Boeken 2023

Dit jaar zijn we verhuisd, dat betekende op boekengebied dat er weer boeken de deur uit moesten. Dit jaar zo'n 200 boeken (na vorig jaar een grote klap van 1500). Ik heb spijt van drie weggedane titels, eentje daarvan heb ik voor een euro weer terug kunnen kopen van de kringloop. Ik hoop dat al die andere boeken nieuwe lezers zullen bereiken. 

Ik heb gelukkig nog meer dan genoeg boeken, inmiddels staan ze op hun nieuwe plek. Ze zijn mij dierbaar, op een of andere manier.

Dit jaar heb ik 50 boeken gelezen of herlezen. OK, vergeleken met vorige jaren is dat minder, er was privé nogal wat aan de hand. Maar ik las eindelijk Het achterhuis van Anne Frank, en De naam van de roos, van Umberto Eco. Ik (her)las weer verder in Marcel Proust - Op zoek naar de verloren tijd (deel 3, De kant van Guermantes) en in Karl Ove Knausgård - Mijn strijd (deel 3, Zoon, en deel 4, Nacht). 

Ik las natuurlijk ook nieuwe boeken. Het beste boek dat ik las was Alkibiades van Ilja Leonard Pfeijffer. Dat was ook het dikste boek. Daarnaast las ik bijvoorbeeld ook Lichtend water van Konstantin Paustovski, een nieuwe bundel van J.M.A. Biesheuvel en 2 delen van de dagboekreeks van J.J. Voskuil. Het bijzonderste boek was denk ik Zinga, van Frida Vogels. Het boek dat mij het minst beviel was Op Pieterpad van Wim Huijser. 

Het overgrote deel (43) is bellettrie, zeven boeken bevatten meer zakelijk beschrijvend werk. 37 boeken zijn oorspronkelijk Nederlands, 13 zijn vertaald. Ik las dit jaar geen boek (uit) in een vreemde taal. Negen boeken las ik voor de tweede of derde keer. Verder was er geen boek bij dat ik, bijvoorbeeld omdat het slecht beviel, niet uitlas.

Nu lezend, dus nog niet uit: A.F.Th. van der Heijden - Zogkoorts en Thomas Mann - Der Zauberberg. 

Op de stapel: J.J. Voskuil - Martelaarschap, Hanny Michaelis - Verst verleden (nieuwe editie), Adriaan van Dis - Naar zachtheid en een warm omhelzen, Frits van Oostrom - De Reyneart, Arnon Grunberg - Waarheidsliefde en biefstuk.

Nog niet gekocht maar wel steeds van plan : Vernietigen van Houellebecq en een boek van Nobelprijswinnaar Jon Fosse, bijvoorbeeld Een schitterend wit.

Dit was het boekenjaar 2023, volgend jaar weer een boekenjaar!

It's a Wonderful Life

Vorig jaar ontdekte ik bij toeval hoe de film heette die ik als 8, 9-jarig jongetje zag in het Haagse gebouw voor Kunsten en Wetenschappen. It's a Wonderful Life van Frank Capra. Een kerstklassieker. 

 

Dit jaar werd de film vertoond in het Filmhuis Alkmaar. Om de cirkel maar weer eens rond te maken ging ik kijken.

Hij werd nu niet vertoond voor 2000 man, maar voor zo'n 60 bezoekers, een klein zaaltje. De film is van net na de oorlog, en dat zie je natuurlijk. Maar het is nog steeds een goede film. Het verhaal kent u, of u moet het maar opzoeken. Lekker sentimenteel, met een goeiige sukkel als hoofdpersoon, en natuurlijk een soort Scrooge als vijand. Het loopt goed af, en zo hoort het ook, zeker met Kerstmis. Ik was verbaasd, hoewel ik de film na die ene keer in 1963 nooit meer had gezien kwam een flink aantal scènes toch bekend voor. Zoals ik al schreef is die film mij altijd bijgebleven. O ja, o ja! Wat mij nog even verbaasde was dat ik mij kennelijk James Stewart niet herinnerde. Maar dat is natuurlijk omdat hij voor mij in 1963 een volslagen onbekende was. 

Fijn deze film na al die jaren weer gezien te hebben. En zoals ik in het vorige blogje schreef: een gaatje in het geheugen is gedicht.

Overigens, eerder deze week liet Paul McCartney weten (tussen neus en lippen, zoals wel vaker bij hem) dat een musical-versie van het verhaal mogelijk tóch gerealiseerd gaat worden. McCartney schreef met scenarioschrijver Lee Hall aan de musical en had in 2020 naar eigen zeggen 22 nummers voor de musical gereed. Maar het project kwam tot stilstand, wellicht door corona. Wellicht komt het er toch nog eens van.

Het schilderijtje van mijn vader

Het opruimen van de inboedel van ouders is een bitterzoete zaak. Spulletjes en meubels, door de ouders met zorg gekozen en beheerd, worden voor een laatste keer nog eens bekeken en beoordeeld en daarna (veelal) van de hand gedaan. 'Niet nodig, niet mijn smaak, ik heb al een bank'.

Zo vergaat het mij nu ook. Foto's, persoonlijke papieren en administratie zijn al naar mijn huis overgebracht. Dat moet allemaal eens uitgezocht. En tja, de spullen. Ik heb een afspraak met de Haagse weggeefwinkel, ze mogen (bijna) alles hebben. Wat niet bruikbaar is, wordt daarna weggedaan.

Ik wil eigenlijk maar een paar kleine dingetjes uit mijn ouders' inboedel. Een oud tinnen kruikje, het horloge van mijn 'oud-vader'  (de vader van de opa van mijn opa), de dradenteller van mijn opa (hij was stoffeerder) en 'het schilderijtje van mijn vader'.

Boven de eettafel bij mijn ouders hing dit schilderijtje. 45 bij 35 centimeter, op een dunne houten plaat geschilderd. Natuurlijk niet echt bijzonder, behalve voor mij. Mijn vader maakte dit in 1953, voor mij (ik ben geboren in 1954) is het er dus altijd geweest. 

Op de achterkant staat 'Kerkje in Fex, met de Piz Tremoggia, Zwitserland'. Op internet vond ik zowaar een fotootje met bijna hetzelfde perspectief.

Het schilderijtje heb ik gisteren meegenomen naar huis. Ik denk dat ik het boven de eettafel ga ophangen.

Nu dan: Now And Then

Onlangs, midden in onze verhuizing, dus toen alle spullen in dozen zaten, en er nog veel meer gebeurde om ons heen, kwam er nieuw 'Beatlesproduct' uit. Verwacht werd min of meer (na Sgt. Pepper, The Beatles, Abbey Road, Let It Be en Revolver) een archiefdoos van Rubber Soul. Maar het was een daverende verrassing: eindelijk 'de nieuwe Beatles-single' Now And Then, ooit bedoeld voor Anthology 3, en ook nog eens nieuwe versies van 1962-1966 en 1967-1970, oftewel de 'rode en blauwe dubbel-lp's'. U kent mij, ik heb het aangeschaft, alles in cd-vorm. 

