Gelezen

Waar stond het huis van Hans Warren?

Soms kan ik mijzelf verliezen in het uitzoeken van een futiliteit. Zo ook deze week. Ik had met plezier het literaire wandeling boekje Hart van mijn land ik ben terug, een literaire wandeling door het Zeeland van Hans Warren door Ronny Bogaart en Eric de Rooij gelezen. Hierin onder andere een passage over het (ouderlijk) huis van Hans Warren. Dit huis stond op een schitterende plek, op de kruin van de dijk, op een diep in de Westerschelde uitstekende punt van Zuid-Beveland. Hans Warren heeft het op verschillende plaatsen beschreven in zijn Geheim Dagboek, ook komt het uitgebreid voor in de postuum verschenen roman Een vriend voor de schemering. Het huis bestaat niet meer, in 1963 viel het ten prooi aan de hier uitgevoerde dijkverzwaringen in het kader van de Deltawet. Hans Warren kwam er nadien nog maar zelden, en kon de vroegere plaats van het huis niet goed meer duiden.
In Hart van mijn land wordt die plaats tijdens een wandeling bezocht. De levenspartner van Hans Warren, Mario Molegraaf, beschrijft in dit boekje de vroegere plek van het huis als 'een plaats die nu ergens in de lucht zweeft aan de zeekant van de dijk, tussen de trap en de pijplijn, en dan dichter bij de trap dan bij de pijplijn'. Met enige schroom zet ik hier dan een vraagteken bij. Mario Molegraaf weet ontegenzeggenlijk veel, zeer veel van Hans Warren, maar bedacht moet worden dat hij het huis zelf nooit gezien heeft, en dat Hans Warren (van wie hij gehoord zal hebben hoe en waar) zich slecht wist te oriënteren ter plekke.
Ten eerste de opmerking dat de plaats tegenwoordig in de lucht ligt. Ik kan dat moeilijk geloven. De nieuwe dijk ligt (zoals we hierna zien op de kaartjes) op dezelfde plek als de oude, maar is ongeveer 12 meter hoger. Als het huis vroeger op de kruin van de dijk lag, dan zal deze plek nu ergens in het dijklichaam liggen, en niet in de lucht. Ten tweede de plek ten opzichte van trap en pijpleiding.
Op een topografische kaart uit 1962 valt het huis nog te ontdekken (op kaartje klikken voor groter formaat).



Het huis is op deze kaart weergegeven als een langwerpig blokje in het vak linksonder op de kaart, ongeveer halverwege de diagonaal lopende dijk en wegdeel. Achter het huis loopt een tweede dijk evenwijdig aan de zeedijk, en ten oosten van het huis loopt nog een dijk, die een driehoekig perceel afgrenst. Deze inlages werden aangelegd vanwege het gevaar van dijkval. Van belang is nu dat het huis net buiten deze driehoekige inlage ligt.



Op de topografische kaart uit 2000 is het huis verdwenen, ter plaatse is nu inderdaad een aanlegsteiger zichtbaar. Maar waar stond het huis nu precies?



Met Google Earth heb ik een afbeelding gemaakt van dezelfde omgeving. De aanlegsteiger is weer duidelijk zichtaar. Als we in Google Earth inzoomen, wordt ook een trap zichtbaar als een dunne witte streep, op enige afstand ten oosten (rechts) van de pijplijn. Volgens Mario Molegraaf stond het huis dus 'tussen de trap en de pijplijn, en dan dichter bij de trap dan bij de pijplijn'.



Op de foto is duidelijk de plaats te zien waar de inlagedijk die het driehoekige perceel omsluit, aansluit op de zeedijk. Dat is al tussen de huidige trap en pijplijn. Het Warren-huis lag weer ten westen van deze aansluiting.
Naar mijn bescheiden mening volgt hieruit, dat het Warren-huis vrijwel op de plaats van de huidige pijplijn naar de aanlegsteiger heeft gelegen, en niet 'dichter bij de trap'. Is dit 'belangrijk'? Nee, maar wel een leuke bezigheid voor een regenachtige zondagmiddag.

