Goed, ik ga nog 1 keer he-le-maal los over die Beatles-dozen. Maar eerst een kwis-vraagje.
Tussen 1962 en 1970 brachten The Beatles 217 verschillende nummers uit, als single-, EP- of LP-track. Welke van deze nummers staat het meest op de tot nu toe verschenen Beatles-CD's?
Ik bedoel dus dat je onwillekeurig denkt: Ja hoor, die staat er natuurlijk ook weer bij....
Volgens mij is dat
Yellow Submarine. Dit nummer verscheen in 1966 op
Revolver, en in 1969 op
Yellow Submarine, dus in 1987 op de CD-versies van deze LP's. In 1993 dook het weer op op de CD-versie van
The Beatles 1962-1966 (de 'rode dubbel-LP'). In 1999 stond het nummer ook weer op de herziene
Yellow Submarine Songtrack CD, waarop alle filmnummers stonden, in geremixte vorm en in 2000 op
1, een CD met alle (27!) nummer-1 hits van onze helden.
Yellow Submarine staat natuurlijk ook op de geremasterde versies van
Revolver en
YS. Tot zover de
stereoversies.
Monoversies verschenen in 1992 (in de 22 CD's tellende
The Beatles Singles Collection) en in 2009 op de
monoversies van
Revolver en
YS. Een
5.1 mix staat op de
Yellow Submarine DVD uit 1999. Een opzettelijk afwijkend gemixte versie met andere effecten en een gesproken intro door Ringo tenslotte staat op de 4-track single
Real Love uit 1996.
Maar nu de remasters. Laat ik eerlijk zijn: de verschillen tussen de nieuwe en de oude CD's zullen bij oppervlakkige beluistering via de (auto) radio of als achtergrondmuziek in het winkelcentrum niet iedereen opvallen. Want: het gaat om reMASTERING, niet om reMIXEN. Dat betekent dat uitgegaan is van gemixte tapes, en dat de nummers niet wezenlijk anders zijn geworden. Ik vind wel dat ze in veel gevallen anders zijn gaan klinken, helderder, meer detail. Technisch is er veel vooruitgang geboekt op het gebied van met name AD-conversie, dus het omzetten van analoog naar digitaal. Verder zijn technische fouten in de mastertapes zoals drop-outs of slechte edits, waar mogelijk weggepoetst. Het gaat dan om ingrepen van (soms) milliseconden. Omdat ik al 40 jaar naar deze muziek luister en er veel over gelezen en in detail naar geluisterd heb, vallen deze zaken mij soms op. Ook is in een paar gevallen ruisonderdrukking toegepast. The Beatles zijn de grootste artiesten van de 20e eeuw, en hun muziek verdient het om op de best mogelijke wijze geconserveerd te worden. Met een paar details ben ik minder gelukkig. Vanaf nu zijn de stereo-CD's de standaard, die in de winkel verkrijgbaar is. De monoversies zijn gelimiteerd in oplage, en zullen waarschijnlijk niet meer bijgemaakt worden. Maar in een aantal gevallen is de monoversie superieur: Dat zijn dat met name de LP's vanaf
Please Please Me tot en met
Sgt. Pepper.
Please Please Me en
With The Beatles zijn eigenlijk geen stereo maar ruwe twin-track, en dat klinkt voor de gemiddelde luisteraar bepaald eigenaardig. Ook is jammer genoeg gekozen voor de 1987 remix van
Help!, met veel toegevoegde nagalm. De oorspronkelijke drogere 1965 stereomix staat gelukkig als bonus op de mono-CD.
Wat je hoort is het belangrijkste. Ik kon het echter niet laten ook op een meer technische manier naar de CD's te kijken. Om een brede vergelijking te maken tussen de in de loop der jaren verschenen edities heb ik drie nummers uitgezocht, die op 5 verschillende stereo-CD's zijn uitgebracht. Dit zijn
All You Need Is Love,
Eleanor Rigby en
Yellow Submarine. Deze nummers zijn alle oorspronkelijk op CD verschenen in 1987, maar komen ook voor op de in 1993 uitgekomen CD's
The Beatles 1962-1966 en
1967-1970, in 1999 op
Yellow Submarine Songtrack, in 2000 op
1 en in 2009 op de remasters. Monoversies en afwijkende
Anthologyversies laat ik buiten beschouwing.
Methode: de onderzochte nummers zijn met behulp van
Exact Audio Copy ongecomprimeerd naar een PC overgezet, waarna bij programma's als
Goldwave en
Audacity een kleine analyse is uitgevoerd.
Als illustratie hieronder de waveforms van
Yellow Submarine, uit 1987 en uit 2009.

