Een top-avond op een godverdomse bol

Ik las het boek Godverdomse dagen op een godverdomse bol in 2009 en vond het goed. Humor, misantropie en mooie zinnetjes. Dimitri Verhulst was een week of wat geleden in De Taalstaat en vertelde kort over de theaterbewerking die hij hiervan gemaakt had, samen met Corrie van Binsbergen. Ik wist: daar wil ik naartoe.
Het was een mooie selectie teksten uit het boek, voorgedragen door Dimitri Verhulst, met een muzikale omlijsting (zoals dat heet) door Corrie van Binsbergen plus band plus strijktrio.
Wat was het GOED!

Ten eerste kan Verhulst geweldig voordragen, vertellen. Niet alleen maar voorlezen. En dan de muziek. Geweldig: aanvulling, ondersteuning van het verhaal, maar ook met keigoeie sologedeelten. Uit het programmaboekje: "een enerverende film voor de oren, een muzikale literaire trip". geen woord teveel gezegd.

Één ding was wel jammer aan deze voorstelling. Er waren maar 60 kaarten verkocht. DE THUISBLIJVERS HADDEN HEEL ERG ONGELIJK! Er komen nog zeven voorstellingen. GAAT DAT ZIEN!


Dimitri Verhulst, "met Corrie aan zijn zijde".

Toen we, na nog wat gedronken te hebben, het theater verlieten, stond Dimitri Verhulst buiten. Hij rookte een sigaretje en had een glaasje wijn. Ik stak mijn duim naar hem op en zei dat ik het 'Top!' had gevonden. Een top-avond op een godverdomse bol.

Asibot

Interessante lezing vanavond, door dr. Folgert Karsdorp van het Meertens Instituut, over AsiBot. AsiBot is een computerprogramma dat in staat is teksten te genereren. Deze maand kun je er zelf mee aan de slag, op www.asibot.nl. Account aanmaken, inloggen, tik een zin in, kies een schrijver en de computer geeft een vervolg in de stijl van die schrijver. Ronald Giphart heeft met dit programma een tekst gemaakt, die als tiende verhaal is toegevoegd aan Ik, Robot van Isaac Asimov, dat deze maand gratis bij de bibliotheek ligt in het kader van Nederland Leest.



De lezing ging over de techniek waar Asibot gebruik van maakt.
Asibot is een computerprogramma dat tekstachtige elementen inleest en daaruit leert hoe teksten worden opgebouwd, door middel van een kunstmatig neuraal netwerk. Welke tekens volgen met zekere waarschijnlijkheid op andere tekens, en wat voor structuur bevat de gehele tekst. Zo'n element kan een letter, spatie, leesteken zijn, maar ook bijvoorbeeld een muzieknoot. Daarna kun je literaire teksten aanbieden (de complete Shakespeare), of partituren, stukken linux-code of zelfs recepten, en als er maar genoeg ingelezen zijn, is het programma in staat iets te genereren dat uiterlijk op een literaire tekst, partituur, linuxcode of recept lijkt. Steeds door bij een element een volgend element te bepalen, met een zekere vrijheid, en rekening houdend met een aantal (bijvoorbeeld 100) voorgaande elementen. In stappen ontstaat er dan bijvoorbeeld: B, BI, BIE, BIER, BIER . (woord + spatie). Het opmerkelijke is dat het programma geen weet heeft van woorden of zinnen, maar zich die structuren 'onbewust' aanleert, uit die aangeboden elementvolgorden. Ik weet niet of de presentatie ergens online staat, maar het was leuk om te zien dat er stukken quasi-Shakespeare, nep-recepten en computercode ontstonden, die er 'echt uitzagen', maar vaak niet echt iets betekenden. Context en betekenis zit er niet echt in.
Voor Nederland Leest is het programma getraind met 4392 romans, die samen 2,1 miljard tekens bevatten. Dat duurde 1 tot 2 weken. Daarmee was het programma sterk genoeg om grammaticaal juiste zinnen te maken, met onderwerp, gezegde, lijdend voorwerp, enzovoorts, maar ook eigennamen en bijv. directe rede, die niet echt onzinnig waren. Vervolgens is er verder getraind met een aantal teksten van Nederlandse schrijvers, om hun stijl meer dominant te krijgen: Reve, Giphart, Campert, Hemmerechts, Nescio, Dante en natuurlijk Asimov. Ik vond het fascinerend, welke zinnen er soms uit kwamen. Op de site kun je kiezen. Per zin, je kunt er zelf ook wat aan toevoegen en daar weer op laten reageren, enzovoorts.



Ik heb twee teksten laten maken, zonder zelf iets bij te tikken.

