Boeken 2025

Dit jaar heb ik 62 boeken uitgelezen of herlezen. Dat is evenveel als vorig jaar. Maar hé, het is geen wedstrijd. Ik lees 'gewoon' elke dag, en soms gaat dat wat sneller, soms wat langzamer. 
Ongeveer 40 boeken (net als vorig jaar) waren bellettrie, de rest zakelijk beschrijvend werk. 48 van de boeken zijn oorspronkelijk Nederlands, 10 zijn vertaald, 4 las ik in het Engels. 3 boeken las ik voor de tweede keer, van Karl Ove Knausgård. 

Ik ben niet echt een 'actuele' lezer, 24 van de door mij gelezen boeken verschenen in 2025, 38 dus niet. Veel kocht ik nu pas, maar sommige boeken stonden al jaren op mij in de boekenkast te wachten.

Boeken koop ik overigens ALTIJD bij de lokale boekhandel, of bij een antiquariaat, al jaren niet meer bij die Blauwe Bolle, en (Engelstalige boeken) zeker niet bij Amazon. Soms is een boek niet voorradig, als het dan besteld wordt is het meestal binnen een paar dagen in huis. Snel genoeg.

Bijzondere boeken die ik las:
Timothy Snyder - On Tyranny

Frank Schaper - The Great American Dictator 3

Frank van Loo - De Bourgondiërs

Goed, mooi:

Freek de Jonge - drie delen memoires, vooral deel 2: Kom verder! 
Kar Ove Knausgård - De morgenster, De wolven van de eeuwigheid, Het derde rijk

Detlev van Heest - De resten van een mens

Otto de Kat - Het kind en ik

Stephan Enter - Grip

J.J. Voskuil - De bodem van het bestaan (Dagboeken 1976 - 1980)

Niet goed: 

Ilja Leonard Pfeijffer - De Griekse mythen

Op de stapel: 

Frits van Oostrom - De Reyneart (vorig jaar al, het jaar daarvoor ook, en nu nog steeds), Arnon Grunberg - Waarheidsliefde en biefstuk (ook nog steeds), Michail Boelgakov - De meester en Margarita (nog steeds), Nino Haratischwili - Het achtste leven (voor Brilka) (nog steeds) en J.J. Voskuil - Bevrijding (Dagboeken 1981 - 1987). 

Maar er kan zomaar weer iets tussenkomen. Wat verder ter tafel komt, dus.

Ik lees nu Isabel Wilkerson - Caste, The Origins of Our Discontent. Wat een verbijsterend boek is dat zeg ik nu al!

Dit was het boekenjaar 2025, volgend jaar weer een boekenjaar! 

Ik las: De luimen van de leeuw

 In 2023 las ik Alkibiades, de historische roman van Ilja Leonard Pfeijffer. Ik vond het een goed boek, interessant, en heb het met veel aandacht gelezen, inclusief de 170 bladzijden bijlagen en noten, die ook weer verwezen naar (meest Engelse) vertalingen van klassieke teksten. Het ging daarbij om verwijzingen naar specifieke versregels.

Nu, 2 jaar later, heeft Pfeijffer een en ander nog eens dunnetjes overgedaan. Hoewel, dunnetjes, dit boek telt 450 bladzijden. Het bevat de eerder vermelde bronnen en meer, in totaal165 stuks, nu in Nederlandse vertalingen door verschillende auteurs. Pfeijffer heeft dit samengesteld, en een flink aantal ook zelf vertaald. En zo las ik 165 grotere en kleinere fragmenten over het leven van Alkibiades, door verschillende auteurs. Ook hier zijn Thucydides, Diodorus Siculus en Plutarchus natuurlijk de grootste leveranciers.

Het boek leest niet gemakkelijk weg, het vergt inspanning. Maar dat geeft niet, ik heb het (weer) met belangstelling gelezen.

Maar: nu is het genoeg. Klaar met Alkibiades!

Ik stelde een meetkundevraagje aan ChatGPT

Ik stelde een meetkundevraagje aan ChatGPT, met een bijhorend tekeningetje. Ik zag dit voorbeeld op internet, en wilde het zelf eens proberen.

Zie de rechthoekige driehoek in de afbeelding, met rechthoekszijden lengte 3 en 4. Op de schuine zijde staat een vierkant met oppervlakte 4. Wat is de lengte van lijnstuk x?

Volgens mij is dit meetkunde 2e klas. Ik zou antwoorden: De schuine zijde is (Pythagoras) √(3²+4²) = 5. De zijde van het vierkant is  √4 = 2. Het lijnstuk x is 5 - 2 = 3. 

Drie stapjes. ChatGPT doet de eerste twee goed, en maakt dan een flinke omweg, om uiteindelijk (het moet gezegd) met het goede antwoord te komen. 

ChatGPT zei:

Laten we dit nauwkeurig berekenen — het is subtieler dan het op het eerste gezicht lijkt.

1️⃣ Bekende gegevens

 

Rechthoekszijden: 3 en 4 

 

Schuine zijde (hypotenusa): c = √(3²+4²) = 5 

Vierkant op de schuine zijde: oppervlakte 4 ⇒ zijde s = √4 = 2. 

Het vierkant “staat” dus recht op de schuine zijde, buiten de driehoek. 

 

2️⃣ Wat moeten we vinden?

De lengte $x$ — de afstand langs de schuine zijde van de top van de driehoek tot het punt waar het vierkant begint.

Het vierkant verandert de helling; het staat onder een hoek van 90° op de schuine zijde. Daardoor ligt het beginpunt van het vierkant niet op dezelfde lijn als de driehoek wanneer je de projectie bekijkt.

3️⃣ Geometrisch verband

We kunnen dit oplossen met behulp van gelijkenis van driehoeken.

De helling van de schuine zijde is:

tan⁡ θ = 3/4 ⇒ sin ⁡θ = 3/5, cos ⁡θ = 4/5. 

De zijde van het vierkant is s = 2. 

De hoogte van het vierkant, gemeten verticaal, is dus niet 2, maar 2·cos θ (de projectie op de hoogte van de driehoek), en de horizontale projectie is 2·sin θ.

De nieuwe kleine driehoek boven de vierkantvoet is vergelijkbaar met de oorspronkelijke driehoek (zelfde helling).

