Dit jaar las ik welgeteld 1 boek meer (44) dan vorig jaar. Wel weer minder bladzijden (12098, vorig jaar 14322). Heeft de ontlezing toegeslagen? Geen idee, het is er gewoon minder van gekomen.
Hier een verdeling naar dikte. Vooral veel minder dunnere (tot 300 blz.) gelezen, en dit jaar heb ik ook geen A.F.Th. van der Heijden-boek van ruim 1600 blz. gelezen, maar een van 'slechts' 365 blz. Dat scheelt.
Dat waren de getallen.
De beste boeken die ik las vond ik (in de volgorde waarin ik ze las): Laurent Binet - HhhH, gekocht naar aanleiding van de geweldige VPRO-serie (naar het boek weer). Het boek is misschien nóg beter. Ilja Leonard Pfeijffer - Brieven uit Genua, een soort auto-biografie in brieven. Schitterend, bij vlagen hilarisch ook. Peter Frankopan - The Silk Roads, over internationale (handels)betrekkingen. Nu eens niet vanuit Europees gezichtspunt, maar vanuit het midden van de wereld. Boeiend en origineel. Jan Brokken - De rechtvaardigen.
Dit was het boekenjaar 2018, volgend jaar weer een boekenjaar!
En toen was het 50 jaar geleden dat The Beatles (de 'witte dubbel-lp') uitkwam. En net als bij 50 jaar Pepper hoort daar een heruitgave in meerdere configuraties bij. Ik kocht weer de Anniversary Super Deluxe Edition, dit keer met 7 schijfjes, 6 cd's en een blu-ray disc.
Er zit een geweldig boek bij, 164 bladzijden met heel veel informatie over All Things White Album eigenlijk. De ontwikkelingen en invloeden tussen Pepper en White Album, de invloed van White Album op latere artiesten (The Smiths, Radiohead, om maar wat te noemen), afbeeldingen van oorspronkelijke lyric sheets, opnamedetails van elk nummer (veel welkome aanvullingen op The Complete Beatles Recording Sessions uit 1988 van Mark Lewisohn, nog steeds een geweldig boek maar inmiddels aan een update toe, wat Lewisohn zelf overigens beaamt), The Mad Day Out, het idee en ontwerp van hoes en toebehoren, en een hoofdstuk over de ontvangst van de plaat na uitkomen.
cd 1-2: new stereo mix
Giles Martin (Son of ...) heeft weer een remix gedaan. Bij Pepper was het doel de superieur geachte mono-mix in stereo te brengen door vanuit de oorspronkelijke sessietapes zonder mix-down de lp opnieuw te mixen, met een fantastisch resultaat. Bij White Album speelt dit niet, of minder. De 2lp is muzikaal simpeler, omdat The Beatles weer terug wilden naar band-muziek, zonder al te veel extra instrumenten en geluidseffecten.
Giles Martin wilde nu The Beatles meer hedendaags laten klinken, zodat als het nummer op Spotify langskomt na Ed Sheeran, men niet zou denken 'wat is dit ineens een ouderwets liedje'. Ik zou dat overigens niet aanbevelen, deze muziek verdient het vanaf lp of cd gespeeld te worden op een fatsoenlijke installatie, en beluisterd via fatsoenlijke geluidsboxen, niet gestreamd als mp3's.
Vergeleken met vorige (her)uitgaven (ook die van 2009) is het geluid superieur. Helder, duidelijker scheiding van instrumenten en vocalen. Bas en drums kunnen nu bovendien luider dan in de jaren 60, toen ze geknepen werden om de naald niet uit de groef te laten springen. Hier en daar kleine verschuivingen in de balans tussen de instrumenten. Luister naar While My Guitar Gently Weeps. Wat een bas, wat een drums, wat een Clapton-solo. Luister naar Long, Long, Long, relatief onbekend maar wát een zang van George, wat een drums en percussie van Ringo. Luister naar Goodnight. Minder galm op het Hollywood-koor, wat een helderheid. Luister gewoon naar alle 30 songs.
cd 3: Esher demos
Op 15 en 20 februari 1968 arriveerden The Beatles plus aanhang in twee plukjes in Rishikesh, India, om zich te bekwamen in Transcendente Meditatie, bij de Maharishi Mahesh Yogi. Ringo had het op 1 maart al weer bekeken, Paul ergens eind maart, maar John en George beleven tot 12 april. Behalve mediteren schreven John, Paul en George een hele reeks nieuwe songs.