Die nu net niet

Ik kocht vandaag een kleinigheid bij de doe-het-zelf-gigant. De kassajuffrouw vroeg of ik mijn Karwei-kaart bij mij had.



Nee, die nu net niet.
Tegenwoordig betaal je in heel Europa met hetzelfde geld, maar in elke winkel met een andere kaart.

Matten

Een blad met leuke verhalen over schaken??? Ja, dat bestaat! Het is een beetje zoals Hard Gras voor de voetbalfans, maar dan dus schaken. Wie wil er nu niet lezen over de geheime liefde van belle Laurie Langenbach (later de grote liefde van Wally Tax) voor Jan Timman, over 'toiletgate', opkomst en ondergang van de Koningsclub, stappen met Björk, het duurste vluggertje aller tijden, Bobby Fischer, en nog veel meer. Matten verschijnt helaas maar twee keer per jaar.

Stomp

Gisteren en vandaag trad er een werkelijk sensationele percussiegroep op: Stomp, van oorsprong een Britse groep die uit werkelijk alles een ritme weet te toveren: bezems, kranten, buizen, deksels, oliedrums, basketballen en zelfs zippo's. Een geweldig ritme, bovendien met veel humor gebracht. Check YouTube voor leuke fimpjes. Of beter nog: check de theateragenda.

Nederland gefeliciteerd!

Honderden huizen zijn gesloopt, dorpen zijn doormidden gesneden, landschappen zijn verwoest, het heeft jaren langer geduurd dan voorzien, het heeft miljarden meer gekost dan gedacht, er is beknibbeld op veiligheid (m.n. in de aangelegde tunnels), er is nooit goed onderzoek gedaan naar nut of noodzaak, de aansluiting op de rest van de wereld is er voorlopig nog niet, de komende jaren zal er jaarlijks tot 100 miljoen (euro) bij moeten, ondanks de plechtige belofte van minister Kroes heeft het bedrijfsleven geen cent bijgedragen, enzovoorts en enzoverder, maar sinds vandaag issie er dan: de Betuweroute. Geheel in stijl werd er nog steeds een vrolijk gezicht getrokken en is de opening gewoon een feestje geworden. In een ander land zou deze niet meer terug te draaien miljardenblunder een of meer ministers de kop hebben gekost.

Wandelen met Warren

Na Geheim dagboek deel 19 van Hans Warren heb ik dit boekje er maar meteen achteraan gelezen. Het is een leuke serie, die literaire wandelingen, uitgegeven door Bas Lubberhuizen. Er zijn al deeltjes met wandelingen voor Hermans, Reve, Elsschot, Couperus, Voskuil, Nescio en vele anderen verschenen. Nu dus Hans Warren. Het is weer een leuk boekje, met interessante details over het landschap en plekken, met daarnaast veel details uit het persoonlijke leven, dagboekcitaten, gedichten en een aantal (deels niet eerder gepubliceerde) foto's en tekeningen.
Helaas is Warrens landschap inmiddels grotendeels vernietigd door nieuwbouw, herverkaveling en deltadijken. Grenzend aan zijn geliefde Kaloot in Zuid-Beveland bevindt zich nu nota bene een kerncentrale, en het restant van de Kaloot met zijn unieke fossielenstrand wordt bedreigd door de voorgenomen bouw van een containerterminal.

Dat ziet er goed uit, ik heb er zin in!

Met vrouw en dochter dronk ik vanavond in de stad een kop koffie. We kregen er een paar fortune cookies bij, met raad en advies voor de toekomst. Dat ziet er goed uit, ik heb er zin in!

De wolken pakken zich samen....