De pure robot:
We hadden een paar dagen gewacht en waren toen op weg naar het kamp van de Machines. We hadden allemaal een afspraak met een officier van justitie. We hebben de robots nodig voor de ondergeschikte robots. Het is de enige manier om de wereld te redden.' 'Goed, goed, ga nu weg. ' De robot kwam met een schok tot leven. 'Wat is er aan de hand?' 'Ik heb een idee. ' De robot keek op. 'Waar is die verdomde robot? ' Donovan sprong opgewonden op. 'We hebben hem gevonden. ' De woorden kwamen er met een schel gefluister uit. 'Hoe kon ik dat nou weten. ' Dat is het verhaal van de vijf jaar dat ik met de politie gespeeld heb, dus ik heb het gevoel dat ik er niet toe deed.' 'En wat deden jullie dan? ' 'Ik weet het niet. Maar ik weet het niet. Ik heb het niet gevraagd. Ik heb het niet gezegd.' 'Dat heb je niet gezegd. ' 'Ik wilde het niet. Ik wilde het helemaal niet horen.

Een combinatie van Reve met Asimov
'Waarom niet? ' 'Omdat hij belangrijker dingen te doen heeft dan alleen maar te doen. Hij heeft een belangrijke rol in de regering gespeeld. ' 'Waarom zou hij dat doen?' vroeg Donald. 'Hij weet niet wat hij doet, meneer. Hij is een van de mensen die het gedaan hebben. Hij weet dat hij het zelf heeft gedaan. Hij heeft het me verteld. Hij heeft het me verteld. Hij heeft het me verteld.' 'Wat heeft hij gedaan?' 'Niets. Hij had het niet gezegd. 'Het is niet zo dat hij niet wil dat iemand hem geeft. We moeten het allemaal weten.' 'Dat kan ik niet doen,' zei hij. 'Ik wil het niet weten.' 'Ik weet het,' zei ze stijfjes. 'Het is niet waar. Dat is een slecht idee.' 'Ik moet je nog iets vertellen. ' 'Wat wil je dan dat ik doe? ' 'Ik wil het niet weten. Ik heb het niet gedaan. Ik heb het niet gedaan. Ik heb het alleen maar gedaan om het te kunnen begrijpen.

Dat is geen literatuur en dat zal het volgens Folgert Karsdorp ook nooit worden, omdat het systeem alleen met literaire teksten gevoed wordt, en literatuur nu juist ontstaat doordat een emotie, gebeurtenis van buitenaf voeding is voor de kunst. Wellicht is het in de toekomst bruikbaarder voor gewonere teksten, zoals een AT5-berichtje over twee botsende fietsers op het Spui. Dan kan de journalist weer over andere dingen schrijven.

Vroeger, toen ik nog geen Engels sprak

Vroeger sprak ik nog geen Engels. Er was nog niet zoveel tv waar je, al zappend, de hele godganse dag Engels kon horen. Ook op de radio was in de popmuziek Engels nog niet zo overheersend als nu. Mijn ouders spraken geen Engels, en Engelse les kreeg ik pas op de middelbare school. En dat gold ook voor vriendjes en vriendinnetjes. Af en toe hoorde je natuurlijk wel wat, en soms begreep je het, soms niet, en soms raadde je wat er bedoeld werd.

Ook toen had je al Mars en Milky Way, die chocoladerepen. De namen hadden 'iets met sterren te maken', de planeet en de Melkweg, dat wist ik op een of andere manier. En zo bedacht ik dat dat ook wel zou gelden voor die andere chocoladereep, Nuts (nooit echt lekker gevonden). Waarom of waardoor weet ik niet, maar ik kwam tot de conclusie dat Nuts dan wel het Engelse woord voor Aarde zou zijn. Best wel even gedacht.

Nu ik wel Engels spreek: zo'n gekke gedachte was het niet. This world is going nuts.

Duende

Dat was prima, en niet voor mij alleen. De Grote Zaal zat vrijwel vol. Een (voor mij) bijzondere combinatie: Eric Vloeimans, Eric Vaarzon Morel en Gijs Scholten van Aschat: trompet, gitaar en stem. Taal en muziek, musica y poesia. Spanje, Portugal, Brazilië. Gedichten van Lorca, Pessoa, Borges en anderen. De avond bestond uit twee delen. Vóór de pauze was het vooral een sfeer, stemming die werd bij mij opgeroepen. Een verstilde oktobermiddag, in Spanje. Of de Vlaamse Westhoek, voor mijn part. Na de pauze contrasterende liefdesgedichten. Vurig, of ingetogen. Nog een paar dagen, her en der.