Waarschijnlijk op 24 mei kwamen The Beatles samen bij George thuis, in Esher, om op de nieuwe 4-sporenmachine van George demo's op te nemen van die songs, voor de nieuw op te nemen lp. Deze opnames zijn bekend geworden als de Esher demos. Op bootlegs circuleren ze al jaren, vaak in een wat mindere kwaliteit. Op Anthology 3, de derde 2cd uit een reeks van drie met onuitgebrachte opnames werden er zeven uitgebracht, in 1996. Nu zijn ze alle 27 beschikbaar, op een aparte cd. In mooie kwaliteit, stereo. Overigens is Giles Martin er niet helemaal van overtuigd dat ál deze nummers bij George thuis zijn opgenomen.
Het is bijzonder om naar te luisteren. Zoals Billboard schrijft: This is Beatles songwriting at Ground Zero. Dit zijn The Beatles kaal, unplugged, met niet meer dan zang en gitaar. In veel gevallen zijn de nummers duidelijk niet af. Bijvoorbeeld van John's Happiness Is A Warm Gun, dat uit drie verschillende stukken bestaat, is hier alleen het middelste 'I Need A Fix'-gedeelte aanwezig.
De tracklist verschilt op punten met die van de witte dubbel-lp.
Van de Harrison-compositie Not Guilty werden tijdens de albumsessies op 7, 8, 9 en 12 augustus maar liefst 102 takes opgenomen. Het nummer bleef onuitgebracht, tot George een soloversie uitbracht op zijn lp George Harrison, in 1979. Het nummer Circles moest zelfs wachten tot Gone Troppo uit 1982.
Het experimentele What's The New Mary Jane van John werd in 4 takes opgenomen en gemixt, maar haalde de eindstreep niet. Een jaar later liet John het nummer remixen, om het uit te brengen als Plastic Ono Band single. Ook dat gebeurde niet. De Beatlesversie kwam uit op Anthology 3.
De Lennon-songs Mean Mr Mustard en Polythene Pam werden niet opgenomen voor The Beatles, maar kwamen een jaar later uit op Abbey Road, als deel van de medley op kant 2.
Het nummer Junk van Paul werd bij mijn weten nooit door The Beatles opgenomen. Het kwam uit op Pauls eerste solo-lp McCartney, in 1970.
Ook Child of Nature werd niet opgenomen. Begin 1969 namen The Beatles een lossere versie met iets gewijzigde tekst op, tijdens de Get Back sessies. In 1971 schreef John een geheel nieuwe tekst op de melodie, dit werd Jealous Guy op de lp Imagine.
Ten slotte is er Sour Milk Sea, George's reclameboodschap voor Transcendente Meditatie. The Beatles namen het niet op, maar George gaf het aan Apple-artiest Jackie Lomax. Die nam het op met George, Paul, Ringo, Nicky Hopkins en Eric Clapton als begeleiders. Een sterrenproductie, die toch niet ver kwam omdat de single op Apple Records gelijk uit kwam met Hey Jude van The Beatles en Those Were the Days van Mary Hopkin.
Omgekeerd is er van een aantal op de 2lp uitgebrachte nummers geen Esher demo. Die nummers waren er nog niet in mei, of nog niet af genoeg. Wild Honey Pie, Don't Pass Me By, Why Don't We Do It in the Road?, I Will, Birthday, Helter Skelter, Long, Long, Long, Savoy Truffle en natuurlijk Revolution 9.
cd 4-5-6: sessions
Geweldig ook om naar te luisteren zijn de 2 cd's met outtakes. Revolution 1 (take 18), een lange versie, die als een Siamese tweeling zou worden opgeknipt in Revolution 1 en Revolution 9.