De geschiedenis van Now And Then is inmiddels al vele malen verteld. Oorspronkelijk een demo van John, uit 1977, 1978 of zo. Volgens Eight Arms To Hold You, een lijvig boekwerk (718 p.) met alle bekende solo-opnames van John, Paul, George en Ringo tot begin 2000, is er slechts 1 versie van het nummer bekend. 

Begin jaren 90 werd het door Yoko Ono met twee andere demo's, Free As A Bird en Real Love, aan Paul, George en Ringo gegeven, om er Beatle-nummers van te maken, als bonus tracks voor het Anthology-project. Vanwege de matige kwaliteit (het was een lo-fi mono cassette met zang, piano, een 60 Hz brom en heel in de verte een tv die aanstond) lukte het in 1995 niet om van dit nummer iets presentabels te maken (Free As A Bird en Real Love werden wél uitgebracht). George wilde er om die reden niet verder mee, en het nummer bleef onafgemaakt en onuitgebracht.

De originele demo:

Ik las: Ariane Zwiers - Anski, Een Jiddisje vereniging in Amsterdam

Ik kreeg een uitnodiging voor de boekpresentatie, op 30 november in het Joods Museum in Amsterdam. Een mooie bijeenkomst, met onder andere een boeiend verhaal van Bart Wallet (UvA) over Joods Amsterdam, en dan de Oostjoden in het bijzonder, en Jiddisje zang van Shura Lipovsky. En de overhandiging van het eerste exemplaar, natuurlijk.

De Jiddisje cultuurvereniging Anski * werd in 1921 opgericht door een aantal 'Oostjoden', meest ambachtslieden, om in hun behoefte aan een gezamenlijke Jiddisje cultuur te voorzien. Er werd een bibliotheek opgebouwd, men speelde toneel, men hield voordrachten over culturele, politieke en wetenschappelijke onderwerpen, en vooral ook, zo is mijn indruk: men kwam bij elkaar en praatte met elkaar. De vereniging heeft bestaan tot 1979. Ariane Zwiers vertelt het historische verhaal, niet makkelijk, omdat tijdens de oorlog een groot deel van de leden werd vermoord en het complete archief is vernietigd. Maar er zijn herinneringen opgeschreven, na de oorlog, en een aantal bijzondere foto's is wel bewaard. In het boek staan ook biografische schetsen van leven en lot van een aantal leden. 

Ik heb het boek met interesse en aandacht gelezen, ook omdat een aantal van de familie Rafalowicz en aanverwanten prominente leden van de vereniging waren. Izak Rafalowitch (door mij op www.familieraphalowiz.nl aangeduid als Icek Rafalowicz, de Nederlands-Jiddisj-Pools-Russisch-Duitse spellingvarianten zijn talrijk) bijvoorbeeld was na de oorlog voorzitter. 

Ik heb in dit boek veel bijzonderheden gelezen over het hoe en waarom van deze vereniging, die ik eigenlijk alleen van naam kende. En ook over de Rafalowiczen (hoe dan ook gespeld).

(En stiekem ben ik er ook een beetje trots op dat ik in het boek wordt genoemd, en ook bij de 'geraadpleegde bronnen'. :-) Maar, zeg ik er meteen bij, dat is ook dankzij de hulp van veel mensen, die ik heb ondervonden.)

*) De officiële naam was: Jiddisje arbeter koeltoer kraiz oifn nomn foen Sch. An-Ski in Amsterdam, een eerbetoon aan de Russische schrijver Sch. An-Ski, pseudoniem van Schlomo (Sjloime) Rapoport (1863 - 1920), lid van de joodse socialistische Bund. Hij schreef toneelstukken, en publiceerde over literatuur, politiek en (als etnograaf) over het joodse leven in Rusland en de joodse folklore.

Het werk van Reve, da's pas leven!

Vandaag 100 jaar geleden werd Gerard (Kornelis van het) Reve geboren. Hij behoorde, met Willem Frederik Hermans en Harry Mulisch, tot 'De Grote Drie'. Nu, in 2023, lijkt hij een beetje de vergetelheid in te glijden. Hij heeft dat overigens zelf voorspeld, in een interview uit 1982.

"Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?" 

Ik vond en vind Reve uniek. Ik denk dat ik vrijwel alles van hem gelezen en meermaals herlezen heb, de romans, de verhalen, de brieven. 

In 1986 overleed, veel te jong, mijn broer. Een zware slag. Voor zijn vrouw, voor mijn ouders, maar ook voor mij. Ik ben er een tijd flink door ontregeld geweest. Reve heeft mij toen echt geholpen. Ik las zijn boeken, zeg maar: op zoek naar duiding en zin van het leven. Naar mijn idee doet Reve dit ook altijd, op een stilistisch onovertroffen, onderkoeld ironische manier. Reve heeft mij troost geboden en weer laten lachen. Dat blijft mij altijd bij. 

Leestip: Oud en eenzaam.

Frida Vogels - Zinga

Ik las twee titels van Frida Vogels. 

Een kort (16 blz totaal, 7 blz tekst) onlangs gepubliceerd verhaal uit 1976, over het leven van een Italiaanse buurman, meer een schets, een klein, ontroerend portret van een gewone man: Het verhaal van Vincenzo.

De laatste zin: "Zodat Lampo (de hond) nu alleen op het heuveltje ligt om over Vincenzo's huis te waken, en binnenkort weet niemand daar meer van."

Misschien geldt dit wel voor iedereen. Alleen dankzij dit verhaal is Vincenzo er nog.

Verder een bijzonder, in eigen beheer door Frida Vogels uitgegeven boek van 178 blz: Zinga.

Van de website van margedrukkers De Hof van Jan: 

"Een kleine 10 jaar geleden liet Frida Vogels in haar woonplaats Bologna in eigen beheer een boek drukken waarin haar halfzus Zinga centraal staat. Zoals de ondertitel aangeeft, bevat het ‘herinneringen, brieven en gesprekken’ met deze vrouw die de trait d’union werd tussen de betrokkenen bij het eerste en het tweede huwelijk van Frida’s vader. Het boek bevat veel informatie over het leven en de betrekkingen van Frida Vogels, onder anderen met haar broer Kees. Het boek heeft een andere toon dan Frida’s fameuze De harde kern en is veel directer. De oplage van het boek bedroeg ongeveer vijftig exemplaren. Daarvan zijn nu de laatste 25 beschikbaar voor de echte liefhebber van Frida Vogels en haar werk."