4️⃣ Vergelijking voor de kleinere driehoek

De driehoek boven het vierkant heeft rechthoekszijden evenwijdig aan die van de grote driehoek. 

Laat x de lengte van zijn schuine zijde zijn. 

De verhouding tussen driehoek en oorspronkelijke driehoek is gelijk aan de verhouding van hun hypotenusen: x/5 = hoogte/3 = basis/4. 

De hoogte van de kleine driehoek is 3 − s sin⁡ θ, want de vierkantpunt “snijdt” een stukje af: hoogte kleine driehoek = 3 − 2 sin⁡ θ = 3 − 2 ⋅ 3/5 = 3 - 6/5 = 9/5. 

De verhouding van de hoogten is dus: (9/5)/3 ​= 9/15 ​= 3/5​. Daarom: x/5 = 3/5 ⇒ x = 3. 

✅ Antwoord

x=3. 

Einde antwoord ChatGPT

Pffffffffffffffffff. Als ik op de MULO zo zou hebben staan orakelen voor het bord zou mijn oude wiskundeleraar, de goede heer Quapp, een trekje nemen van zijn sigaartje, de ogen wat toeknijpen en (met een onmiskenbaar Indisch accent) zeggen: 'Je hebt je les goed geleerd jongen. Maar nou lieg ik!' En een drie of zo noteren in zijn oranje notitieboekje.

Wolkers en zo 2

 Ik had het eerder dit jaar ook al over Jan Wolkers. Inmiddels is zijn honderdste geboortedag gepasseerd. Ter gelegenheid daarvan verscheen weer een aantal boeken. Ik kocht er een paar, bij boekhandel Het Open Boek, in Den Burg op Texel. Zij hebben soms speciale uitgaven, of gesigneerde exemplaren. En het is altijd fijn om even op Texel te zijn. 

Ten eerste het al eerder aangekondigde deel Dagboek 1973 uit de reeks dagboeken, dat daarmee de periode 1967 - 1974 vol maakt. Gelukkig is dit deel (naar mijn smaak) beter dan het eerder dit jaar verschenen Dagboek1968. Het zijn de bekende thema's uit Wolkers' leven: schrijven (De walgvogel), voetbal (Ajax), eten, neuken (Karina) en natuur (Amstelglorie). Verder is er de verfilming van Turks Fruit. Maar het is met meer aandacht en minder fragmentarisch beschreven allemaal. Met plezier gelezen.

 

 Bij uitgeverij Het Tillenbeest verscheen Dagboek Texel 1979 - 1981. Wolkers kwam al jaren regelmatig op Texel om er vakantie te vieren, of te schrijven. Hij huurde dan een vakantiehuisje. Eind jaren '70 besefte Wolkers zich dat zijn leven in een volgende fase kwam. Zijn ouders waren overleden, en hij wilde (met Karina) een kind. En weg uit Amsterdam. In dit dagboekdeel (samengesteld door Wolkers-biograaf Onno Blom) staat dit proces. Jan en Karina kopen een schitterende oud-burgemeesterswoning op Texel, verhuizen hun hebben en houwen en Karina bevalt in 1981. Het opmerkelijke is dat de eigenlijke aankoop, en de eigenlijke verhuizing naar Texel kennelijk niet in het dagboek van Wolkers staan. In ieder geval niet in deze editie. Ook de geboorte van Tom en Bob staat er niet in, het dagboek eindigt als Karina voor de bevalling naar het ziekenhuis wordt gebracht. Onno Blom heeft kennelijk alleen de passages die echt verband houden met Texel in dit boekje opgenomen. Voetbal, schrijven en neuken komen dit keer niet of nauwelijks aan bod. Toch een fijn boekje. 

Al eerder gezegd: ik zou graag zien dat alle dagboeken van Wolkers uitgebracht worden. maar ik realiseer me dat de belangstelling tanende is. En dat Wolkers' werk door de nieuwe preutsheid door velen weer als shockerend wordt gezien. Afwachten maar. 

Bij Meulenhoff verscheen De vroege romans, een lijvige omnibus waarin (inderdaad) Wolkers' vroege romans (Kort Amerikaans t/m De kus) zijn opgenomen. Goede boeken, naar mijn smaak zijn beste, maar ik heb dit laten staan, want ik heb ze alle al.

 Bij Van Oorschot verscheen Het tillenbeest. Een gedundrukte bloemlezing van zijn beste verhalen en essays. Ook deze verhalen en essays heb ik alle al, maar toch gekocht want de Gedundrukt-reeks is schitterend. De verhalen en essays die opgenomen zijn, zijn ongeveer het beste dat Wolkers schreef. Dominee met strooien hoed is hier mijn favoriete verhaal, Wolkers' beschrijving van een dagje naar het strand van het gezin Wolkers.

 

Al eerder (2024) aangeschaft maar nu gelezen: de theatertekst van Turks Fruit. Ik zag in 2019 het toneelstuk, maar vond de uitgave van de tekst, in combinatie met de roman en twee luister-cd's niet aantrekkelijk genoeg (lees: te duur) om te kopen. Inmiddels ligt het in de ramsj. Ik las de tekst terwijl ik ook naar een YouTube van de toneelvoorstelling keek. Minder dan het boek, beter dan de film.

 

 

Zo. Dat was wel genoeg Wolkers, voor dit jaar.

John & Yoko, Power To The People

Een nieuwe archiefrelease van John Lennon, dit keer samen met Yoko Ono, als John & Yoko. 9 cd's, 3 dvd's, een boek, een poster, postkaarten, replica tickets, stickers, in een fraaie doos met (afhankelijk in welke richting je de doos bekijkt) John of Yoko.

Deze release heeft een wat moeizame totstandkoming gekend. Dat begon ongeveer hier:

Laat ik het daarom eerst hebben over de olifant in de kamer, namelijk het in de nieuwe box ontbreken van het nummer Woman Is The Nigger Of The World. Een van de beste nummers van de lp Some Time In New York City, een goeie rocksong, puike zang van John, en een scherpe tekst die je laat nadenken. John koos dit nummer als lead-single bij de release van de lp in 1972, en nam het in 1975 op in de door hem samengestelde verzamel-lp Shaved Fish. Het nummer was controversieel, zeker. MAAR DAT WAS OOK DE BEDOELING! 