Een prachtige, onlangs herontdekte akoestische While My Guitar Gently Weeps (take 2), het buitenissige, experimentele What's The New Mary Jane, een zeer vroege versie van Let It Be, Back In The USSR en Birthday instrumentaal, versies van The Inner Light, Lady Madonna en Across The Universe (die strikt genomen niet bij deze sessies hoorden), en nog veel, veel meer.
blu-ray
Deze kan ik nog steeds niet afspelen. Hierop staan de originele stereo- en mono-mixen (heb ik) en 5.1 mixen voor twee verschillende systemen. Heb ik niet, zo'n 5.1-systeem.
Prachtig, prachtig, prachtig. Ik hoop komend jaar: Abbey Road.
De tram rijdt door de Laan van Meerdervoort. Zaterdagmiddag, winkelend publiek. Het wordt vroeg donker, de lichten gaan al op.
In de Thomas Schwenckestraat, een stille zijstraat, staat de buurtkerk Bethel. Daar schuilt sinds 26 oktober de Armeense familie Tamrazyan. Zij vinden Armenië te onveilig, overigens net als mijn eigen Armeense overburen, en willen graag in Nederland blijven. Ze wonen hier inmiddels negen jaar, de oudste dochter studeert econometrie. Twee keer werden ze door de rechter in het gelijk gesteld, en twee keer ging de Staat in beroep. Het zal juridisch wel kloppen, maar ik vind dat de Staat terughoudend moet zijn met dit soort beroepen, vanwege de grote machtsongelijkheid. Het gaat niet aan vluchtelingen 'kapot te procederen'. Vlak voor Kerstmis nog liet staatssecretaris Harbers weten geen gebruik te zullen maken van zijn discretionaire bevoegdheid, hoewel er kennelijk nieuwe feiten zijn aangaande de veiligheid van het gezin. Er is geen plaats in de herberg. Er wordt nu een doorlopende kerk- en gebedsdienst gehouden. De daad bij het Woord.
Vanmiddag was ik (niet-gelovig) er ruim een uur bij aanwezig, en luisterde naar een preek, verhalen, een gedicht. Onzeker, zoekend, probeerde ik mee te zingen met de liederen, als steunbetuiging.
Wat zal de uitkomst zijn? Die is vooralsnog onzeker. Een gezin schuilt voor de overheid, op iets meer dan vier kilometer van het Binnenhof. De dominee omschreef de situatie niet als een strijd, maar als een impasse, een tijdelijk rustpunt voor de familie. Het is natuurlijk niet oneindig. Het moet natuurlijk niet oneindig zijn. Inmiddels kijkt de wereld wel mee. Ik hoop dat er snel duidelijkheid zal komen, op een barmhartige manier.
'Happy Xmas (War is Over) we wrote together. Nothing more to say on that.'
Dat zei John Lennon in 1980 over zijn kerstsingle uit 1971. OK, laten we zeggen: ik geloof hem, over dat samen schrijven, hoewel op de demo, die John begin oktober 1971 opnam, Yoko nergens te bekennen is, a-typisch voor de projecten die ze in die tijd samen ondernamen.
De single was, samen met enorme billboards met de tekst WAR IS OVER! IF YOU WANT IT die in 12 wereldsteden rond Kerst 1971 verschenen, het sluitstuk van een 2, 3 jaar durende campagne voor de vrede, die in maart 1969 was begonnen met een Bed-In in het Amsterdamse Hilton Hotel.
John wilde een kersthit, een nummer dat White Christmas van Bing Crosby naar de kroon zou steken. Maar ook wilde hij een anti-oorlognummer. Luister naar de tekst.
