Jaaroverzicht

Laatste dag van het jaar, de dag van de lijstjes. Hier een lijstje dat er toe doet!

Ik las dit jaar 63 boeken uit, met een gemiddelde dikte van 213 pagina's per boek. Da's precies een boek minder dan vorig jaar, maar ook bijna 2000 pagina's minder. Ik las dit jaar veel dunne boekjes, maar strandde ook een keer na 400 blz, en ben momenteel ruim 700 blz onderweg in de biografie van Vincent van Gogh. Die laatste twee tellen dus (nog) niet mee.
De drie beste boeken waren: Tonio van A.F.Th. van der Heijden, Gestameld liedboek van Erwin Mortier en Dagboek 1970 - 1971 van Frida Vogels.
Het slechtste boek was Strikt, van Minke Douwesz. Niet uitgelezen.
De beste theateravond had ik bij Gif, met Elsie de Brauw en Steven van Watermeulen.

Fijne jaarwisseling, allen!

Werk van Reve, da's pas leven!

December, Reve-maand

Ik las weer De Avonden, de afgelopen dagen. Het archetype Reve-boek. Voor zover ik kan nagaan minstens voor de 9e keer, waarschijnlijk heb ik het vaker gelezen. Wat moet ik er nog over zeggen? Ik heb weer hardop gelachen, en het blijft me ontroeren. De humor, het geouwehoer, maar vooral weergave van leegheid, wanhoop, mededogen. Groots. En dan is dit nog niet eens Gerard Reve's beste boek.



Daarnaast las ik De Avonden, een kleine reünie, met een aardig overzicht van de destijds verschenen kritieken, een terugblik daarop door drie recensenten, en een kleine reünie van drie personen die model hebben gestaan voor vrienden van Frits van Egters, namelijk Karel van het Reve (Joop van Egters), Robert van Amerongen (Victor Poort) en Lucas van de Land (Jaap Elderer). Leuk om hun herinneringen aan die periode te lezen.



Verder weer veel teruggelezen het hoofdstuk over De Avonden in deel 1 van de Reve-biografie van Nop Maas, Gerard Reve, Kroniek van een schuldig leven

Ook las ik weer Terugkeer, de heruitgave van Reve's debuut (een bundeltje van 11 gedichten, destijds opgelegd in 50 exemplaren) uit 1940 ingeleid door Tom Rooduijn met een artikel over Reve's 'vormingsjaren'. Jeugdwerk (Reve zat nog op het Vossiusgymnasium), maar toch al 'echt Reve', met weemoed en melancholie in veel van de gedichten.



Tussen neus en lippen las ik Misdaad in Goelenkamp, een aardig boekje dat Karel van het Reve in een schriftje schreef en van plaatjes voorzag, voor zijn kleinkinderen, en dat vorig jaar eenmalig in facsimile is gepubliceerd.



Tenslotte kocht ik deel 2 van Karel van het Reve - Verzameld werk 2. Dat ga ik volgend jaar lezen.



Ik verheug me daar op.

A Happy Dixie Christmas

Ik heb niet zoveel met dixie. Maar mijn moeder wel, zij wilde er graag naartoe. En dus zat ik Tweede Kerstdag met mijn moeder op de derde rij te luisteren en kijken naar de Dutch Swing College Band. Je hebt twee soorten muziek: goede muziek en slechte muziek. Hier werd goed gespeeld. Bij ongeveer de helft van de nummers was er ook nog een in twee opzichten geweldige zangeres, Lils Mackintosh.
Het fijnst was om mijn moeder te zien genieten, lachen, meezingen, bewegen. Naar eigen zeggen weer voor maanden opgeladen. Een fijne Tweede Kerstdag voor ons beiden.

2 schrijvers

In de laatste 10 dagen van het jaar herlees ik vaak De Avonden van Gerard Reve. Een van mijn favoriete boeken. Een andere (ook vaak herlezen) favoriet is Bij nader inzien, van J.J. Voskuil. Voskuil en Reve waren generatiegenoten en zaten aanvankelijk bij dezelfde uitgever, Van Oorschot. Het is misschien aardig om eens na te gaan, wat ze van elkaars boeken vonden.