Inmiddels is dit het negentiende deel van Hans Warrens Geheim dagboek. Hans Warren is dit dagboek gaan bijhouden in 1942, en hij heeft het (tot zijn dood in 2001) bijna 60 jaar volgehouden. In dit dagboek wil hij "alles (...) noteren, behalve de dingen waarvoor ik me te diep schaam om ze aan het papier toe te vertrouwen". Welnu, dat gaat heel ver, we worden hier deelgenoot gemaakt van (naar we mogen aannemen) 'schrijvers diepste zieleroerselen. Het dagboek van 2001 (het sterfjaar van Warren) is al eerder gepubliceerd, dus 'we weten hoe het afloopt' en dat is bepaald ontluisterend te noemen. In dit 19e deel krijgen we weer de bekende Warren-ingrediënten voorgeschoteld: liefde, kunst, eten, natuur en vogeltjes. Toch blijft het boeien. In dit deel begint het verval zich al duidelijk af te tekenen. De relatie met M. is vol spanningen, en de ouderdom brengt allerlei lichamelijke ongemakken met zich mee. Hulde voor de schrijver voor de vergaande eerlijkheid en openheid, en ook voor de bezorger (Mario Molegraaf, levenspartner van Warren) die er bepaald niet altijd goed vanaf komt, maar dit toch (in de geest van de schrijver) openbaar maakt. Wanneer komt het volgende deel uit?

Memory almost full

Paul McCartney heeft weer een plaat gemaakt, zijn zoveel-en-twintigste inmiddels, na The Beatles. Hoe goed of slecht een plaat is kun je naar mijn smaak pas beoordelen na een aantal keren luisteren. Daarom geef ik nu een eerste indruk, ik heb de plaat inmiddels 5 keer gehoord. Het is NIET zijn beste plaat, verrassend genoeg (misschien) is dat (althans naar mijn smaak) zijn vorige pop-plaat, Chaos and creation in the backyard. Van die plaat zijn er "maar" een paar miljoen verkocht, naar McCartney-maatstaven te weinig, en uit onvrede met de marketing van EMI is hij naar een andere maatschappij overgestapt. Nu dus Memory almost full. Komt zeker in de buurt. Dit is toch wel een errug goede plaat, qua muziek misschien te vergelijken met Tug of War of Venus and Mars, uit 1982 en 1976 alweer. Veel verschillende stijlen, en dus veelzijdig maar daardoor geen echte eenheid. Op elke McCartney-plaat staat minstens 1 briljant nummer. Ook op deze plaat staan weer een paar echt goede nummers, het intessantst vond ik Nod your head, dat mij deed denken aan Why don't we do it in the road, en (van de bonus-CD) 222, met een jazzy melodie, helaas zal dit nummer (omdat het op de bonus CD staat) voor het grote publiek totaal onbekend blijven. Ik blijf zeker luisteren.

Landschapsvernietiging

'Waar eens 't gekrijs der meeuwen
Verstierf aan 't eenzaam strand,
Daar schiepen zich de Zeeuwen
Uit schor en slik hun land'

Dat zijn de eerste regels van het Zeeuwsch-Vlaamse volkslied.

Dit jaar is het precies 400 jaar geleden dat de (door troebelen en de daarmee samenhangende onderwaterzetting in 1585) vervallen heerlijkheid Breskens in (thans: Zeeuwsch-) Vlaanderen ter wederopbouw in pacht werd gegeven. De wederopbouw werd voortvarend aangepakt, het dorp Breskens werd opnieuw gebouwd en in 1610 was een deel van de eerder ondergelopen gebieden weer ingedijkt, en werd (o.a.) ten westen van Breskens de Oud-Breskens Polder gevormd, grotendeels op de plaats waar eerder de Groot-Breskens Polder lag.

Een deel van het toen aangelegde en ook nu nog bestaande wegennet en de verkaveling in landbouwgronden hier is nog terug te voeren naar de situatie in de 16e eeuw, voor het verval en (tijdelijk) onderlopen van de polder. Met recht kan deze polder dus gerekend worden tot een oud Nederlands cultuurlandschap.

In de loop der tijden is er natuurlijk wel een en ander veranderd. Een deel van de polder (ca 25 ha) verdween in 1782 in de golven, en is nooit teruggewonnen. In de Napoleontische tijd werd aan de strategisch belangrijke kust van de Schelde in deze polder een aantal forten ingericht. In het midden van de 19e eeuw raakten de forten weer in onbruik, maar ze bleven nog lang zichtbaar in het landschap.


Breskens en omgeving op een topografische kaart uit 1911

In de tweede helft van de 20e eeuw werd toerisme belangrijker voor de regio. Op de terreinen van de oude forten werden campings ingericht, en in de polder werden veel wegen verhard. Aan het eind van de twintigste eeuw werd een deel van de polder (ik schat zo'n 15 tot 20 %) volgebouwd met vakantiehuisjes en bungalows, de eerste grote aanslag op het eeuwenoude landschap.