Ik heb een van die 25 exemplaren weten aan te schaffen, het is een prachtig boek. Voor de liefhebbers van De harde kern en van Vogels' dagboeken inderdaad een prachtige aanvulling, die ik met veel aandacht en plezier heb gelezen. Er is een probleem: kleine oplage en vrijwel meteen uitverkocht.

 

Herinneringen, brieven en gesprekken inderdaad, maar ook dagboeknotities, deels al verschenen, voor een aanzienlijk deel (nog) niet.

Het boek bevat precieze beschrijvingen van gesprekken, gevoelens en misverstanden. In wezen gaat het in haar (dag)boeken, en ook hier weer, over de onmogelijkheid je eigen, diepste gevoelens over jezelf en de ander te delen met vrienden, familie of zelfs: partner.

Het verhaal van Vincenzo is op dit moment nog wel te bestellen, Zinga was in een uur uitverkocht.

Ik hoop dat op een gegeven moment de gestaakte publicatie van Vogels' dagboeken weer wordt voortgezet.

Het huis wacht op dat wat komen gaat

De stoel is leeg. De klok staat stil. Het huis wacht op dat wat komen gaat.

100

Vandaag is het 100 jaar geleden dat mijn moeder werd geboren. Helaas werd ze maar 36 jaar oud, en overleed ze toen ik 5 was. Ik heb maar drie, vier herinneringen, en een paar foto's, maar ik denk wel geregeld aan haar. Vandaag natuurlijk iets meer.

Blogpost zonder woorden

 

Een boekje van Lousje Voskuil en Detlev van Heest dat toevallig deze week verscheen

Zeer binnenkort gaan we verhuizen. Al maanden zijn we bezig met opruimen, wegdoen, sorteren, en de laatste dagen ook: inpakken. Ik kwam er twee weken geleden achter dat in een stapel 'papier dat in de kliko kan' ook een uit NRC geknipte ingezonden brief van Lousje Voskuil had gezeten. Zij was erg boos en geraakt door een negatieve bespreking van Binnen de huid, door Elsbeth Etty en schreef een brief.

Dat ik dat knipseltje per ongeluk had weggegooid zat me toch een paar dagen dwars, en ik bedacht al dat ik 'na de verhuizing' zou proberen het in het NRC-archief terug te vinden. 

Bij Hof van Jan verscheen toevallig deze week het afgebeelde bibliofiele boekje, met daarin precies die ingezonden brief, en twee 'aanpalende' brieven van Detlev van Heest, die destijds overigens niet geplaatst werden.

Het knipseltje heb ik niet meer, maar de tekst weer wel. In het boekje las ik (dat wist ik niet meer) dat de brief geplaatst werd op 17 april 2009. Dat spaart zoeken in het archief.  

Volgende maand verschijnt het derde dagboekdeel van J.J. Voskuil, en begin volgend jaar een nieuwe roman van Detlev van Heest.

Peachez, een romance

De afgelopen dagen las ik dit boek. Ik kocht het bij een lezing van Ilja Leonard Pfeijffer, een week geleden of zo. Een professor Klassieke Talen ontvangt een mailtje van een onbekende jongedame, raakt geïntrigeerd, wordt verliefd, valt ten prooi aan catphishing, en belandt uiteindelijk in een Argentijnse gevangenis omdat hij met een koffer met cocaïne betrapt wordt. Het lot van de man is onafwendbaar en bij wijze van spreken al vanaf het begin duidelijk. Je zou zeggen: saai en ongeloofwaardig. Maar om met het laatste te beginnen: het verhaal is mede geïnspireerd door het ware verhaal van deeltjesfysicus Paul Frampton. En Pfeijffer gebruikt dit om een ander verhaal te vertellen. De liefde, is die gericht op een werkelijk persoon, of op het beeld dat je van hem of haar hebt? Hier gaat de hoofdpersoon steeds meer geloven in de liefde, ook als zijn beeld van Sarah Peachez al in stukken is gevallen. Mooi verhaal, ook door de verschillen in taal en denken van de twee personages: deftig, klassiek, hoogdravend, en direct, gewoon, misschien zelfs plat. Om met Tertullianus (het onderwerp van een voor de hoogleraar georganiseerd symposium) te spreken: Ik geloof het, omdat het absurd is. 

Deze tekst is in 2020 door Toneelgroep Maastricht bewerkt tot een toneelvoorstelling met Porgy Franssen in een sublieme hoofdrol. De verfilming hiervan is te zien op NPOStart.

Dutch Jazz Heritage: Ann Burton

Programmaboekje

Afgelopen weekeinde was er een mooi eerbetoon aan Ann Burton georganiseerd in het Concertgebouw. Ann Burton wordt wel beschouwd als een van de Grote Drie van de Nederlandse jazz-zang uit de twintigste eeuw, samen met Rita Reys en Greetje Kauffeld. Ze overleed in 1989, maar de Kleine Zaal van het Concertgebouw was uitverkocht, dus vergeten lijkt ze zeker nog niet.

Fay Claassen (vier Edisons, geweldige stem) en Gabe Kruse (aanstormend talent) zongen, begeleid door het JOC (Jazz Orchestra of the Concertgebouw), nummers die Ann ook in haar repertoire had. Van Cole Porter tot Lennon and McCartney. Ik ben niet echt (echt niet) een jazz-kenner, ik zou de muziek omschrijven als smooth-vocal-jazz, met begeleiding dus wel van een flinke band. Ik vond het een fijne muziekavond. 

Er was een mooi programmaboekje verkrijgbaar met foto's en een portret, geschreven door Rudi Kagie. 

Burtons muziek is (in Nederland: beperkt) leverbaar, deze fijne cd verscheen in 2020. In Japan, waar ze echt een ster was, verscheen dit jaar nog een nieuwe heruitgave van een lp. Ook is redelijk wat van haar muziek te beluisteren op Spotify. Ik heb een paar cd's, die ik niet elke avond draai, maar wel van tijd tot tijd.

Ann Burton was de artiestennaam van Johanna Rafalowicz. Deze avond en het mooie programmaboekje werden mede mogelijk gemaakt door haar neef Amnon Rafalowicz. E. en ik woonden deze avond bij op zijn persoonlijke uitnodiging.

Fijne muziek, matige foto

Blij

 

24 september 2023. We zijn 8 maanden verder dan bij deze blogpost. Lees die eerst nog maar eens.

Wat ik daar schreef geldt wat mij betreft nog steeds. Maar inmiddels is mijn gewicht 25 (vijf-en-twintig) kilo minder dan toen ik besloot af te willen vallen, nu twintig maanden geleden. Het gewicht minderen ging de laatste acht maanden wel erg langzaam en is nu ongeveer tot stilstand gekomen. Een nieuw evenwicht. 

Prima.

Ik heb mijn streefgewicht bereikt, mijn BMI is op orde. Verder is ook de middelomtrek aanzienlijk verminderd, er is daar 10 cm verdwenen. Ook daar zit ik nu in de 'groene zone'.