Ik ken geen uitspraken uit de eerste hand van Reve over Voskuil. Wel beschrijft Voskuil in Geert (gepubliceerd in Tirade, later opgenomen in Onder andere) hoe Geert van Oorschot Reve's ('Gerard Kornelis') reactie op Bij nader inzien weergaf:

Gerard Kornelis komt bij me. Dat doet hij wel meer. (...) Hij ziet dat manuscript liggen. Al die mappen, (...) en hij zegt: Heb je weer wat? - Ik laat hem drie bladzijden lezen! Helemaal zijn probleem! Hij leest ze. Heel aandachtig! Want hij leest met het oog van de schrijver! Hij zegt: Die man schrijft karig! (...) En dat gaat vijftienhonderd bladzijden zo door? - En dat gaat vijftienhonderd bladzijden zo door! - En dat ga jij uitgeven? - Ja, zeg ik. (...) En hij haalt zijn portemonnee uit zijn zak en legt zo vijftig gulden op tafel. Van zijn armoedje! Ik koop dat boek, zegt hij. - Ik zeg: Godverdomme kerel, jij krijgt het eerste presentexemplaar!

Voskuil over G.K. van het Reve: J. Heymans merkt in Lam naast leeuw op dat Reve opvallend afwezig is in Bij nader inzien. Zo ontbreken de dagen 22 t/m 31 december 1946 (de dagen in De Avonden) in de gedateerde paragrafen van Bij nader inzien, in zekere zin daarmee de leegte (die ook in De Avonden voorkomt) benadrukkend. Ook het godslasteringsproces wordt niet vermeld, in tegenstelling tot bijv. het proces tegen Hermans wegens het beledigen van een volksgroep. Op 19 november 1947 schrijft Maarten aan Nicolien: 'De Avonden is wel goed, maar je wordt er beroerd van. Ik lees liever Van Schendel, die gelooft tenminste nog ergens in en hij wandelt ook.' (Maarten was er kennelijk snel bij, De Avonden verscheen nog geen drie weken eerder, op 1 november 1947)

In een interview met Heymans (Lam naast leeuw) bevestigt Voskuil dat hij in eerste instantie niet veel met Van het Reve had, omdat hij 'helemaal in de ban was van Van Schendel'. Tijdens zijn studie (zie BNI) is Voskuil daarvan afgestapt en herkende hij in Van het Reve een mede-nihilist, zij het met verschillen:

Het verschil tussen Van het Reve en mij is dat hij radicaal afstand heeft genomen van het sociale ideaal van zijn vader terwijl ik dat nooit heb gedaan. (...) Ik zou ontzettend graag zien dat de maatschappij heel anders werd ingericht.Die behoefte ontbreekt, geloof ik, bij de schrijver van De Avonden. (...) Ik ben opgevoed in een veel liberaler klimaat dan Van het Reve. Dat heeft ongetwijfeld invloed gehad op ons beider schrijverschap (...). Wat mij met Van het Reve verbindt, en Bij nader inzien met De Avonden, is naar mijn idee het identiteitsprobleem: het niet weten wie je bent. Dat heeft aan de ene kant te maken met de invloed van je vader. (...) Aan de andere kant ben je min of meer erfelijk belast met onzekerheid. (...) Daar heeft de oorlog nog een schepje bovenop gedaan.

Twee schrijvers dus die, hoewel er verschillen zijn, toch sterk met elkaar te maken hebben. Ik vind beiden op hun eigen manier geweldig. Bij Voskuil herken ik veel van de protagonist Maarten Koning, en zijn probleem in Bij nader inzien, en ik las met veel plezier en instemming jarenlang elk nieuw deel van Het Bureau. Reve's De Avonden herlees ik jaar na jaar. In een periode van groot persoonlijk verdriet was hij degene die mij troost bood met zijn prachtige boeken. Het spijt mij dat ik hem dat nooit heb laten weten.

