een klein parkeerplaatsje 9 km over rotsen en stenen, heuvels en dalen, door beekjes en over sneeuwvelden.

Er is geen pad, de richting wordt aangegeven met stapels stenen om de paar honderd meter. Niet altijd even makkelijk te onderscheiden.

 

Aan het eind werd het nog eens zwaarder, grote blokken basalt met scheuren en nattigheid. Niet horizontaal, het is dan ook ongeveer het einde van de wereld.

Maar dan:

En dan weer 9 km terug. Al met al deden we er 7 uur over. Een voordeel is wel dat het er heerlijk rustig is. Hier en daar zie je iemand anders over de vlakten en rotsen dolen. Erg, erg vermoeiend, maar leuk en uniek het gedaan te hebben.

Daarna 'nog even naar de Noordkaap', dat kan gewoon met de auto. Veel toeristen daar, maar hé, wij waren ook toerist. En het is en blijft bijzonder.

Oh ja, een grote vreugde was ook dat ik voor de vakantie onze bergwandelschoenen met een of ander spulletje nauwkeurig waterdicht had gemaakt. 

Nu moet ik wat anders verzinnen wat ik ga doen met mijn pensioen. Ik denk lid te worden van een dominoclub. Ook iets met stenen.

Van appeljood tot zuurjood

Ik vond dit een heel interessant boek. Ewoud Sanders heeft portretten gemaakt van zo'n 40 joodse handelaren en straatventers. Van appeljood tot zuurjood, alfabetisch. Van de achttiende tot begin twintigste eeuw zal het een vertrouwd gezicht geweest zijn, handelaren die op straat hun waren uitventten. Van oudsher veel joden, omdat dit buiten de traditionele gilden viel. Het was vaak (maar niet altijd) een arm, onzeker bestaan. Men verkocht van alles: kleding, zuurwaren, huiden, brillen, boeken, noten en koek, schoenen, enzovoorts, enzovoorts. Het is verdwenen. De handel is veranderd, de diepe armoe is verdwenen, en (helaas) de joden zijn grotendeels vermoord. Wat ik mij niet eerder gerealiseerd had, was hoeveel het er wel niet waren, en hoe bepalend ze geweest moeten zijn in het straatbeeld. Sanders haalt meermalen beschrijvingen naar voren waarin staat dat tijdens een wandeling van bijv. de Muiderpoort naar de Dam in Amsterdam men vele keren voor venters werd aangeklampt, om dit of dat te kopen. Zonder dit boek is dat eigenlijk niet goed voor te stellen. Zoals gezegd, het is verdwenen, maar in joodse achternamen zie je soms het beroep van een voorouder weerspiegeld, denk bijvoorbeeld aan Hanneke Groenteman. Haar voorouders zullen gehandeld hebben in groenten, misschien wel op de Amsterdamse 'Jooden Groenmarkt', een deel van het Waterlooplein. Een mooi en nuttig boek.

Tijdens het lezen had ik een aantal losse associaties.

Mijn ouders hadden ook vooroorlogse herinneringen aan joodse straathandelaren. In de Haagse Twentstraat kwamen van tijd tot tijd joodse handelaars, met zuurwaren ('Zoute bommen! Zoute bommen'), en met pinda's ('Sause mangelen!'). 'Sause mangelen' is een verbastering van 'Curaçaose amandelen', pinda's. Zoute bommen vind ik lekker, vroeger kocht je die bij Mouwes in Den Haag, maar Mouwes is weg en ik ben al lang verhuisd, nu koop ik ze bij een Poolse winkel.

Er was natuurlijk ook de 'brillenjood'. Toen ik jong was, was dat vooral een scheldwoord voor kinderen die een bril droegen. Ewoud Sanders meldt dit ook. Tja, ik riep dat ook wel. Er zat niet iets antisemitisch achter, maar het is niet fraai, en ik ben er niet trots op. Ik zeg dit omdat het zo was.

Tijdens mijn genealogisch onderzoek naar de voorouders van mijn kinderen kwam ik op een zeker moment in een akte de naam Augur Kiesman tegen. Zo las ik het. Ik dacht, wat een bijzondere naam, misschien iets Midden-Europees? Tot ik zag dat er geen spatie tussen Augur en Kiesman hoorde.

In 2019 zag een een mooie voorstelling van Mondo Leone, Het lot van Loterijman. Hierin vertelde Leon Giessen over zijn onderzoek naar het lot van Aäron Loterijman, een tandarts die in de Tweede Wereldoorlog in Baarn door de Duitsers is vermoord.

Bekend vooral door de emotionele voordracht door Joost Prinsen van een gedicht van Willem Wilmink is Ali Ben Libi (de goochelaar). Zijn werkelijke naam was Michel Velleman.

Ten slotte, ook Josephina Velleman, de echtgenote van Henri Raphalowiz, het gezin waar ik veel onderzoek naar heb gedaan, zal een voorouder gehad hebben die handelde in vellen, huiden. De naam komt veel voor in het Noorden en Oosten van het land. Ik heb die familie niet heel diep uitgezocht, de oudst mij bekende naamdrager was Zacharias Velleman, geboren 1833 in Amsterdam. Hij was venter, maar ik weet niet of dat bij hem inderdaad huiden en vellen waren.