Ik heb nog steeds het idee dat dit voor mij prima te doen en vol te houden is, op deze manier leven, eten en bewegen. Als richtingaanwijzer houd ik die Mijn Eetmeter app van het Voedingscentrum er voorlopig wel nog even bij.

Wat ben ik blij dat ik die ochtend dat ik op de weegschaal moest bij 'de medische stand' mijn roze bril niet bij me had.

Nu echt weg

Weg bij Twitter, X. Ik had het al eerder aangekondigd, en ik was er op teruggekomen. Omdat ik geen Heintje Davids-effect wilde, heb ik op 21 augustus, vrijwel zonder er over te twitteren of mastodonnen, stilletjes nogmaals mijn TwitterX-account gedeactiveerd. Na deactiveren gaat een 30-dagen-periode in, waarin je je kunt bedenken en je account eventueel opnieuw kunt activeren. Na die maand wordt het account definitief en onherroepelijk verwijderd. 

 Dat is vandaag. 

 Ik heb nu accounts bij Mastodon en BlueSky. Eens zien of dat bevalt, en welke van de twee het best.

Ik las: Alkibiades

Het zal niemand ontgaan zijn. Dit voorjaar verscheen Alkibiades, een grote historische roman van Ilja Leonard Pfeijffer. Veel getrompetter van de uitgever, een speciale website, een tournee van de schrijver, mini-colleges ....

Ik vroeg en kreeg het boek voor mijn verjaardag. Nu, een paar maanden later, heb ik het uit. (Ik lees boeken naast elkaar.) Het verhaal zelf beslaat 772 bladzijden, gevolgd door nog eens 170 bladzijden met een namenlijst, een tijdlijn, informatie over geld, maten en tijd in Hellas, een verantwoording door de schrijver, een opsomming van de gebruikte bronnen, per hoofdstuk, en een bibliografie.

Daar was wel het een en ander over te doen. Was dat nou nodig, al die extra informatie, zo'n bronnenlijst, zo'n bibliografie? Ook ik dacht aanvankelijk: Pfeijffer heeft toch al een proefschrift geschreven? Zelf omschreef Pfeijffer dit als een service aan de lezer. 

Nu ik het boek gelezen heb zeg ik: het zijn nuttige toevoegingen. De namenlijst sowieso, handig, voor wie tijdens het lezen nog eens na wil kijken wie (bijv.) Zopyros ook weer was (Zopyros uit Thracië: huisleraar van Alkibiades). 

Op een gegeven moment is er het verhaal over een jongeman (Leandros) die de Hellespont overzwemt naar zijn geliefde Hero. De breedte van het water ter plaatse wordt omschreven als zesenhalve stadia, iets meer dan een halve dolchios (blz. 525). Dan is het bijgevoegde lijstje maten en gewichten nuttig, het blijkt iets meer dan 1200 m te zijn.

De door Pfeijffer gebruikte bronnen worden per hoofdstuk genoemd. Ik heb al die verwijzingen gelezen. Belangrijke bronnen (die ik uit interesse steeds meelas) zijn Thucydides, Historiae (online te vinden, per boek, hoofdstuk te bekijken, aan de rechterzijde een link naar drie Engelse vertalingen), Plutarchus, Alcibiades (online te vinden, per hoofdstuk, deel te bekijken, Engelstalig, aan de rechterzijde een link naar de Griekse tekst) en Homeros, Ilias & Odysseia, ik gebruikte de vertaling door Imme Dros, ook zij hanteert een kennelijk algemeen gehanteerde nummering van boeken en verzen, die ook door Pfeijffer wordt gebruikt. 

De ook nog gegeven bibliografie heb ik gelaten voor wat het is. Voor nu. :-)  

Her en der las ik dat het teveel zou zijn, te lang. Flauwekul, je leest het niet in een dag uit, of in een week. Maar waar staat dat dat moet? Ik heb het boek met plezier en aandacht gelezen. De Peloponnesische Oorlog werd op de MULO slechts heel summier behandeld, bij Algemene Geschiedenis. Meer dan Sparta tegen Athene had ik er niet van overgehouden. Alkibiades voerde mij mee naar die tijd. Niet alleen feitelijk, door de beschrijving van de omgeving, de handeling, maar ook zintuigelijk, door middel van indrukken, gevoelens en bijvoorbeeld geuren. Mooi. 

Natuurlijk is het (hoewel de geschiedenis zich nooit letterlijk herhaalt) ook (en misschien: vooral) een waarschuwing tegen hedendaags populisme. De democratie in Athene werd (mede onder druk van de publieke opinie, 'tijdelijk' terzijde geschoven met alle gevolgen van dien. 

(De schrijver signeert mijn exemplaar van Brieven uit Genua.) 

Gisteren was de schrijver in Alkmaar, en hij vertelde dat hij drie maanden aan het schrijven was toen de oorlog in Oekraïne begon. Athene verloor destijds de oorlog met Sparta, omdat ze de controle over de aanvoer van graan uit de Krim kwijt waren. 

Blijven opletten! roept de schrijver ons toe. Alkibiades is ook een leerzame geschiedenisles.

In ieder geval ben ik tijdens het lezen ook blijven opletten. In een van de hiervoor genoemde bronnen staat een verwijzing naar verkeerde versregels uit de Ilias. Waarschijnlijk een tikfout, het scheelt tien regels.

J.J. Voskuil - een stille, mensenschuwe jongen

Bij het collectief van margedrukkers De Hof van Jan is een stille, mensenschuwe jongen verschenen, een boekje met 17 gedichten, door Voskuil geschreven tijdens zijn studie. Volgens de website van de uitgever bewaarde Voskuil deze gedichten in een enveloppe, "misschien voor het nageslacht, mogelijk ook uit sentimentele overwegingen."

Ik vind het leuk om te lezen, heel anders dan de Voskuil die ik ken uit Bij nader inzien of Het bureau. Maar het is jeugdwerk, voor een deel lollig studentikoos, voor een ander deel wanhopend over het bestaan. En (naar mijn smaak) niet goed, soms klopt het ritme niet, en ik mis vaak rijm, of assonantie. De gedichten zijn niet eerder gepubliceerd. 

Hoewel...

Het gedicht Ik drink alleen om je dubbel te zien werd wel eerder gepubliceerd, om te beginnen in Propria Cures, op 20 september 1951.

Na Voskuils overlijden in 2008 verscheen in 2014, ook bij De Hof van Jan, een uitgave van dit gedicht, in 150 exemplaren. 

In Bijna een man, Dagboek deel 1, verschenen in 2022, noteerde Voskuil het gedicht op 4 november 1948, pagina's 132-133.

In het nieuwe bundeltje (2023) staat het gedicht dus ook, met een extra strofe. 

Er zijn verschillen tussen de edities. Soms wellicht onnauwkeurigheden: een ontbrekende punt of hoofdletter, soms iets meer, tot een extra strofe.