John verdedigde de song meermalen, in interviews en op tv, letterlijk tot op de laatste dag, in een interview met RKO Radio, op 8 december 1980, een paar uur voor hij vermoord werd:

YOKO: [ ... ] “I mean, Woman is the Nigger of the World… ”

JOHN: “… which was pre-… that was banned, that was – Woman is the Nigger of the World – because of the word ‘nigger’. Now, I had Ebony and Jet both say they are not offended and we went down there with Dick Gregory, just in case there were any questions there. And the statement ‘woman is the nigger of the world’ was made by Yoko in 1967 or 8 to an English women’s magazine called Nova, which was a kind of Vogue, and she was on the cover and the title was ‘Woman is the Nigger of the World’. I immediately stole the title and wrote a song. It didn’t come until ’71. And, uh, there was all this hullabaloo about the word ‘nigger’ but the hullabaloo was from the white community, you know, not from the black community. ‘Cause they understood where it was comin’ from… ”

Ook bij verschillende na 1980 uitgekomen verzamel-lp's werd het nummer opgenomen, en ook live versies verschenen, op Live In New York City en Anthology. Tot 2020, bij de luxe editie van Gimme Some Truth, The Ultimate Mixes. Daar ontbreekt het nummer volgens mij voor het eerst. En nu dus weer, niet alleen de studio-versie, maar ook de twee versies van de One To One concerten die in deze archiefdoos zitten. Niet compleet. Het laat zich raden dat het te maken heeft met het N-woord. Kennelijk kan en mag dat onder geen enkele voorwaarde meer gebezigd worden. In het decembernummer van MOJO gaat Sean Lennon hierop in. Zijn verklaring:

Removing it was hard because it wasn't something I decided personally. It's something that everyone was advising. No one wanted to put it ou. I think it's an important song, but times have changed, and I'm not gonna bring more negativity to my parents than needed. 

We kunnen natuurlijk niet weten wat John nu, in 2025, hier van gevonden zou hebben. Sean Lennon (op johnlennon.com):

Whatever you think John Lennon would think today is probably not it. He was always changing his mind. He would probably surprise you because he always surprised everybody.

De muziek:

cd1, cd2, cd3 bevatten de One To One concerten, het middagconcert en het avondconcert.

John & Yoko traden op 30 augustus 1972 twee keer op in Madison Square Garden, 's middags en 's avonds. Deze optredens staan op cd2 en cd3 in deze uitgave. Behalve Woman Is The Nigger Of The World dus (bij beide concerten het 4e nummer) en (opmerkelijk) Yoko's Sisters, Oh Sisters ('s middags het 5e, en 's avonds het 3e nummer. De tekst van dit nummer lijkt mij voor iedereen niet-aanstootgevend, deze editie bevat op andere plaatsen 3 versies van dit nummer. Een verklaring zou kunnen zijn dat de cd's vol zijn. Dat klopt, maar dat geldt dan niet voor blu-ray1, waar dit ook op staat. Enfin, er is altijd wat te mopperen, ook bij John & Yoko. Voor de completisten: de live versies van WITNOTW zijn beschikbaar op John Lennon Live in New York City uit 1986 (middagconcert) en op John Lennon Anthology cd2 uit 1998 (avondconcert), en Sisters, Oh Sisters (avondconcert) staat op de VHS-video Live in New York City uit 1992 (in mono). Dat waren cd2 en cd3, op cd1 staat een 'hybrid, best of' versie. Dus van de gespeelde nummers de beste keuze uit middag- of avondconcert. Geluidstechnisch zijn deze cd's veel beter dan wat we in 1986 hoorden op John Lennon Live in New York City. Twee (vrijwel) volledige concerten en een 'best of' zal voor sommigen teveel zijn. Voor mij niet natuurlijk, daarom kocht ik deze box.

cd4 New York City bevat een 're-imagined' versie van Some Time In New York City.

WITNOTW ontbreekt dus, New York City is nu de openingstrack, en John Sinclair en Sunday Bloody Sunday hebben een 'extended version'. Deze ultimate mixen klinken, net als bij vorige bo sets, geweldig. Hier en daar is wat van de studio chatter erbij gelaten, wat eigenlijk op een cd met Raw Sudio Mixes hoort. Ik klaag niet. Voor mij zijn de hoogtepunten van deze cd New York City, Angela en Sunday, Bloody Sunday.

cd5 The Evolution Documentary laat van elk nummer horen hoe een nummer zich heeft ontwikkeltd van een (home)demo of een oefentake, via allerlei tussenstappen in de studio, met commentaar en aanwijzingen van John & Yoko voor de studiomuzikanten, naar de eindversie. In de John Lennon archiefuitgaven vind ik dit vaak (en ook nu) een heel interessante plaat. 

cd6 Studio Jam bevat losse rock 'n' roll classics en geïmproviseerde jams, tussen de reguliere takes van de plaatopname gespeeld. Ik was verrast door Jazz Freakout, John en Elephant's Memory als jazzband! Opmerkelijk is dat 9 van deze jams destijds werden verzameld en al gemixt, voor een onbekend gebleven project. Een extra lp, misschien in plaats van het wél uitgebrachte Live Jam (zie cd7, verderop)? Wie het weet mag het zeggen. Nu dan toch uitgebracht. Daarnaast ook vier Elements Mixes, in dit geval de orkestpartijen van Invisible Strings.

cd7 Live Jam heeft de nummers van (inderdaad) Live Jam, in feite een bonus-lp bij Sometime in New York City. Het zijn twee nummers (Cold Turkey en Don't Worry Kyoko) van een Unicef-optreden in Londen uit 1969, van John & Yoko/Plastic Ono Band with a cast of 1000's (o.a. George Harrison, Eric Clapton, Keith Moon, Billy Preston, Alan White, Jim Gordon, Klaus Voorman, Bobby Keys, Delaney & Bonnie, en weet ik veel wie nog meer). Deze versie klinkt veel beter dan de oorspronkelijke, duidelijker zang en bas viel mij op. Aan het eind is wel een minuutje weggeknipt, maar dat is geluid van het publiek, het optreden was al voorbij. Verder de nummers die John & Yoko deden met Frank Zappa/The Mothers of Invention, in juni 1971 als 'special guests'. Daar was nog wel wat over te doen. Overeengekomen was dat zowel Zappa als John & Yoko de nummers konden uitbrengen. Toen de nummers uitkwamen in 1972 op Live jam, was Zappa 'not amused'. John & Yoko en producer Phil Spector hadden een Zappa-compositie (King Kong) een andere naam (Jamrag) gegeven, flink wat galm op het geheel gezet en in Scumbag de zang van Mark Volman en Howard Kaylan ('Flo and Eddie') weggemixt, zodat alleen John overbleef. De mix van Zappa kwam uit in 1992, op Playground Psychotics en klinkt inderdaad heel anders. In 2022 werden de nummers opnieuw in Zappa's mix uitgebracht, op de uitgebreide 3lp editie van Fillmore East – June 1971 en tegelijkertijd op The Mothers 1971, een 8cd box. 