Luchtfoto Oud Breskenspolder. Rechts de vakantiewoningen.

En nu staan we aan de vooravond van de genadeklap. De kust ter plekke is door Rijkswaterstaat aangeduid als prioritair zwakke schakel. Dit is een zwakke plek, waar nog wat meer mee aan de hand is, bijv. de behoefte aan een economische impuls. Als U Project Nederland van Willem van Toorn inmiddels gelezen heeft, kunt U al voorvoelen wat er komt: een investeerder met een plan.
De gemeente Sluis en deze investeerder sturen nu aan op realisatie van het Plan Waterdunen.


Zo wordt het

Dit voorziet in ontpoldering en vrijwel geheel opnieuw inrichten van het gebied. Vanwege de veiligheid wordt de kustverdediging landinwaarts verbreed. De camping wordt verplaatst en 4 keer zo groot. Er komen (nog) meer vakantiehuisjes, een vier-sterrenhotel en er is ruimte gereserveerd voor de aanleg van luxueuze landgoederen. Meest in het oog springend is de vorming van nieuwe natuur. Men wil de polder gedeeltelijk laten onderlopen. Zo moet een 'zilte estuariene natuur' gevormd worden. Zoals Van Toorn vaker signaleert in overeenkomende gevallen, wordt hier een en ander ook weer met veel bravoure verkocht. Ik citeer:

Met de realisatie van Waterdunen verandert het huidige polderlandschap, voornamelijk in gebruik als grootschalige en intensieve landbouwgrond geheel. De landbouw in zijn huidige vorm verdwijnt uit het projectgebied. Beperkte mogelijkheden voor zilte landbouw, inzet van agrariërs bij natuurbeheer en mogelijkheden voor bedrijfsverbreding van omringende bedrijven gericht op meeprofiteren van toerisme en recreatie staan daar tegenover. Het projectgebied zelf verandert in een kwalitatief hoogwaardig en aantrekkelijk gebied voor toerisme, recreatie, natuur en landschap. Daarbij wordt de beperkte introductie van gecontroleerde engereduceerde getijdenwerking vooral ingezet voor het creëren van een spannend en dynamisch voor recreanten aantrekkelijk gebied. De aanwezigheid van de estuariene dynamiek wordt zo goed mogelijk benut met veel vogelsoorten, die dankzij een goede zonering rustend, etend en broedend ook bekeken kunnen worden door de recreant. De recreatie is gericht op meerwaarde en beleving van de dagelijkse veranderingen in het omringende landschap, die de rijkdom van de estuariene natuur waar maar mogelijk zichtbaar en beleefbaar maakt voor de recreant. In Waterdunen is het vangen van krabbetjes, garnaaltjes mogelijk, evenals het snijden van zilte zeegroenten, het volgen van een laarzenpad door de natuurgebieden, het overwaden naar een recreatie-eiland met speelvoorzieningen, per fluisterboot de kernnatuurgebieden verkennen, etcetera. Door deze verweving van landschap, natuur en recreatie verbreedt Waterdunen het toeristisch-recreatief product van de regio, en komt in Waterdunen natuur tot ontwikkeling, die waar maar mogelijk niet op slot gaat maar toegankelijk is of op een natuurlijke manier wordt gezoneerd.

In dit soort gevallen wordt er ook altijd een economische opbrengst berekend. Meestal is deze het resultaat van het bij elkaar optellen en daar weer van aftrekken van een aantal grote maar (vanwege de lange termijnen) onzekere getallen. Het moet gezegd: die onzekerheid wordt in de stukken vermeld. Maar men wordt er bepaald niet voorzichtiger door. Zo rekent men hier op ca. 350.000 extra bezoekers aan het gebied. Hierbij wordt verwezen naar een soortgelijke ontwikkeling ergens aan de Franse Kanaalkust. Wat er niet bij gezegd wordt is dat die 350.000 voorspelde extra bezoekers daar na meer dan 30 jaar nog steeds niet gehaald zijn, ondanks de (aldaar) betere bereikbaarheid vanuit het achterland.