Het is Kerstavond, ik ga nu hoofdstuk 3 van De Avonden lezen, en daarna een aflevering van het hoorspel Het Bureau beluisteren. Fijne Kerstdagen, allen!

Till Death Do Us Part

From the moment you're born you're clock is ticking towards your death.



Onverwacht kregen we kaartjes voor een theateroptreden van Moke. Ik wist niet zo goed wat daarvan te denken. Ik vind Moke een leuk bandje, de kleine neefjes van Paul Weller, prima dus, maar heb het niet zo met theatertours. Dan gaan ze vaak ineens unplugged hun nummers op een barkruk zitten zingen.

Nieuwsgierig, dus toch gegaan. Dit was anders. Het thema van de avond was (gezellig) De Dood. Moke speelde nummers en lazen teksten die op een of andere manier met die dood te maken hadden: Jacques Brel, INXS, Blue Nile, The Verve, Bruce Springsteen, Daniel Lanois, Robert Graves, The Fureys, Duran Duran, Spiritualized, Echo & the Bunnymen, Moke zelf en Elvis Presley werden van een nieuw arrangement voorzien en aan elkaar gebreid. Ik vond het zeer bijzonder en werd van begin tot eind door ze meegenomen.

Er bleek ook nog een speciaal tekstboekje met cd'tje te zijn, alleen tijdens de tournee verkrijgbaar. Dat cd'tje heb ik vandaag al 4 keer gedraaid.



So enjoy life while it lasts...

De wolken

Dit zou ik eigenlijk Het Grote Hugo Claus Winterboek willen noemen. Een mooi vormgegeven boek vol nagelaten gedichten, artikelen, dagboekfragmenten, brieven, romanaanzetten, foto's, tekeningenen en schilderijen, veel in meerkleurendruk, op mooi papier en gebonden. Min of meer chronologisch geordend zijn dit parafernalia van Claus' kunstenaarschap. Leuk om te bekijken (de tekeningen), interessant (bijvoorbeeld de aantekeningen over zijn werk met Mulisch aan Reconstructie), grappig (een aantal afpoeier- en klaagbrieven). Maar nergens: echt goed. Daarvoor is het te fragmentarisch, het blijft teveel aan de oppervlakte daardoor. En een verklarende noot hier en daar had ik ook verwelkomd. Maar ik heb het met plezier gelezen. Ik hoop dat er in de nalatenschap nog een roman zit met de kwaliteit van De geruchten, dat zou mooi zijn.

Gevaarlijke gekken

Ik lees al enige tijd met stijgende verbazing en ergernis wat op deze site allemaal gedebiteerd wordt. Denk niet dat het een grap is, dit volk is serieus en is er op uit om hun knettergekke plan door te voeren. Denk niet dat het zo'n vaart niet zal lopen, Nederland heeft de laatste jaren (vooral sinds de regeringsnota Ruimte uit 2004) een bedenkelijke traditie opgebouwd als het gaat om rare megalomane projecten, lees Projekt Nederland van Willem van Toorn over de vernietiging van het Nederlandse landschap er nog maar eens op na.


Tot mijn ontsteltenis zie ik dat ook het bedrijf waar ik werk genoemd wordt onder de participanten. Ik ben maar een eenvoudige Joe the plumber op mijn werk, maar binnenkort ga ik de CEO toch echt schriftelijk vragen hoe dit precies zit. We hebben waarachtig wel wat anders te doen.

Ik heb mij moeten beperken

Naar verluidt is dit een uitspraak van Dr. L. de Jong, gedaan bij de presentatie van het twaalfde deel van zijn standaardwerk Het Koninkrijk der Nederlanden in de tweede wereldoorlog, dat in totaal (als ik goed tel inclusief aanvullingen, register en reacties) 30 kloeke banden beslaat.
Destijds waren de boeken zeer gewild, en ze werden in grote aantallen verkocht. Er waren twee edities: een standaard- en een duurdere wetenschappelijke editie. Daarna is er in de jaren '90 nog een pocketeditie van verschenen.
Ik kocht ze ook (met vertraging, vanaf 1980 of zo), en las ze met aandacht. (De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik tenslotte ben blijven steken in deel 11c, dus in het 22e boekdeel. Ik wijt dat aan het onderwerp, voornamelijk Londense overheidsbesluiten met betrekking tot de oorlogsvoering in Nederlands Indië. Daar heb ik minder affiniteit mee, kennelijk. Door de verhalen van mijn ouders ben ik meer 'opgegroeid' met de oorlog in Nederland en Europa. Misschien moet ik dat maar laten liggen en weer verder gaan met deel 12.)