In deze Power To The People box klinken ook deze nummers beter, de oorspronkelijke songtitels zijn hersteld en Flo and Eddie zijn weer (enigszins) hoorbaar.

cd8 Live Jam 2 Een aantal korte (3, 4 nummers) optredens voor verschillende doelen. Helaas mis ik hier de optredens in de Dick Cavett Show, en in de Mike Douglas Show (o.a. een optreden met Chuck Berry, een van John's helden). Een aantal van deze opnamen is ook te vinden op John Lennon Anthology, en in The Complete Lost Lennon Tapes.

cd9 Home Jam Akoestische, losse versies van (meest) rock 'n' roll klassiekers Buddy Holly, Little Richard, dat werk. Maar ook een paar 'on-affe' Lennon-composities. Gone From This Place is later nog wel eens opgepakt, maar nooit afgemaakt. Jammer. Grotendeels opgenomen in september, oktober 1971 in John's kamer in St. Regis Hotel New York. De laatste vier nummers zijn samen met protestzanger Phil Ochs, grotendeels vergeten nu.

De box bevat 3 blu-ray disks, met HD Stereo, HD 5.1 Surround en Dolby Atmos mixen.

brd1 bevat de nummers van cd1 - cd3, het geluid onder het menu zijn radiocommercials van John & Yoko voor de One To One concerten.

brd2 bevat de nummers van cd4 - cd6, het geluid onder het menu zijn radiocommercials voor Sometime in New York City.

brd3 bevat de nummers van cd7 - cd9, het geluid onder het menu is een telefoongesprek tussen John en manager Allen Klein.

 

Helaas is de extra ruimte op de blu-rays niet gebruikt om ontbrekende nummers van de One To One concerten op te nemen, vooraleerst natuurlijk Yoko's Sisters, Oh Sisters. Maar Elephant's Memory speelden hun (later in 1972 verschenen ) single Liberation Special. Stevie Wonder speelde 6 nummers, hij en Roberta Flack, Melanie en Sha Na Na hadden ook solo spots. Ik (rupsje nooitgenoeg) had dat er graag ook nog bij gehad.

Voor zover ik kon nagaan bevatten de schijfjes in deze box geen 'hidden tracks', zoals het geval was bij de Mind Games box. Gelukkig maar.

 

Het boek uit de box. Ongeveer net als bij de eerdere boxen: een fraai boek, hardcover, full colour, ruim 200 bladzijden. Foto's, interviews, songteksten, herinneringen van betrokkenen, details over de bronnen en opnamen, wie speelt wat, voor elk nummer, enzovoorts en enzoverder. Ook gedetailleerde omschrijvingen van de historische gebeurtenissen die John & Yoko inspireerden. Bij vorige archiefuitgaven was er daarnaast ook nog eens een groter, los te kopen boek. Nu niet. Maar uit doorgaans betrouwbare bron verneem ik dat zo'n boek er alsnog komt, begin 2026. 

Verder nog dit:

Record Store Day Eerder dit jaar verscheen, ter gelegenheid van Record Store Day, al een 12-inch EP met vier nummers. Ik heb 'm niet, want ik doe geen vinyl meer.

 

MOJO sampler In het decembernummer van muziektijdschrift MOJO is er uitgebreide aandacht voor deze box, en bij dit nummer zit een gratis cd'tje met 9 nummers uit de box. Vijf live uitvoeringen, twee ultimate mixen, een evolution documentary en een home jam. Leuk voor de completist.

Ik kijk uit naar de volgende uitgave, Walls and Bridges, waarschijnlijk in 2027...

De platenkast van Paul McCartney

Ik kreeg dit boek afgelopen zomer voor mijn verjaardag. Een boek over de platenkast van Paul McCartney, en ik heb het met plezier gelezen.

Op de site van Paul McCartney stond (ik zie hem nu niet meer  zo 1, 2, 3) deze foto van Paul, in 2018 gemaakt door dochter Mary. 

Overigens is dit hoogstwaarschijnlijk, Yorick zegt het zelf ook, niet DE platenkast, maar EEN platenkast van Paul McCartney. De man bezit meerdere huizen, op verschillende continenten, hij zal overal een plaatje willen kunnen draaien. 

Yorick van Norden heeft deze foto (in hoge resolutie) bestudeerd, en zo'n 250 lp's op de foto geïdentificeerd. Het boek bevat eigenlijk 26 biografieën van artiesten uit deze kast. Ik heb de verhalen met plezier gelezen, en daarbij de besproken lp's geluisterd. Ik had er zelf een paar, en de rest vond ik op Spotify. Ze zijn bijzonder divers. 

Het boek is (net als Pauls platenkast) alfabetisch ingericht en begint met Fred Astaire, The Irvin Berlin Songbook. Niet echt verrassend, Paul houdt van het genre en schrijft zelf ook nummers in die trant. Denk aan When I'm Sixty-Four, of Honey Pie van The Beatles.

De volgende plaat is andere koek: Albert Ayler, Spirits. Bij deze 'piep-knor-muziek' moest ik even schakelen. Het verhaal is dat hij deze plaat rond de Sgt. Pepper-sessies tijdens een etentje enthousiast liet horen aan Beatles-producer George Martin. Ik had daar wel bij willen zijn voor George's reactie. Naar verluidt een opgetrokken wenkbrauw.

Andere, naar mijn idee opvallende platen zijn Karl Heinz Stockhausen, Gesang der Jünglinge en The Mothers of Invention, Freak Out!