Persoonlijk vind ik de PC-versie nog de beste. z'n (in de laatste regel) voelt voor mij beter passend bij beien dan zijn. Aan wie Voskuil dacht bij dit gedicht wordt niet vermeld. Ik gok: Suze Wiardi Beckman, met wie Voskuil rond 1948 een relatie had. In een van de andere gedichten figureert een Suusje.

© Het copyright van bovenstaande gedicht-teksten berust bij de Erven J.J. Voskuil, Propria Cures, De Hof van Jan en Uitgeverij Van Oorschot. De foto's zijn bedoeld als citaat.

Het is tijd voor wat anders

In 2007 ontdekte ik, op de site Joods Monument die toen net online was gekomen en waarover ik las in de krant, dat op het adres van mijn ouderlijk huis tot augustus 1942 een joods gezin woonde: Henri Raphalowiz, Josephina Velleman en hun zoon Marcel Philip. Zij werden voor mij een soort 'vroegere huisgenoten'. Soms dacht ik aan de zoon, Marcel. Hij woonde als kind, net als ik, in hetzelfde huis, en zal vanuit zijn kamertje ongeveer hetzelfde gezien hebben als ik. Dezelfde huizen, hetzelfde plantsoen. Minder auto’s. Maar hij speelde in dezelfde straat als ik. Misschien ging hij wel naar dezelfde school als ik, in de nabij gelegen Linnaeusstraat.

Ik wilde meer weten en ging op onderzoek. Op internet, bij archieven en instellingen, in oude kranten, en ik kreeg contact met een paar familieleden die interesse toonden en mij hielpen, voor zover zij dat konden en wilden, natuurlijk. Ik vond betrekkelijk wat gegevens over leven en lot van het gezin en hun families. Soms schreef ik daarover in dit blog, en ik maakte ook een speciale website, die van tijd tot tijd werd aangevuld. 

Voor Henri, Josephina en Marcel Raphalowiz-Velleman zijn begin 2022 door mij struikelstenen (Stolpersteine) aangevraagd.

Die aanvraag is goedgekeurd, en de plaatsing was op 1 juni 2023, bij het laatste adres van het gezin in Den Haag, op de Allard Piersonlaan. Aanwezig waren een vertegenwoordiging van het Project Stolpersteine Den Haag, mensen van het Haags Veegbedrijf (de stratenmakers), een fotograaf, en een paar buren en belangstellenden. Na de eigenlijke plaatsing werden er drie bloemen en steentjes neergelegd en werd een schets van leven en lot van het gezin voorgelezen. 

Ik ben blij dat deze stenen geplaatst zijn, het lijkt mij ook een mooie symbolische afsluiting van mijn  'bemoeienis' met de familie.

Het punt is voor mij gekomen dat het vinden van nog meer informatie steeds moeilijker en tijdrovender wordt. Ik merk ook dat de hele geschiedenis mij langzaamaan onder de huid kruipt. Het is, na ruim 15 jaar onderzoek (niet full-time, maar op snipperdagen en in de vakanties, maar toch....) genoeg. Ik wil en moet mijn tijd aan andere zaken besteden. 

Het spijt mij wel bijzonder dat ik er niet in geslaagd ben een foto van Marcel Philip te vinden. 

De site (De familie Raphalowiz) die ik rond deze naspeuringen optuigde is niet volmaakt, het is in de loop der jaren gegroeid en van onderwerp en punten van aandacht veranderd. De opbouw is daardoor niet echt evenwichtig. Het zij zo. Hij blijft voorlopig online beschikbaar, een keer per jaar wordt hij door de Koninklijke Bibliotheek gearchiveerd. Ik wacht met verwijderen in ieder geval zo lang als nodig is tot de KB de laatste wijzigingen heeft 'meegenomen'. 

Ik heb dit alles zo aandachtig en zo goed mogelijk gedaan. Maar: het is tijd voor wat anders.

Hello Goodbye

Ik zag The Analogues gisteren in Carré, met hun show Hello Goodbye. Dit keer werd niet een Beatles-lp integraal nagespeeld, maar was er een keuze van de beste nummers uit het latere werk, zo ongeveer de periode van de blauwe dubbel-lp dus. Hoewel ook nummers van Revolver en Rubber Soul langskwamen. Zoals elke Analogues-show zag ik ook deze meerdere keren, in de Ziggo-dome en in het theater, maar deze avond was denk ik de laatste die ik zal zien van The Analogues. Hierna spelen ze nog wat festivals, en in het najaar gaan ze naar Engeland, en Frankrijk. En daarna? Wie het weet mag het zeggen. De missie van de band, de latere studio-lp's live spelen, is min of meer volbracht. Min of meer, alleen Revolver is niet gedaan, althans niet integraal. De afgelopen jaren speelden ze wel nummers van die plaat, als toegift of zo. En ook gisteren weer, onder andere Tomorrow Never Knows, voor mij zelfs het hoogtepunt van deze avond. 

Gisteren was een prima avond, het geluid was goed en de nummers ook. :-) In ieder geval heb ik ook nu weer genoten. Elke keuze van 'beste nummers' is subjectief. Maar het nummer dat ik miste was A Day In The Life. Nou ja, het is ook nooit goed, of het klopt niet, zullen we maar zeggen. Topavond, weer.

Bij de merchandise-stand een aardig boekje gekocht. (Alle cd's en dvd's heb ik al.)

P.S. Voor de volledigheid, 2 gecancelde shows: 

In 2020 was er een show rond Revolver gepland in AFAS. De bedoeling was dat de zaal gevuld zou worden met bezoekers steeds op afstand, in verband met corona, weet u nog?  Ik heb de kaartjes nog, maar het werd uiteindelijk toch afgelast.

 

Ook in 2020 was er een concert gepland in verband met John Lennons 80e geboortedag, en de moord, toen 40 jaar geleden, John Lennon Dead at 40 Alive at 80. Ik had kaarten voor in Tivoli, maar ook deze show ging (om dezelfde reden) niet door.

Ik denk de laatste tijd soms ook aan Moskou

Ik denk de laatste tijd soms ook aan Moskou. Poetin en zijn krankzinnige oorlog in Oekraïne, de 9 mei-parade in uitgeklede vorm. Ik zie Iris de Graaf (inmiddels ook weer teruggehaald) in het Journaal en denk: hé, in die straat hebben we ook gelopen. Vanmorgen waren er drone-aanvallen op Moskou. 