Lezer, begrijp mij goed. Ik pleit er niet voor dat altijd alles moet blijven zoals het is. Ik word boos vanwege de vernietiging van mooi Nederlands landschap van ons allemaal ten behoeve van veel voorgespiegeld maar kwestieus geld voor enkele grootinvesteerders. Nu kun je in de Oud-Breskens Polder nog in je eentje genieten van het weidelandschap. Over een paar jaar stappen, fietsen en varen we hier misschien met honderden door de pseudo-natuur.

Dit gebeurt overal in Nederland, ik kies nu voor de Oud-Breskens Polder omdat het ook het landschap is van vele generaties voorouders van mijn moeder.

Ik vrees dat er niets meer aan te doen is, in dit geval.

Weer weeralarm

Gisteren was het weer zo ver: het KNMI gaf (alweer voor de vierde keer dit jaar) een 'Weeralarm' af. Zoals ik al eerder schreef: dat doet men niet zomaar: "Dreigt het extreem te worden dan volgt een Weeralarm, een ernstiger waarschuwing. De waarschuwingen en het Weeralarm worden zo mogelijk voorafgegaan door een voorwaarschuwing waarin wordt aangegeven hoe groot de kans is dat het extreem wordt en een Weeralarm volgt. In het Weeralarm wordt nadrukkelijk gewezen op de mogelijke gevolgen en de risico's van het gevaarlijke weer."
Nou, het heeft inderdaad gisteren hard gewaaid en geregend. Oeioeioei!

Ik las dat het KNMI ook vanmorgen nog heeft overwogen een weeralarm af te geven. Welja. Uiteindelijk heeft men daar vanaf gezien. Vanmiddag kon ik dus toch veilig in de tuin zitten en van het zonnetje genieten, maar voor mijn gevoel was het 'kantje boord'. Extreem gevaarlijk.......

Hahahahahahahahahahahahahahahahahahahahahahahahahahaha!!

Dit komt voorlopig niet goed

Joost Zwagerman analyseert de teloorgang van links politiek Nederland, i.c. de PvdA. De oorzaak ligt volgens Zwagerman bij 3 punten, waarmee de PvdA maar niet goed mee om weet te gaan: normen en waarden, de multiculturele samenleving en onderwijs. Een hoogst actueel boekje, zo bewijst de PvdA helaas ook afgelopen weekend weer, door een Leids gemeenteraadslid de mond te laten snoeren ('te laten begeleiden'), nota bene door Eddy Terstall (naar eigen zeggen nu ook 'een halve Stasi'). Terstall werd door Zwagerman overigens naar aanleiding van een artikel in VN vorig jaar nog tot de vernieuwers gerekend, het gaat kennelijk hard, op dit moment.

Opmerkelijk: Ronald Plasterk (PvdA), minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap meldde in in Met het Oog op Morgen, Radio 1: "Ik vind het een goed verhaal." Zou Plasterk bladzijde 21 en 22 gelezen hebben, daar wordt hij door Zwagerman in plakjes gesneden.

Waarom is dit zo?

Ik zat vandaag een kort berichtje te sms'en en bedacht het volgende.

De letters in onze taal hebben een naam. Je kunt een indeling van de medeklinkers maken, naar hun uitspraak.

Deze ziet er als volgt uit:
b, c, d, g, j, p, t, v, w (= medeklinker plus ee)
f, l, m, n, r, s (= e + medeklinker)
h, k (= medeklinker + aa)
q (= medeklinker + uu)
x (= i + medeklinker)
z (= medeklinker + et)

Waar komen deze verschillen vandaan, en hebben ze een doel, nut of oorzaak?
Waarom spreken we de k niet uit als koo of ek. Waarom is de m niet de maa, of mee, en de p niet de ep of paa?

Wie gaat hierover in dit land?