Hoewel, opvallend? Bedacht moet worden dat Paul McCartney in hartje Londen woonde, en volop de avant garde in de muziek en andere kunstvormen 'opzoog', terwijl bijvoorbeeld John Lennon zich getrouwd en wel in Weybridge zat te vervelen. 

Maar in de kast staat ook meer mainstream werk, van Badfinger, The Beach Boys, Mary Hopkin en Stevie Wonder, om maar eens wat namen te noemen. 

Yorick vertelt aanstekelijk over deze artiesten, en de rol die ze in McCartney's muziek hebben gespeeld. En omgekeerd. Weer een aantal leuke beatleweetjes opgedaan.

Achterin is nog een lijst opgenomen van alle platen die Yorick wist te benoemen. Toch even extra gekeken bij John, George en Ringo. Van John alleen (samen met Yoko Ono) Double Fantasy, van George Dark Horse, Thirty Three & 1/3 en Brainwashed, van Ringo Sentimental Journey, Ringo, Ringo's Rotogravure en Ringo the 4th. Van Yoko Ono heeft Paul toch ook (minstens) een lp, Feeling The Space. Een slordige Beatlesverzameling, zeg ik. :-)

Het eeuwige vuur

Onlangs las ik Het eeuwige vuur, van Daan Dekker. Het is een geschiedenis van Hoogovens, later Corus en Tata Steel, in IJmuiden.

Ik zeg een geschiedenis, want dit verhaal kun je op vele manieren vertellen, en dat is ook gedaan. Ik heb er zelf gewerkt, en heb veel van die verhalen al gelezen, in eerdere boeken, jubileumuitgaven, en andere publicaties. Dit boek is niet technisch, en is geschreven aan de hand van verslagen en dagboeken van de eerste directieleden, gesprekken met werknemers, maar ook met omwonenden en activisten. 

De aanwezigheid van het staalbedrijf in de IJmond is niet vanzelfsprekend, en Dekker laat zien dat dit eigenlijk altijd zo geweest is. Bij de oprichting waren er al protesten, men verzette zich tegen de komst van hoogovens-installaties, vreesde voor aantasting van het duingebied.

Het boek deelt de geschiedenis op in twee delen. Van de oprichting in 1918 tot de inbedrijfstelling van de breedbandwalserijen in 1953, een periode van opbouw, oorlog en wederopbouw; en de periode daarna: expansie, fusies en uiteindelijk de overname door het Indiase Tata Steel. Misschien omdat ik in die laatste periode er zelf ook werkte vond ik juist de eerste periode het interessantst. De overwegingen om een hoogovens- en staalbedrijf te starten, de eerste bedrijfsjaren, het is geschiedenis maar wordt levendig beschreven. 

Het tweede deel is voor mij bekender terrein. Ruim 100 jaar geschiedenis in 350 bladzijden, soms worden er grote stappen genomen. Goed vind ik dat ook ruim aandacht gegeven wordt aan milieuzaken, en aan de zorgen en bezwaren van omwonenden. 

De laatste jaren is het bedrijf vaak negatief in het nieuws, zwarte sneeuw, de grootste CO2-uitstoot in Nederland. Het staat allemaal ook in dit boek. Dat is goed, en ik weet het, maar ik weet ook dat er heel veel verbeterd is, en vooral dat er hard aan gewerkt wordt om dat verder te verminderen, te verbeteren, en ik weet ook dat het ingewikkelde processen zijn die jaren vergen, jaren van onderzoek, jaren voor de implementatie. Op bladzijde 278 wordt een onderzoeksproject van (toen) Hoogovens en British Steel genoemd, waarin in EGKS-verband onderzocht wordt hoe bij het hoogovenproces kooks te vervangen door gemalen kolen. Daar heeft uw (inmiddels gepensioneerde) blogger nog aan meegewerkt, kort na indiensttreding. Nu werkt men bij Tata Steel aan heel andere processen om de productie te vergroenen. Daar is heel veel geld voor nodig, van Tata Steel en van de overheid. Juist deze week was er het bericht dat er over die overheidssteun bijna overeenstemming is bereikt. 

Ik hoop dat het lukt. En ik las het boek met aandacht en plezier.

Wolkers en zo

Onlangs verscheen, na enige jaren stilte, weer een dagboekdeel van Jan Wolkers. Het zal te maken hebben met het feit dat Wolkers in oktober 100 jaar geleden geboren werd. 1974, 1969, 1972, 1976, 1975, 1970, 1971. Die Wolkers-dagboeken verschenen tot nu toe in een door mij niet helemaal begrepen volgorde. En nu dus 1968. Ik hou wel van het wat bonkige proza van Wolkers. En ik lees graag dagboeken. Die van Wolkers zijn leuk, een mix van beeldhouwen, schilderen, schrijven, natuur en leven met Karina. Helaas is 1968 voor mij wat minder geslaagd. Wolkers had het kennelijk erg druk, bezig met opdrachten (PTT), demonstreren (Vietnam), voetbal (Ajax), schrijven (Turks Fruit) en neuken (Karina). Het dagboek is daardoor (op een paar uitzonderingen na, die gaan over problemen met zoon Eric) fragmentarisch, soms losse zinnen, zonder enig verder verband of uitwerking. Jammer, maar ik ben als liefhebber toch blij dat het er is. Voor dit najaar staat er nóg een deel gepland, 1973. Ik ben toch weer benieuwd. Daarmee is dan de periode 1968 - 1976 compleet. Maar er is meer. Of dat ooit verschijnt is wellicht vooral een commerciële afweging. In Werkkleding staat een fragment van het dagboek van 1967, en in Amstelglorie. De volkstuin van Jan Wolkers staan ook nog fragmenten uit 1977 t/m 1981. Wat mij betreft integraal uitgeven.

Gisteren was ik in Leiden in museum De Lakenhal. Daar is t/m 14 september een wat kleinere tentoonstelling Natuurlijk Wolkers - Een eeuw verwondering van een aantal 'natuurlijke werken' van Wolkers, uit de eigen collectie van het museum. 