Producer Phil Spector ("I know a bit about Christmas songs") produceerde het nummer, dat 28 en 31 oktober in New York werd opgenomen. Phil Spector, dat betekende een Wall of Sound. Veel instrumenten, tegelijk opgenomen met een dosis galm en sleighbells voor de muzikale kerstsfeer. John had verder goed geluisterd naar Try Some Buy Some, een door George Harrison geschreven nummer, samen met Phil Spector eerder dat jaar geproduceerd als Ronnie Spector-single op het Apple label, en liet de gitaristen een vergelijkbare mandoline-riff spelen.
Phil Spector en John zeiden dat het nummer gebaseerd was op een eerdere Phil Spector-productie, een single uit 1961, I Love How You Love Me van The Paris Sisters.
Maar een duidelijker muzikale inspiratie was een traditioneel folknummer uit de 18e eeuw, met als onderwerp een succesvol racepaard, Skewball, ook aangeduid als Stewball. Het nummer is door generaties folkzangers vertolkt. Er ontstonden twee verschillende versies.
In 1940 nam Lead Belly het nummer op, het is dan een duidelijke zogenaamde chain gang-song met een call and response patroon.
Woodie Guthrie nam ook deze versie op, maar ook de andere, met dezelfde tekst maar dan met een country-wals als melodie.
In 1961 brachten John Herald and the Greenbriar Boys het nummer uit in een verder veranderd arrangement.
In 1963 maakten Peter, Paul and Mary er een hit van.
Ik denk dat dit de versie is die John gehoord moet hebben. Het is (behalve het 'War is over'-koor) vrijwel dezelfde melodie als Happy XMas (War Is Over). Toeval bestaat niet.
Er bestaan (zoals het een traditional betaamt) meerdere versies van. The Hollies en Doris Day bijvoorbeeld namen het ook op. Er bestaat ook een Franse versie, en een Tsjechische.
De single van John en Yoko kwam in de Verenigde Staten uit op 1 december 1971, te laat voor uitgebreide radio air-play. Het nummer kwam daardoor niet verder dan de 36e plaats in de hitlijsten. In Engeland kwam het nummer uit op 24 november 1972, en behaalde de vierde plaats. Na de moord op John in 1980 werd het nummer opnieuw uitgebracht en behaalde de tweede plaats, achter Imagine.
John & Yoko Plastic Ono Band with the Harlem Community Choir
Begin deze maand werd bekend gemaakt dat aan Marga Minco de P.C. Hooftprijs is toegekend, en deze begin 2019 zal worden uitgereikt. Ik heb niet alles van haar gelezen (ik tel 7 boeken in de kast), maar het lijkt mij een terechte keuze.
Het bekendst is natuurlijk Het bittere kruid, dat iedereen gelezen heeft voor de examenlijst op de middelbare school. Ik ook, de keuze werd mede bepaald door de omvang van het boekje (90 blz). Maar ik heb het daarna meerdere keren herlezen, ik schat zo om de vijf, zes, zeven jaar. De laatste keer vorige week zondag, naar aanleiding van die prijstoekenning.
Vanmorgen hoorde ik op de autoradio een gesprek tussen Frits Spits en Jessica Voeten (dochter van Marga Minco), over de taal van Het bittere kruid. Ik ga het niet navertellen (luister hier) maar ik was onder de indruk, vooral doordat fragmenten werden uitgezonden van het door Marga Minco zelf voorgelezen audioboek. Bij de fragmenten zat ook een stuk uit het hoofdstuk over de arrestatie: De mannen. Jessica Voeten vertelde dat dit het hoofdstuk was waar haar moeder moeite mee had bij het opnemen van het audioboek. De ogenschijnlijk eenvoudige zin 'Haal onze jassen even,' zei vader tegen mij. Zo eenvoudig, zo alleszeggend.
Lees hier wat Frits Abrahams schreef over Marga Minco's 'tuinpoortje'.
En vooral: herlees het boek. Nog steeds leverbaar, totaal niet verouderd.
Onverwacht kreeg ik gisteren van de man van mijn onlangs overleden schoonzusje wat fotoalbums.