1987

2009
Wat aan deze grafiekjes meteen al te zien is, is dat de versie uit 2009 er harder, luider op gezet is, het niveau is 2 tot 3 dB versterkt, om het ten opzichte van de huidige rockmuziek niet al te schriel af te laten steken. Dat is overigens een cosmetische ingreep, je kunt een CD ook harder laten klinken door de volumeknop van de versterker verder open te draaien (uitgaande van een goede installatie die zelf niet te veel ruis inbrengt).
Wat mij bevalt aan de 2009 grafiek, en aan de getalletjes die daaraan te onttrekken zijn, is het feit dat de muziek er niet
te hard op is gezet. De toppen van de grafiek (de luidste passages) raken in geen geval het maximaal op een CD mogelijke niveau van 0 dB, waarboven het geluid afgekapt wordt. Hierdoor gaat het geluid vervormen, en omdat de luidste passages afgekapt worden en de stillere niet, gaat er dynamiek verloren, de muziek klinkt dan veel vlakker.
Als voorbeeld de grafiek voor de versie van
Yellow Submarine, die in 1999 verscheen op
Yellow Submarine Songtrack:

1999
Te zien is dat deze muziek er veel harder op staat. Met name aan de rechterkant van de grafiek, bij het einde van het nummer, lijken alle pieken een even hoog niveau te hebben. Dat klopt, daar wordt het maximum niveau gehaald, en de nog hardere passages worden afgeknipt. Dit resulteert dus in een luid, vervormd en vlak muziekje, The Beatles onwaardig. Een gemiste kans, omdat juist op deze CD de nummers opnieuw ge
mixt zijn.
Ook voor de twee andere nummers heb ik vergelijkbaar pluiswerk gedaan, met ongeveer hetzelfde resutaat.
Is dit nu de best mogelijke representatie van Beatlesmuziek? Ik denk van wel. De oorspronkelijke mixen zijn gehandhaafd, de technische onvolkomenheden zijn waar mogelijk gerepareerd en het geluid is er binnen de mogelijkheden van de CD optimaal op gezet. In theorie bieden SACD en DVD de mogelijkheid om een grotere dynamiek toe te laten. Dit stuit op het bezwaar dat deze formats niet breed geaccepteerd zijn als geluidsdrager. Verder is in de meeste gevallen zo'n grotere dynamiek voor de gemiddelde luisteraar al niet meer onderscheidbaar, zo blijkt uit uitgevoerde dubbel-blinde tests.
Een verbeterstap die nog wel mogelijk is, maar die veel werk met zich meebrengt, is om terug te gaan naar de oorspronkelijke multitracks, deze op te knappen en dan opnieuw de master te mixen. De multitracks zijn de afgelopen jaren allemaal gedigitaliseerd, het werk zit dan nog in de opknapbeurt en de remix. Ik ben al aan het sparen....
Tenslotte: nu alle nummers opnieuw gemasterd zijn zal EMI binnen afzienbare tijd ook moeten komen met een verbeterde uitgave van
1962-1966 en
1967-1970, of van
1, zodat alle hits handig op 1 uitgave bij elkaar komen te staan.