Blikvanger was (natuurlijk) het Grote gele doek, het laatste grote schilderij dat Wolkers voltooide, en dat in het atelier stond bij zijn overlijden. Een schitterend werk, geïnspireerd door het geel van de bladeren van de tulpenboom uit Wolkers' achtertuin, die overigens weer een stekje was van de tulpenboom van Boerhaave, uit de Hortus Botanicus in Leiden. (Niet te verwarren met de tulpenboom van Boerhaave in de tuin van kasteel Oud-Poelgeest in Oegstgeest, die ook een belangrijke plek in neemt in Wolkers' leven en werk). Onno Blom schreef er een informatief boekje over, Het laatste gele blad, dat eerder verscheen maar nu in een nieuwe gelimiteerde editie beschikbaar is. 

 

Voor de completisten: er is ook een nieuwe (goedkope pocket-) editie verschenen van De junival, opmerkelijk genoeg nu als Junival. Deze heb ik niet aangeschaft.

Dit najaar verschijnt bij uitgeverij Van Oorschot een gedundrukte bundel verhalen, Het tillenbeest, samengesteld door Onno Blom. En bij Meulenhoff een dikke 'omnibus' met Wolkers; vroege romans, van Kort Amerikaans tot en met De kus.

Ik las een (derde) bijzonder goed boek over Donald Trump

Donald Trump is nu iets meer dan een half jaar de 47e President van de Verenigde Staten. Ik hoef denk ik niet te te zeggen dat het een bijzonder half jaar is geweest, met elke dag tientallen besluiten en maatregelen die de democratie, wetgeving en het federale bestuur ondermijnen, vrije berichtgeving en journalistiek inperken, sociale bescherming en burgerrechten ontmantelen, de superrijken bevoordelen, wetenschap, milieu, gezondheidszorg en onderwijs afbreken, en een agressieve nationalistische buitenlandse politiek voeren, die destabiliserend werkt op politiek en economisch gebied en buitengewoon gevaarlijk is. Het staat allemaal in de krant en we zien het op tv. Kirsten Verdel vat het bijna dagelijks samen. 

Het afgelopen jaar las ik drie boeken van Frank Schaper over Donald Trump. 

In het eerste deel behandelde hij de rolmodellen voor Trump, de personen die hem beïnvloed hebben, en hem hebben gemaakt wie hij is, een super-narcist, een sekteleider, een dictator. 

In het tweede deel wordt de ontwikkeling van Trump belicht aan de hand van persoonlijkheidskenmerken, die in de loop van zijn leven veranderd zijn, zoals Schaper beschrijft: van Imagobewuste Pragmaticus en Dominante Manipulator naar Wraakzuchtige Psychopaat en Gewelddadige Vernietiger.

En nu las ik het onlangs verschenen derde deel.

In dit derde deel zoomt Schaper vooral in op het leiderschap van Trump, vooral tijdens het eerste presidentschap, tussen 2017 en 2021. Hoe was het mogelijk dat Trump de Republikeinse partij overnam, en dat miljoenen Amerikanen in hem geloven en op hem stemden. Het valt volgens Schaper allemaal onder 'sektegedrag', veroorzaakt door niet aflatende leugens, propaganda, brainwashing, corruptie, zelfverheerlijking, repressie en censuur. Ook in dit deel daarvoor weer een overstelpende hoeveelheid bewijzen. Veel aandacht voor Trumps beleid met betrekking tot Covid. Dat was door Trumps ontkenning van de werkelijkheid, door misdadig eigenbelang, door haat jegens Democratische politici, oorzaak van TIENDUIZENDEN onnodige sterfgevallen in de VS. Het laatste stuk van dit deel gaat over 6 januari 2021, de bestorming van het Capitool door duizenden betogers. Dit was geen uit de hand gelopen demonstratie, maar vooraf gepland en georkestreerd, met een gehersenspoelde betogersmeute van verschillende pluimage, en tientallen direct betrokkenen (ook in de Senaat), die wisten wat er stond te gebeuren en daarin een rol hadden. Frank Schaper baseert zich hier op honderden bronnen: internet, kranten, tijdschriften, televisiejournalen, documentaires, onderzoeksrapporten en reconstructies. Geen demonstratie, maar een staatsgreep. 

Donald Trump zou wegens hoogverraad in de gevangenis horen, maar hij is president. De meer dan 1500 voor de bestorming van het Capitool gearresteerde en vervolgde personen hebben op de dag van Trumps inauguratie, 20 januari 2025, gratie of strafvermindering gekregen, waardoor ze direct vrij kwamen.

Donald Trump is de zittende president, Frank Schaper zegt dat hij het bij deze drie boeken houdt, ik vind het een fenomenale prestatie. De geschiedenis zal oordelen over Trump, ik zeg nu al (hoewel: al?): Donald Trump is een gevaarlijke fascistische dictator. Een wereld zonder hem zou een betere zijn.

PS: Ook dit deel is 'als boek' weer bijzonder geslaagd naar mijn smaak, met een uitstekende kwaliteit papier, en aantrekkelijk vormgegeven met honderden illustraties die het betoog verduidelijken. Een sieraad in de boekenkast. Hoewel, sieraad? De meeste boekenkasten staan (in dit geval: gelukkig) bij mij niet in de woonkamer. 

Schaper gebruikt zoals gezegd in zijn boeken vele, vele bronnen. Over een boek was hij dermate lovend dat ik het heb aangeschaft. 

 

 Isabel Wilkerson beschrijft in dit boek hoe de Verenigde Staten in hun geschiedenis mede bepaald zijn door een verborgen, onuitgesproken kaste-systeem, een 'rangorde' bij mensen. Ik denk dat dit ook buiten de VS geldt, ook hier. Ik ga dit boek snel lezen.

Met de schrik vrij, en lesje geleerd

Afgelopen week werd ik, op de fiets in de stad, op een haar na geschept door een auto, waarvan de bestuurder mij niet had gezien en mij dus geen voorrang verleende. Ik wil niet al te dramatisch doen, maar de schrik was groot. Ik realiseerde me weer eens dat je als fietser kwetsbaar bent, en dat het voor je hoofd niet veel uitmaakt of je voorrang had of niet, als je op het asfalt kwakt. 

Enfin, het was goed afgelopen. De volgende dag heb ik een fietshelm gekocht. En opgezet. Ik hoop dat ik iets veiliger ben, maar ook dat de helm zijn effectiviteit nooit hoeft te bewijzen.