We waren in 2017 ruim een week in Moskou. E. heeft er als kind gewoond, omdat haar vader er werkte. Ik ken dus haar jeugdverhalen. We gingen er naartoe, E. wilde het nog eens zien, en ik ook. We bekeken natuurlijk de toeristische highlights, het Rode Plein, het Kremlin, we wandelden in Gorky Park, bekeken de metrostations, de 'Zeven Zusters', het Bolsjojtheater, enzovoorts. We bezochten het Paustovski-museum, het jugendstilhuis waar Maksim Gorki woonde, nu een museum, de monumenten die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog, het Museum voor de Kosmonauten. Bijzonder was de Christus-Verlosserkathedraal, door de sovjets opgeblazen, maar nu herbouwd. Toen E. er woonde was er op die plek, op de fundamenten, een groot buitenzwembad, we hebben de foto's. Maar we bezochten ook het Sacharov Information Centre, dat bepaald niet gesteund werd door de overheid. En natuurlijk ook de flats waar E. met haar ouders woonde, haar kleuterschool (nu de ambassade van Palestina), de Duitse school die ze later bezocht, de Nederlandse ambassade en de school waar ze op balletles ging. Mooi om (weer) te zien. 

Ook in 2017 was het al een 'ander soort land'. Maar Moskou was indrukwekkend, mooi, de mensen waren aardig, geïnteresseerd en behulpzaam. En het was lente. Ik weet het, de ogen van een toerist. Dat is allemaal voorbij. Het Sacharov Information Centre is inmiddels gesloten. Poetin is een vreselijke oorlog begonnen. En ook Moskou ligt nu onder vuur.

Ik denk dat we er nooit meer naartoe kunnen. In ieder geval voorlopig. Vreselijk. Niet zozeer voor mij, voor ons, maar voor iedereen. Die oorlog moet stoppen, Oekraïne moet alle gebieden terugkrijgen, en Poetin moet weg. Maar wat komt er dan? Het is, net als toen we er in 2017 waren lente, maar het voelt als winter.

Ik las: J.J.Voskuil - Capitulatie

Dit is het tweede deel van de 7-delige reeks dagboeken van J.J. Voskuil. In tegenstelling tot het eerste deel is dit deel wel compleet, doordat de door Lousje Voskuil gemaakte coupures geheel konden worden hersteld. Capitulatie bestrijkt de jaren 1955 - 1965. Voor de Bureau-lezer: net iets ruimer dan Meneer Beerta. Beide boeken eindigen met de pensionering, van Meertens en van Beerta dus. 

Maarten Koning (pardon: Han Voskuil) neemt ontslag bij de kweekschool in Groningen en keert terug naar Amsterdam. Hij treedt in 1957 in dienst van de Bureaus voor Dialectologie, Volkskunde en Naamkunde, 'het Bureau'. Geweldig zijn de beschrijvingen van het kantoorleven en de collega's, vooral die van kamergenoot Meertens, natuurlijk al min of meer de protagonist van het eerste deel van Het Bureau, Meneer Beerta. 

De verhalen corresponderen soms letterlijk met die uit Het Bureau, soms niet. Wel altijd qua sfeer. Over een reisje met Meertens naar Antwerpen, om over de atlas te spreken: 'De charlatannerie is weerzinwekkend'.

Toch is dit boek meer dan een parallel universum van Meneer Beerta. Voskuil schrijft en publiceert Bij nader inzien, en werkt aan zijn tweede boek, Binnen de huid. De vrienden uit de studententijd zijn (behalve Frida Vogels en Lou van Oyen) uit beeld geraakt, nieuwe dienen zich aan. Kees Vogels, Bert Weijde, Henk Meijer en Geert van Oorschot. Samen met zijn broers, zijn vader en Nicolien worden ze van tijd tot tijd langs de meetlat gelegd, maar ook zichzelf neemt Voskuil regelmatig de maat.  

1 augustus 1965: Een van de sleutels tot Binnen de huid is het gevoel op de tweede plaats te staan dat typerend is. Ik heb dat altijd gehad. Op de eerste plaats staan de ideaalbeelden van de mensen van wie ik houd.

Ik denk dat dit geldt voor al zijn boeken, het recept voor teleurstelling.

Een enkele keer lijkt het alsof Voskuil al weet dat hij later Het Bureau zal schrijven.

17 augustus 1965. Een verhaal over het Bureau, gezien als een gesticht of een gevangenis, maar zo overtuigend dat de lezer ziet dat er geen verschil is. 

Voskuil zou op 7 september 1990 met dat boek beginnen, daarover zullen we in laatste te verschijnen dagboekdeel (Het zwijgen, 1987 - 2006) wel kunnen lezen.

In oktober verschijnt overigens het derde deel, Martelaarschap.

(Verder las ik, op de juiste dagboekdata, parallel de aantekeningen mee van de wandelvakanties in 1957, 1958, 1962, 1963 en 1964, zoals gepubliceerd in Terloops.)

ChatGPT over J.J. Voskuil - Capitulatie

Ik liet ChatGPT maar eens een blogje schrijven over het nieuwe dagboekdeel Capitulatie van J.J. Voskuil. Misschien een ideetje voor de flaptekst. :-)

Het boek "Capitulatie" van J.J. Voskuil is een meesterwerk van de Nederlandse literatuur. Het is het vervolg op zijn beroemde roman "Het Bureau", die zich afspeelt in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw. In "Capitulatie" volgen we de hoofdpersoon Maarten Koning in de jaren 70 en 80, terwijl hij worstelt met zijn huwelijk, zijn werk en zijn plaats in de wereld.

Het boek begint met Maarten die een brief krijgt van een oude vriend, die hij al jaren niet meer heeft gezien. De brief roept herinneringen op aan hun jeugd en aan de tijd dat ze samenwerkten op het Bureau. Maarten realiseert zich dat hij zijn oude vriend eigenlijk niet meer kent en dat hij zelf ook veranderd is sinds die tijd.

Maarten probeert zijn leven op de rit te krijgen. Hij heeft een baan als vertaler, maar vindt dat hij eigenlijk meer zou moeten bereiken. Zijn huwelijk met Nicolien staat onder druk en hij twijfelt over zijn gevoelens voor haar. Ondertussen zoekt hij troost in zijn herinneringen aan het Bureau en aan de mensen die daar werkten.

Het is indrukwekkend hoe Voskuil erin slaagt om de gedachten en gevoelens van Maarten zo authentiek te beschrijven. Zijn worstelingen met zijn werk, zijn huwelijk en zijn vriendschappen zijn herkenbaar en aangrijpend. Het boek laat zien hoe het leven soms ongrijpbaar kan zijn en hoe weinig we eigenlijk van elkaar weten.

De stijl van Voskuil is sober en helder, zonder opsmuk. Hij beschrijft de alledaagse gebeurtenissen op een manier die boeiend blijft en weet daarmee de lezer te blijven boeien. Het is niet verwonderlijk dat "Capitulatie" net als "Het Bureau" een groot succes werd en nog steeds tot de klassiekers van de Nederlandse literatuur behoort.