Foto's van haar en mijn broer. Door haar samengesteld, bewaard en gekoesterd, ook naast de nieuw gevonden liefde. Ze had gezegd dat ik ze moest krijgen. Ik blader er in, herken de gelegenheden, herinner me voorvallen en gesprekken, ik glimlach en raak ontroerd.
Het is zoals Jan Wolkers zei: De tijd heelt niet alle wonden, de tijd brengt alles dichterbij.
Bus 18 bestaat niet meer, vannacht was de laatste rit. Ik leer van Wikipedia dat hij vrijwel even oud was als ik. Vóór 1955 was het buslijn B, daar had mijn vader het nog jaren over, net zoals hij nog lang Sport in Beeld is blijven zeggen. In het begin reed de bus door de Linnaeusstraat, dat weet ik nog wel. Later moesten we iets verder lopen, naar het Jonckbloetplein. Bus 18 was de bus waarmee we naar het station gingen, of naar de stad. Of naar De Boogaard in Rijswijk. Of naar mijn grootouders. Toen ik wat verder van huis naar school ging, ging ik in de winter met deze bus. En nog steeds. Als ik met de trein naar mijn moeder op bezoek ga en niet wil wandelen, neem (eh, nam) ik deze bus.
Gisteren maakte ik wat foto's. De bushalte was al aangepast, voor bus 18 was er nog een plastic overtrekhoesje. Daaronder de nieuwe lijnen, 22 en 29. Bussen met deels andere routes en (bus 29 is een doordeweekse spitsbus in 1 richting) tijden.
While My Guitar Gently Weeps (A Tribute to George Harrison)
Dit jaar zou George Harrison 75 jaar geworden zijn. Reden voor een aantal musici uit verschillende (begeleidings)bands om samen zijn muziek eens in het verdiende middelpunt te zetten. Ze gingen door het hele land, gisteren waren ze in Alkmaar. En wij hadden kaartjes. De Kleine Zaal van Victorie, het plaatselijke poppodium. Lekker muziekavondje, ik stond vooraan en heb de hele avond meegezongen.
De 'stille Beatle', een beetje het jongere broertje van John en Paul. Altijd ondergesneeuwd, met maar plek voor een of twee nummers per Beatle-lp, zodat prima songs als All Things Must Pass, Circles en Not Guilty gepasseerd werden en soms jaren later pas op een soloplaat uitkwamen.
Het was een fijn programma, met een leuke greep uit het repertoire. De set was ruwweg chronologisch. Ongeveer fifty-fifty Beatles-solo. Niet alleen de bekende nummers (While My Guitar Gently Weeps, Something, Here Comes The Sun, Bangla Desh), maar ook minder bekend werk en b-kantjes (Don't Bother Me, Old Brown Shoe, Deep Blue, Be Here Now). Lekkere gitaarnummers van The Beatles, majestueuze nummers van de solo-3lp All Things Must Pass en nog wat 'overig werk'. Voor mij maakt het eigenlijk ook niet uit, ik ken ze allemaal.
P.S. Opvallend vond ik de keuze van het laatste nummer, Be Here Now. Een prachtig, verstild meditatief nummer uit 1973, maar niet erg bekend en misschien muzikaal niet de juiste keuze na het meer up-beat voorlaatste Handle With Care. Bovendien is het Harrisons commentaar op de nostalgie naar vroeger, begin jaren 70 waren The Beatles net uit elkaar en was er constant speculatie over wel of geen reünie. Maar George was er gewoon klaar mee. Be Here Now, als afsluiter van een avondje Harrisongs.
Ik reed vanmorgen op de A4, richting Den Haag. In de buurt van het brugrestaurant is deze twee keer vijf rijbanen. Op de markering tussen de eerste en de tweede baan zat een konijn. Verdoofd van angst waarschijnlijk. Wat is barmhartigheid? Ik reed er voorbij. Nog vier rijstroken. Tot de middenberm. Of terug. Of. Tot een paar kilometer verder durfde ik niet goed in de achteruitkijkspiegel te kijken.