For The Love of George

Op 25 februari (de 82e geboortedag van George Harrison) verscheen For The Love of George, een eerbetoon van jazzgitarist Robin Nolan aan een van zijn gitaarhelden. 

Het album bevat 10 covers van nummers van George, 'the usual suspects' maar ook wat misschien voor sommigen onbekendere nummers als Wah-Wah of Marwah Blues. Daarnaast ook een eigen compositie, For The Love of George, waarin Nolan een aantal door George op een envelop (aan hem verstrekt door weduwe Olivia Harrison) gekrabbelde akkoorden gebruikte, een nieuwe compositie met onmiskenbaar een Harrison-gevoel. 

Bijzonder is dat het album is opgenomen in George's FPSHOT-studio, en dat Nolan drie akoestische gitaren van George mocht gebruiken, de 12-snarige Rickenbacker (denk aan A Hard Days Night), de Gibson J160 (die op élk Beatle-album voorkomt), en de Ramírez flamenco gitaar (denk aan Till There Was You). Van dit album is (nog) geen cd of lp verschenen, maar ik luister het graag via een streaming-platform. 

 

Gisteren trad Nolan in het kader van het Red Light Jazz Festival op in een bovenzaaltje van een café in Amsterdam, Kapitein Zeppo aan het Gebed zonder end. Het was vol, Nolan trad (netto) ongeveer tweeëneenhalf  uur op en speelde vrijwel alle nummers van dit album, afgewisseld met nummers van een andere gitaarheld, Django Reinhardt, en nog wat losse nummers van anderen (ik herinner mij Tainted Love en een flard van Smoke On The Water). Ik geloof dat iedereen het wel naar zijn zin had. Ik wel in ieder geval. Na afloop sprak ik heel kort met Nolan. Hij vertelde dat een lp/cd-uitgave van dit album gepland staat voor 'eind dit jaar' op Harrisons Dark Horse Records label. Ik kijk ernaar uit.

De ware Jacob

Een van mijn liefhebberijen, waar ik volgens mij niemand kwaad mee doe, is ‘het uitzoeken van de familiestamboom’. De oudst bekende Zwaan in mijn voorgeslacht was al jaren ‘Jacob Zwaan uit Suriname’. In het lidmatenregister van Maarssen wordt hij vermeld, in 1730. Hij arriveert dan ‘met attestatie van Suriname’ (een bewijs dat je lidmaat bent van de (Hervormde) kerk, zodat je hier ook weer toegelaten wordt), hij vestigt zich in Maarssen, trouwt en krijgt kinderen. Ik ben 7 generaties daarna. 

Maar ja, uit Suriname. Hoe zit dat dan, wie waren zijn ouders? Waar is hij geboren? Die vragen zijn jarenlang niet beantwoord geweest. Een neef van mij is daar nog veel langer dan ik mee bezig geweest, ik heb een kopie van een brief aan hem uit 1971 (!!) waar dit al ‘doodloopt’. We hebben er samen en apart jaren aan zitten peuteren, archiefonderzoek gedaan, allerlei families Zwaan (Rijnsburg, Arnhem, Enkuizen, Nieuw-Amsterdam, Zeeland, ze zitten overal) onderzocht, personen met de naam Jacob Zwaan/Swaan bekeken, deze zou het kunnen zijn, die ook, die zeker niet, maar: hoe bewijs je dat je de goede hebt? 

Surinaamse archieven gaven geen bruikbare resultaten, zie hier een eerder blogje daarover. Van tijd tot tijd googelde ik ook "Jacob Zwaan Swaan Suriname", dat gaf steeds dezelfde resultaten, die we al talloze malen hadden bekeken en besproken. Tot afgelopen 19 december, toen zag ik op internet een resultaat dat ik niet eerder zag. Google gaf mij ineens deze link. Als je klikt zie je een pagina met een transcriptie van een notarieel document uit 1727. Het origineel zie je als je op de afbeelding aan de rechterkant klikt. Of hieronder, klikken = vergroten. 

Die transcriptie is met geautomatiseerd handschriftlezen door AI gedaan en uiterst belabberd, maar de woorden Jacob, Swaan en Suriname zitten erin, en dus kon het door Google gevonden worden. Het hele document bestaat uit vijf bladzijden, die je kunt bereiken door op die site op ‘vorige’ of ‘volgende’ bladzijde te klikken. Ik heb het stuk zitten ontcijferen (een klus). Het is wel 18e-eeuws Nederlands, maar met enige moeite te begrijpen. 

Het blijkt een arbeidsovereenkomst te zijn tussen Jacob Zwaan, jongman (dit is: ongehuwd, vrijgezel) van Rijnsburgh en plantage-eigenaar François Greenwood, om gedurende 6 jaar als tuijnman (wij zeggen nu: tuinder) op een Surinaamse plantage te gaan werken. Hoe weet ik nu, dat dit mijn Jacob, de ware Jacob, is? Argumenten zijn: de naam Jacob Swaan natuurlijk, verblijf in Suriname, de datum (voor 1730), het gegeven dat hij 'jongman' (dit is: niet gehuwd, vrijgezel) was, want mijn al bekende Jacob trouwde pas in 1741 in Maarssen, en zijn beroep tuijnman (tuinder), mijn Jacob in Maarssen was dat ook. Door dit document weet ik nu in ieder geval dat hij uit Rijnsburg kwam. 

Volgende stap: Dat hij uit Rijnsburg kwam, is (voor mij) een gelukkige omstandigheid. Rijnsburg is eeuwenlang een vrij gesloten dorp geweest, men trouwde met elkaar, en allerlei families zijn daardoor met elkaar verwant. De oma van mijn echtgenote kwam er vandaan, en dus had ik haar voorouders daar al redelijk nauwkeurig uitgeplozen. Er woont daar inderdaad een familie Zwaan, en leden daarvan zitten bij haar voorouders! Op internet is veel te vinden, en zelf heb ik boeken met de dopen, huwelijken en begraafregisters (inmiddels ook on line bij het Nationaal Archief), tot in de 16e eeuw, en zelfs een vrij complete stamboom van de Rijnsburgse familie Zwaan. Rond Kerst ben ik gaan puzzelen. 