In "Capitulatie" slaagt Voskuil erin om een universeel verhaal te vertellen over het leven, de liefde en de dood. Het is een boek dat je niet snel loslaat en dat je aan het denken zet over je eigen leven. Het is een echte aanrader voor liefhebbers van Nederlandse literatuur en voor iedereen die geïnteresseerd is in het menselijk bestaan.

Ik lijk niet alleen op Arie Met, en op Paul de Feyt, maar ook op Anne

Vanmiddag was ik bij de ledenvergadering van de VOHM, de Vereniging van oud-Hoogovens medewerkers. In de zaal werd ik op mijn schouder getikt door (natuurlijk) een van mijn vele (oud-)collega's. Hoe of het met mij ging. Hij had mij zeker al 25 jaar niet gezien. Ik was toch Anne? Nee. Maar ik schijn sprekend op deze Anne te lijken. En op Arie Met en Paul de Feyt, dus. Je zou ook kunnen zeggen dat mijn gezicht steeds gewoner blijkt te zijn.

Een nieuwe huisgenoot

Onlangs hebben we zo'n robotstofzuiger aangeschaft. Hij was goed beoordeeld, er was een aantrekkelijke actie en het lijkt ons handig in het nieuwe appartement, waar alles drempelloos en gelijkvloers is. En nu hebben we hem een keer de benedenverdieping laten stofzuigen. Dat is nog even wennen, zal ik maar zeggen. Het gaat zoals alles tegenwoordig natuurlijk via een app, een druk op 'start' en hop, daar gaattie!

Hij rijdt vooruit, botst hier en daar tegen de muur en draait zijn rondjes, de kamer moet eerst in kaart gebracht worden. Erg efficiënt is het nog niet. Een paar keer rijdt hij rakelings langs een duidelijke stofpluis. Ik voel de neiging om te zeggen: rechtsaf, sukkel, maar dat werkt natuurlijk niet. Ik heb begrepen dat als de ruimte eenmaal in kaart is gebracht, er zones kunnen worden aangegeven waarbinnen wel, of juist niet gestofzuigd moet worden. Maar zover is het nog niet. Na 44 minuten keerde de stofzuiger terug naar het basisstation. Klaar!

Klaar? Het ding is bijna overal geweest, op het gegenereerde kaartje staan wat kleinere witte plekken, daar staan kastjes, tafels waar niet onderdoor gegaan kan, of vazen, of zoiets. Maar omcirkeld is een groter wit gebied, het halletje. Daar is meneer helemaal niet geweest. Waarom is mij niet duidelijk, een letterlijke drempel is er niet, misschien een figuurlijke. Ik hoop dat het uiteindelijk sneller en beter zal gaan. Toch maar eens de handleiding lezen.

Wat een weekend mensen, wat een weekend

Afgelopen weekend was onze zoon in het land. Als altijd met een druk programma, met bezoeken aan vrienden en familie. Zaterdagavond hadden we afgesproken in een restaurant in Utrecht, met het hele gezin en aanhang. H. had ook twee cadeautjes mee voor ons.

Hij nam ook weer wat mee naar huis.

     

Dus.

Ik moet me die nylonkousen gewoon niet zo aantrekken

Ik las Lichtend water, van Konstantin Paustovski. Een bundeling van drie romans, vertaald door Wim Hartog: De romantici, De baai van Kara-Bogaz en De Zwarte Zee. De eerste twee las ik al een keer eerder, in eerdere vertalingen, ook door Wim Hartog. Het zijn naar mijn smaak overigens meer bundels (raam)vertellingen, naar mijn idee. In de roman De baai van Kara-Bogaz valt mij een dingetje op. In die eerdere uitgave van dezelfde roman zat het ook, toen viel het mij ook al op. 

Op gegeven moment (blz. 297) is er sprake van nylonkousen. Dat is opmerkelijk, de roman speelt in 1920 en het betreffende fragment dan 'drie jaar eerder', dus 1917. De roman is geschreven in 1932, en het patent op de fabricage van nylon dateert van 2 januari 1935 (Wikipedia). 

In Delpher komt het woord nylon, behoudens leesfouten en andere betekenissen, voor sinds 1938. Ik ken de oorspronkelijke tekst niet, ik lees ook geen Russisch, wellicht staat daar gewoon het Russische woord voor kousen, of zijden kousen.

Het is een detail, één woord maar, en totaal onbelangrijk voor het verhaal. Toch blijft dat dan hangen bij mij. Maar: Paustovski is een geweldige schrijver en dankzij Wim Hartog, een vriendelijke man die ik ooit een keer kort sprak, kunnen we dat allemaal lezen. Ik moet me die nylonkousen gewoon niet zo aantrekken. 

Verzoek aan Van Oorschot en Wim Hartog: graag ook een heruitgave van De gouden roos.

Het gaat niet om wat je in de app stopt, maar om wat je in je mond stopt

24 januari. Een jaar geleden viel ik in handen van de 'medische stand', wegens een akkefietje (bleek loos alarm). Bij die gelegenheid werd mij ook gevraagd om op een weegschaal te gaan staan. Ik had dat al een tijd niet meer gedaan. Ik wist dat ik te veel woog. Hoeveel precies, dat wilde ik eigenlijk niet zo precies weten. Kilootje of tien? Dat bleek dus meer te zijn. Veel meer. Kantoor- en corona-kilo's.

Precies een jaar geleden besloot ik om af te gaan vallen. Maar ik wilde niet afvallen met een dieet, pillen of shakes, maar door bewuster te eten. Minder, een bord in plaats van twee als het lekker is. Geen paaltje kaas of handje chips 's avonds laat. Doordeweeks geen alcohol meer, bijzondere gelegenheden daargelaten. Ook ben ik meer gaan bewegen, twee keer per week naar de sportschool, en op andere dagen (dat deed ik al sinds de lock-downs) een uurtje fietsen of wandelen. En zo is het gegaan. 

Ik installeerde de Mijn Eetmeter app van het Voedingscentrum op mijn mobiel. 

Hierin kun je steeds noteren wat je eet, en hoeveel, je ziet dan hoeveel kilocalorieën je opneemt. Ook staan er veel merkproducten in, die kun je via scannen barcode invoeren. Voor een man, met mijn bewegingspatroon, staat er 2000 kcal per dag als benodigde hoeveelheid. Als je wilt afvallen moet je daar dus wat onder gaan zitten, niet teveel want dan gaat het lichaam in de 'spaarstand'. 

Ik heb het afgelopen jaar steeds trouw alle ingrediënten en/of merkproducten ingevoerd en zo goed mogelijk geschat (en soms gewogen) hoeveel ik ervan gegeten had, bijvoorbeeld de helft van het totaal gebruikte als we met z'n tweeën waren. Het is niet de absolute waarheid, maar meer een indicatie, die ik handig vond. Voor anderen is dit misschien niet de manier, mij gaf het houvast, richting. En uiteindelijk gaat het niet om wat je in de app stopt, maar om wat je in je mond stopt. Op dagen waarop het moeilijker was om iets zinvols in te voeren (bijvoorbeeld in een restaurant in Zweden of Frankrijk) liet ik het open.