Het litteken van Onno Blom

Ergens vorig jaar hoorde ik dat de langverwachte Wolkers-biografie van Onno Blom dit najaar zou verschijnen, tien jaar na het overlijden van Jan Wolkers. Eindelijk! Ik besloot het voorraadje boekenbonnen te spenderen en bestelde deze zomer alvast de luxe editie in cassette, met daarin de biografie in een gebonden uitgave, een gebonden beeldboek met leven en werk van Jan Wolkers aan de hand van foto’s, portretten, kunstwerken en egodocumenten, en een facsimiledruk van een zelfportret van Jan Wolkers uit 1945. Een gelimiteerde uitgave, ik heb nummer 0647 van 2000 exemplaren.
Er was heel veel aandacht voor op radio, tv en in de krant. Geen echt juichende, maar over het algemeen wel positieve besprekingen, in de kranten die ik las. Onno Blom reisde door het land om te spreken en te signeren, ik zag hem in Oegstgeest, in Oud-Poelgeest, het hart van Wolkers-land kun je stellen.



En: op 19 oktober promoveerde Onno Blom op dit boek, zijn proefschrift: Het litteken van de dood.

En toen was er gedoe. Ik hoorde Onno Blom op een zaterdag in de Nieuwsshow (zie dit stukje op Tzum). In NRC werd gemeld dat het proefschrift in eerste instantie was afgewezen, waarna Blom het bewerkte en het door een anders samengestelde promotiecommissie werd goedgekeurd. Zie hier, hier, hier, hier en hier.
Als eenvoudig natuurkundig ingenieur moet ik maar geloven wat er staat, promotor Willem Otterspeer betoogt dat er meerdere mogelijke soorten wetenschappelijke biografie bestaan. OK. Hoe dan ook, een fraaie figuur is het niet, er blijft nu, terecht of niet, iets aan deze promotie kleven. Jammer. Zeg maar: Het litteken van Onno Blom.

Jan Wolkers zei over zijn werk en zijn leven: Niemand is dichter bij de waarheid gebleven dan ik. Mijn leven en werk zijn één. Onno Blom heeft zijn promotie-onderwerp omschreven als een onderzoek naar deze uitspraak.
Als Wolkers-lezer en -liefhebber ben ik (nu, nog voordat ik het boek gelezen heb) blij dat hij voor deze vorm gekozen heeft. Met dat enorme archief tot zijn beschikking. En dat hij Wolkers niet academisch heeft willen duiden als 'de literaire exponent van de Nederlandse kerkverlaters na de Tweede Wereldoorlog, met een ruimere seksuele moraal en een kritisch engagement'. Of zoiets. Dat zou ook niet bij de anti-intellectualist (Hè bah!) Wolkers passen.

Maar nu ga ik lezen, tot over ruim 1100 bladzijden!

The Beatles in Rijswijk

Nee, natuurlijk traden The Beatles nooit op in Rijswijk. Maar in het Museum Rijswijk (plaatselijk beter bekend als het Tollens-Huis) is nu een aardige tentoonstelling van Beatle-foto's van Robert Whitaker. Whitaker fotografeerde The Beatles van 1964 tot 1966 of zo, tijdens optredens, back-stage, voor publiciteit, en voor lp- of singlehoesjes. Het bekendst is misschien de 'butcher cover', voor de Amerikaanse lp Yesterday ... And Today. Nadat men besefte dat dit wel erg afbreuk deed aan het imago van de mop-tops ijlings teruggetrokken en nu een collector's item. Die foto hangt daar, met nog veel meer, bekend en (voor mij) onbekend.







Volop te kijken, ik schat 50, 60 foto's, geautoriseerde afdrukken kunnen besteld worden (niet gedaan), er is ook nog een video te bekijken (niet gedaan) en in de museumwinkel zijn er dvd's en boekjes te koop (ook niet gedaan). Ik heb alleen nog een plaatje opgezet. Help! Goeie lp.

Gefeliciteerd!

Vandaag is mijn moeder jarig. Achtennegentig, een hele leeftijd, dank u. Vanmorgen komen mijn schoonzusje en de bovenburen, vanmiddag en vanavond gaan wij er naartoe. De kleinkinderen wonen niet in de buurt en moeten werken. Ze bellen, en komen misschien een andere keer langs.

Vroeger was dat anders, iedereen woonde in Laakkwartier, of in ieder geval in Den Haag. De verjaardagen waren druk. Zowel mijn vader als mijn moeder komen uit grote gezinnen, en al die ooms en tantes waren getrouwd en hadden kinderen, dus de voor- en achterkamer zaten vol. Er werden stoelen bij de buren geleend, en klapstoeltjes gehuurd. Er was koffie met een petit fourtje (die toen nog echt petit waren). En iedereen nog een tweede bakkie? Her en der stonden limonadeglazen met sigaretten, en twee sigaren voor Opa. Later op de avond kwamen bier, jenever en zelfgemaakte bowl op tafel. Een schaaltje met plakjes cervelaat en halve augurkjes. Blokjes kaas en ongepelde pinda's. Er werden verhalen verteld, herinneringen opgehaald. Blauw van de rook. Meerstemmig zingen, ingezet door Oom Anne. Een schoonzus van mijn moeder, Tante Marie, had een gitaar en ging in de loop van de avond op een stoel staan om haar repertoire ten gehore te brengen. Ouwe taaie, Yippie yippie yee hee hee.