In de doopboeken van Rijnsburg komt de naam Jacob Zwaan/Swaan tientallen keren voor. Ik zocht iemand die in 1727 al geboren was, maar ook meerderjarig (toen 25 jaar) (want hij heeft toen een notarieel contract getekend), hij mocht ook niet (in Rijnsburg) getrouwd zijn, of overleden, want onze Jacob deed dat in Maarssen. Er blijft dan precies een (1) Jacob Zwaan over. Hij is geboren in Rijnsburg in 1701, maar daar niet getrouwd, en niet begraven. Dit moet de Ware Jacob zijn. Voor de zekerheid heb ik daarna nog contact gezocht met andere stamboomvorsers, die op een of andere manier bezig zijn met de familienaam Zwaan, en/of met stamboomonderzoek in Rijnsburg. Zij vonden mijn vondst opmerkelijk, en onderschreven (ook weer na flink gepuzzel en gezoek) mijn conclusie, en mijn ‘ware Jacob’. Via de gegevens die ik had, kon ik daarna ook nog een paar generaties voor hem construeren. Zwaan of Swaan? Dat verschilt van document tot document, ook in dat notariële stuk staan beide spellingen. Jacob ondertekende zelf met Swaan, dus dat houd ik maar aan. Bij de oudere generaties is het meestal: Swaen. 

 Ik kom dan uiteindelijk tot de volgende ‘stamreeks’, die ik met 'Jacob Swaan uit Suriname' laat beginnen: 

 I. Jacob SWAAN, ged. Rijnsburg 26-6-1701, tuinder, begr. Maarssen 28-1-1777 (dit is dus de Jacob die uit Suriname naar Maarssen kwam), ondertr./tr. Maarssen 9/25-6-1741 Aaltje BRONKHORST, ged. Maarssen 6-6-1717, begr. Maarssen 23-9-1783, dr. van Willem Dirksz Bronkhorst en Evertien Dirks van Gaasbeek. Oudere generaties in Rijnsburg die nu toegevoegd kunnen worden: 

 II. Cornelis Jacobsz SWAEN, geb. Rijnsburg 1670, overl. Rijnsburg 10-11-1716, tr. Jannetje van Vijanen, overl. Rijnsburg 11-3-1703, dr. van Jacob Ariesz van Vijanen en Lijsbeth Jacobs de Vos. 

 III. Jacob Pieterszn SWAEN, geb. Rijnsburg omstr. 1635, vlasser, bouwman, handelaar, begr. Rijnsburg 8-4-1710, ondertr. Koudekerk 14-11-1660 Grietje Pietersdr van der Speck, ged. Koudekerk 31-5-1633, begr. Rijnsburg 21-2-1717, dr. van Pieter Gerritsz van der Speck en Annetje Willems van Alphen. 

IV. Pieter Cornelisz SWAEN, geb. Rijnsburg omstr. 1597, landbouwer, vlasverwerker, overl. Rijnsburg 1-6-1668, tr. 1e omstr. 1622 Lijdia Andriesdr de Vos, geb. Rijnsburg omstr. 1600, overl. ald. omstr. 1632, dr. van Andries van Vosch en Maeijken Jans Blanckaert; tr. 2e omstr. 1635 Commertje Vincentsdr. 

 V. Cornelis Jacobsz SWAEN, tr. Lijsbeth PIETERSE. 

 VI. Jacob SWAEN, geb. Rijnsburg, omstr. 1545, overl. Rijnsburg 1609, tr. Weijntgen Adriaensdr, overl. Rijnsburg 1614. 

Het eindigt weer met een Jacob, een kleine 200 jaar verder terug in de geschiedenis. Het is leuk dit gevonden te hebben, maar er blijven (zoals altijd) weer vragen over. Jacob tekende voor 6 jaar, maar kwam al na 2 1/2 jaar terug. Waarom of waardoor? In Maarssen kocht hij in 1747 een buitenplaats aan de Vecht. Waar haalde hij dat geld vandaan? Zijn loon in Suriname bedroeg een paar honderd gulden. Een buitenplaats(je) aan de Vecht zal hem minstens een aantal jaarsalarissen gekost hebben. Misschien kom ik er nog eens achter, misschien ook niet. Wellicht moet ik verder zoeken via die François Greenwood, of zijn plantage(s). Daarover is wel wat te vinden, online en in de archieven. Zoals gezegd, ik ben erg blij met dit resultaat, maar tegelijkertijd is het jammer dat mijn neef, die hier sinds 1971 op puzzelde, inmiddels is overleden. Ik stel me voor hoe opgetogen hij zou zijn geweest als ik hem dit had kunnen vertellen.

Wat is de hoofdstad van Roemenië? En van Liechtenstein?

Een tijdje heb ik gedacht dat Pietje Bell gaat vliegen mijn allereerste boekje was, ik kreeg dat voor mijn  tiende verjaardag. Tot ik mij realiseerde dat er een eerder boek was, de King Wereldatlas.

Als knulletje van een jaar of zeven, acht was ik gefascineerd door landkaarten. Ik bekeek de Times atlas van een oom, de kaartjes en plattegronden in mijn vaders Encyclopedie voor iedereen (inmiddels in mijn bezit), en wat me maar verder aan kaartspul voor de ogen kwam. Op verjaardagen kwam het wel ter sprake, en soms werd ik door ooms of tantes ondervraagd: Wat is de hoofdstad van Roemenië? En van Liechtenstein?

Een oom en tante van mij waren drogist, en op een dag kreeg ik de King Wereldatlas van ze. Uren en uren heb ik daarin zitten kijken en bladeren. Kaarten van alle provincies, landen in Europa en de werelddelen! 

Mijn King-atlas is ergens een keer verdwenen, misschien meegegaan met mijn broer. In ieder geval trof ik 'm niet aan in de nalatenschap van mijn ouders. Ik heb nu een tweedehands exemplaar op de kop getikt, geen ernstige gebruikssporen. Het is een 7e druk, uit 1961. Dat is precies de goede. Het voelt meteen aan als mijn eigen oude exemplaar. Ik ben weer thuis.

P.S.: Boekarest. Euh... Vaduz!

P.P.S. Op een van de kaarten wordt de Sovjet-Unie aangeduid als Groot-Rusland...