Het wordt bij ons een rommeltje

Ik had een maand of wat geleden op de radio al wat gehoord over dit boekje, en was al een tijdje loerend in de boekhandels. Zaterdag kocht ik het te Almere. Het is een pamflet van schrijver Willem van Toorn tegen de vernietiging van het Nederlandse landschap. Iets wat mij ook bijzonder irriteert. Met name de laatste jaren neemt het hand over hand toe. In 2004 verscheen de regeringsnota Ruimte, waarin de bevoegdheden voor bestemmingen van gronden bij lagere overheden werd gelegd. Sindsdien verschijnt er aan elke afslag van de snelweg een industrieterrein, shopping mall of ambitieus nieuwbouwproject, altijd in eendrachtige samenwerking tussen de betreffende gemeente en een of ander commercieel ontwikkelingsbureau. Ook wordt veel cultuurlandschap omgewerkt tot pseudo-natuur, met een recreatieve functie, waar we op zaterdag met zijn allen doorheen kunnen wandelen of fietsen, met daarna een welverdiende versnapering in een restauratieve voorziening. Of er wordt boerenland veranderd in luxueuze parken met "landgoederen", weg van de grote stad. In de prospectussen altijd ronkend aangeprezen. Enfin, ik hoef Van Toorns verhaal niet over te doen. Lees, maar vooral: kijk zelf, er zit ook een beeld-essay bij, en het gebeurt ook om U heen.

Opnieuw Avenier

Het is alweer een tijdje geleden dat ik dit toneelstuk zag, afgelopen weekend las ik de tekst nog eens na. Hierbij werd mij weer duidelijk wat er zo goed is aan dit stuk. De dialogen. Die zijn niet 'logisch', maar natuurlijk. Mensen praten vaak niet met elkaar, maar langs elkaar, ieder zijn of haar eigen verhaal. Maria Goos doet dat in dit stuk werkelijk fenomenaal. Een beetje quasi-Brabants, huiselijk, maar af en toe ook met een schoonheid die literair aandoet, en aan Nescio herinnert:

JAN: Mooi toch eigenlijk he? Zo'n maan en zo'n zon en alles.
TOOS: En de sterren... ook iets moois. Die schijnen op het zee zo mooi te schijnen.
JAN: En dat wij met mekaar kunnen praten, da's ook iets moois eigenlijk. En ook een wonder eigenlijk.

En dan komt er een onverwachte wending, hilarisch:

RITA: Ja Jan. Ik zou best wel iets akeligs willen zeggen, maar ik kom er eventjes niet op.

Goed hoor. De kaartjes voor deel 3 en 4 in maart 2008 zijn al binnen.

It was 40 years ago today

Hier kom ik natuurlijk niet onder uit. Vandaag 40 jaar geleden, op 1 juni 1967, kwam de achtste Beatles lp uit: Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band. En: vandaag 20 jaar geleden, op 1 juni 1987, kwam de CD-versie van Pepper uit. Wie ben ik om er wat over te zeggen. Het is voor mij persoonlijk niet de beste Beatles-plaat (dat is Revolver), maar toch 'fucking brilliant' en ongetwijfeld wel de meest invloedrijke en grensverleggende plaat van onze helden, en misschien wel uit de hele popmuziekgeschiedenis.
Deze plaat definieerde opnieuw het idioom van popmuziek in termen van gebruikte instrumenten, studiotechniek, effecten en muziekstijlen. Er werd (zeker voor die tijd) een ongekende hoeveelheid tijd en geld in gestoken om alles perfect te maken. Het is moeilijk voor te stellen, maar de plaat werd op een 4-sporen recorder opgenomen. Voor de hoes werd niet zomaar een foto'tje gemaakt, de Britse beeldend kunstenaar Peter Blake werd uitgenodigd de hoes te ontwerpen en te realiseren. De plaat zelf werd zo geperst dat het moeilijk was om een apart nummer af te spelen, de lp moest in zijn geheel beluisterd worden. Ach, er is zoveel, lees verder op http://en.wikipedia.org/wiki/Sgt._Pepper.

Voetnoot: het is hoog tijd om Sgt Pepper opnieuw uit te brengen. In 2007 is de techniek van het digitaliseren veel geavanceerder dan in 1987. Oude geluidsopnames kunnen nu veel helderder dan 20 jaar geleden naar CD omgezet worden. Ik hoop op een 2CD-editie van Sgt Pepper, 1 disc met de stereo-mix, en 1 met de superieure mono-mix.