De volgende ochtend werden de gehuurde stoelen weer opgehaald, en gingen de ramen open en de gordijnen in de was. Al die ooms en tantes hadden ook een verjaardag, de volgende was nooit ver weg.

Deze weg loopt dood

Afgelopen week was ik (weer) in het Nationaal Archief in Den Haag, om nog een laatste poging te doen naturalisatiedossiers van de familie Raphalowiz te vinden. In het bijzonder hoopte ik op gegevens over Henri Raphalowiz, over hem schreef ik al eerder in deze blog, en ik onderhoud sinds een tijdje een speciale website over de familie 'in breder verband'.

De familie Raphalowiz is afkomstig uit Polen (toen behorend tot het Russische Rijk), twee broers uit die familie streken midden jaren 80 van de negentiende eeuw neer in Amsterdam. Oorspronkelijk hadden ze dus de Russische nationaliteit, hier werden ze als stateloos beschouwd. Dat gold ook voor hun kinderen, die in Amsterdam werden geboren en daar opgroeiden. In de jaren 30 dienden een paar familieleden verzoeken in om tot Nederlander genaturaliseerd te worden. Zo'n naturalisatie gaat gepaard met een onderzoek, en dossiervorming. Die naturalisatiedossiers worden bewaard in het Nationaal Archief in Den Haag. Ze zijn een rijke bron voor persoonlijke gegevens, en bevatten gegevens over de familie, de werkkringen, verenigingen waar men lid van is en wat al niet meer. Het terugvinden van die dossiers is niet gemakkelijk, het NA geeft er een speciaal gidsje voor gemaakt. Bij eerder onderzoek vond ik al een paar dossiers, en op de website geef ik wat nadere uitleg en een voorbeeld.



Henri Raphalowiz neemt voor mij binnen deze familie een bijzondere plaats in, hij woonde met zijn gezin in mijn latere ouderlijk huis en is daardoor het beginpunt voor mijn interesse en onderzoek. Wellicht zag hij bij een aantal familieleden hoe moeilijk en relatief duur zo'n naturalisatieverzoek was. Hij voerde daarom in 1931 een handtekeningenactie en stuurde deze met een verzoekschrift aan de leden van de Tweede Kamer; hij komt daardoor ook voor in de Handelingen van de Tweede kamer (23 december 1932, ergens rechtsonder).

In 1935 deed Henri zelf een verzoek tot naturalisatie. Dat verzoek is in ieder geval niet gehonoreerd. Ook van die niet-gehonoreerde verzoeken zijn dossiers opgebouwd. In een "klapper-index Naturalisaties" vond ik het volgende.



Op 17 januari 1935 wordt het verzoek ingediend. In mei wordt een volgende stap gezet, ik denk: het opvragen van gegevens bij de Burgerlijke Stand. In september zullen vragen gestuurd zijn naar adres(sant). Daarna valt het stil. Volgens het bovenvermelde gidsje is voor dit soort gevallen geen goede verklaring te vinden: "Liet de behandelend ambtenaar de zaak gewoon rusten? Zeker is dat in deze jaren (bedoeld wordt: 1932 - 1940) de wachttijden lang tot zeer lang kunnen zijn en dat het onbehandeld laten liggen van verzoeken een van de kenmerken is van het restrictieve naturalisatiebeleid van de jaren 1930 en de eerste naoorlogse jaren."

Twee voorbeelden uit eigen onderzoek: De naturalisatieprocedure van Henri's neef Icek duurde van 1930 tot 1949, waarbij het een wonder is dat Icek de oorlog overleefde. Bij een andere neef, Daniël, begon de procedure in 1935, op 9 mei 1940 (de dag voor de oorlog begon) was het op een haar na gedaan, in 1942 werd besloten de procedure niet verder voort te zetten wegens ontbreken van verdere informatie, in 1946 werd de procedure definitief stopgezet omdat "de heer Raphalowiz naar Auschwitz is afgevoerd" ...

Is Henri's dossier nog ergens opgeborgen, op een onbekende datum, ergens in dat grote 'Verbaalarchief' van het Ministerie van Justitie (ongeveer 8 cm papier PER DAG)? Gezien wat hem en zijn familie 7 jaar later zou overkomen is dat een bagatel, maar ik vind het jammer, ik had graag meer over hem gelezen en verteld.