Zoals gezegd, ik ben nu een jaar verder. Ik heb op 351 dagen de app zo goed mogelijk gebruikt. Gemiddeld heb ik per dag 1884 kcal binnengekregen, met een dagelijkse spreiding natuurlijk. Ik heb elke week op de weegschaal gestaan, steeds op hetzelfde moment, vrijdagochtend, na ontbijt, sporten en thuis douchen. 

Ik weeg nu 22 kilo minder dan een jaar geleden. 

Daar ben ik blij mee. Het is behoorlijk wat, 22 kilo in een jaar, maar het valt ook weer binnen de vaak aangegeven grens van een pond per week. Ik voel me goed, ik sport en beweeg, heb geen last van een of andere hongerklop, en omdat het gekomen is door bewuster te eten, en niet door een of ander crash-dieet ben ik er nu aan gewend, en heb ik goede hoop dat ik niet ga jojoën.

Wat zouden we vanavond eten?

The separation didn't work out

OK, ik ben weer terug op Twitter, soort van. Ja, ik weet wat ik allemaal gezegd heb, lach maar. Hier staat het. En ik ben ook serieus over naar Mastodon, en dat bevalt. Maar ik mis toch ook Twitter, althans een aantal accounts die ik daar met plezier volgde. Weer andere zaken miste ik de afgelopen 6 weken overigens als kiespijn.

Dus ik ben weer terug, een beetje vooralsnog, ik lees weer als het mij zo uitkomt, en mijn Mastodon-getooter komt daar denk ik ook terecht, na nu. Ik ga wel proberen de ergernis, die er zeker was, te minimaliseren door accounts die extreme standpunten of wappietaal verspreiden meteen te ontwijken. Ik negeer het niet meer, ik blokkeer. Try me.

U kent mij, voor elke omstandigheid is er een toepasselijk Beatles-citaat:

The separation didn't work out.
(John Lennon, over de hereniging met Yoko Ono, na het zogenaamde Lost Weekend, dat in zijn geval 18 maanden duurde.)

Ik las: Bijna een man

Eind vorig jaar las ik Bijna een man, van J.J. Voskuil. Ik heb een tijd uitgekeken naar dit eerste deel van Voskuils dagboeken. Na zijn overlijden in 2008 verscheen nog een aantal boeken postuum, maar voor de dagboeken was bepaald dat deze niet eerder mochten verschijnen dan na Lousjes overlijden, of na 1 januari 2026. Blijkbaar is er nu toch ingestemd met een eerdere publicatie. Dit is het eerste deel uit een voorgenomen reeks van zeven (!) en beslaat de jaren 1939 - 1955. 

Nou ja, 1939, 1942 en 1947 beslaan elk maar twee bladzijden of zo, en 1940 en 1941 komen helemaal niet voor. Verder is het dagboek (zo blijkt uit de Verantwoording) ernstig gekortwiekt doordat Lousje sommeerde dat Han Voskuil een flink deel van de tekst, die betrekking had op hun beider leven, uit de dagboeken zou verwijderen, wat Voskuil met tegenzin gedaan heeft. Daarmee verdween volgens Voskuil wel de sjeu uit zijn dagboeken. Voor een deel is dat hier gerepareerd door de tekst te vergelijken met een al bestaand typoscript, en evengoed beslaat dit eerste deel ruim 650 pagina's. 
Hulde weer aan uitgeverij Van Oorschot om een project als dit, na bijvoorbeeld 11 verschenen delen dagboeken van Frida Vogels, weer ijzerenheinig aan te gaan.

Ik heb dit eerste deel met plezier gelezen. Toch kan ik mij voorstellen, dat een lezer, die iets verwacht à la Het bureau, even zal moeten slikken. Het is geen roman, het verhaal, de structuur die Het bureau heeft, zit nu eenmaal niet in een dagboek. Life is what happens to you while you'r busy making other plans.

Dit eerste deel bevat de aantekeningen van de middelbare scholier, van de student en van de pas afgestudeerde Voskuil. Ik vond de beschrijving van het middelbare schoolleven in de oorlog in Den Haag interessant. Zo goed en kwaad als het kon werd er schoolgegaan en toneel gespeeld. Opvallend is dat de Jodenvervolging niet aan de orde lijkt te zijn. In 1943 is er een tamelijk zorgeloze zomer in Grolloo, waar hij werkt bij een boer. En dan is er de razzia van november 1944, waarvoor Voskuil zich schuilhield onder de vloer van het ouderlijk huis, en de hongerwinter.
Na de oorlog ging Voskuil studeren. Het is de periode die samenvalt met die in Bij nader inzien, naar mijn smaak Voskuils beste boek. Vooral in deze periode is het dagboek vooral een oefening in zelfanalyse. Hoe een goed mens te zijn, het wordt uitvoerig beschreven, en bediscussieerd met de vrienden. Maar daar hoort dan bijna automatisch een oordeel over hemzelf en anderen bij, en dat is vaak niet mals.

Een baan, maatschappelijk zijn, daar heeft Voskuil het maar moeilijk mee, dat wisten we al uit Het bureau. Na zijn afstuderen werkt hij een tijdje bij Sticusa, de beschrijving van zijn werk daar is hilarisch, Het bureau avant la lettre. Ook is hij een tijdje leraar in Groningen, en doet hij wat los-vast vertaalwerk voor de EGKS in Straatsburg. 

Een paar zaken zijn in het dagboek nadrukkelijk afwezig. Een affaire die hij tijdens de studietijd kennelijk heeft gehad komt slechts aan de orde in een noot van de bezorgers, de verwikkelingen met Suus Hoven, de echtgenote van Jaap Oversteegen (Rosalie Balmakers en Paul Dehoes in de romans) zoals beschreven in Binnen de huid, daarover lees je niets. Wellicht de knipopdracht van Lousje.

Leuk om te lezen zijn de aantekeningen tijdens de vakanties, naar Terschelling, Engeland en Frankrijk. Waarom zijn die niet eerder uitgegeven als deel van de gepubliceerde wandeldagboeken? Enfin, nu dan. 

Her en der merk je dat Voskuil zijn dagboek toch ook heeft gebruikt als bron voor zijn latere literaire publicaties. Ik herken tekstdelen uit Bij nader inzien, Jeugdherinneringen en Kladboek 1955 - 1956. Onlangs werd De knat, waarvan een deel in BNI staat, in zijn geheel uitgegeven.

Samengevat: fijn boek, met plezier gelezen.

Voor 7 februari staat het volgende deel gepland, lopend van 1956 tot en met 1965, ruwweg de periode in Het bureau, van vlak voor zijn aanstelling tot de pensionering van Beerta. De titel van dat deel: Capitulatie.