Als je iets over wat voor onderwerp dan ook in deze meestbepalende periode in de moderne Nederlandse geschiedenis wilt weten, dan heeft De Jong er hier wat over geschreven. Sinds het verschijnen zijn we inmiddels weer jaren verder, en sommige inzichten zullen veranderd zijn, maar 'De Jong' blijft voor de geïnteresseerde lezer een prima startpunt, denk ik.
Alle delen van de 'wetenschappelijke editie', d.w.z. inclusief notenapparaat, zijn nu te bekijken en te downloaden vanaf de site van het NIOD. Voordelen: gratis, geen plankruimte in de boekenkast, digitale zoekmogelijkheden.

Maar LEES het vooral: vanwege de onderwerpen, de heldere, duidelijke stijl. Lees, nou ja, misschien niet alles, maar lees bijvoorbeeld, behalve over de oorlogshandelingen, over de geschiedenis van Nederland vanaf het midden der 19e eeuw, over de neutraliteitspolitiek, lees over de regering in ballingschap, lees over Nederlands Indië, en lees (wat mij betreft: vooral) over het lot van gevangenen en gedeporteerden in het 8e deel.

http://www.niod.knaw.nl/koninkrijk/

Linda McCartney - Life in Photographs

Ik kreeg een boek met foto's van Linda McCartney.



Linda McCartney, ja ik weet het: vrouw van, zag er raar uit en kon niet zingen. Ik heb dat ook allemaal gedacht en gezegd. Flauwekul allemaal: ze kon goed fotograferen. Min of meer begonnen als rockfotograaf, in dit boek staan vele mooie Sixties foto's van The Beatles, Jimi Hendrix, Crosby Stills and Nash, Eric Clapton, The Who, Jim Morrison and what have you nog meer. The Stones bijvoorbeeld, prachtig.





Ik zit nu wel met een probleem, waar laat ik het boek? Het is kolossaal (40 x 28) en past ook niet in de boekenkast.

Veel foto's (ook andere dan in dit boek) staan op de website van Linda McCartney.

Sven Ratzke - Nachtspiele

Onverwacht schoot er binnen het gezin een theaterkaartje over, en dus ging ik met de jongste dochter naar Nachtspiele van Sven Ratzke. Glamourcabaret. Denk aan Berlijn 1925, Friedrichstraße, Bertold Brecht, Hildegard Knef, Serge Gainsbourg, Tom Jones, Patti Smith, en ook een serie eigen nummers. En dat alles gezongen en hilarisch aanelkaar gepraat door een soort Marc Almond in glitter-wielerpak met veren. Zo was het. Prima voorstelling, deze man moet naar de grote zaal.

Living in the material world (2)

In Tuschinski in Amsterdam werd gisteren eenmalig de Martin Scorsese documentaire Living in the Material World over George Harrison vertoond. Leuk, mooi, ontroerend, indrukwekkend. Unieke beelden van optredens, beatlemania, India, en interviews die ik nog nooit gezien had.

Horse to the water

Vandaag 10 jaar geleden overleed George Harrison.

Dit is het laatste nummer dat hij opnam, met Jools Holland, een paar weken eerder. Gitaar spelen ging niet meer, alleen een lead vocal kon nog worden ingezongen.

Knip dan, toe dan!

Een leuke fotobiografie van Karel van het Reve. Foto's met passende teksten uit het Verzameld werk. Onder andere ook over de keer dat KvhR, op weg naar een door hem te geven college, met de auto in het Rapenburg belandde, op 22 januari 1970. Door voorbijgangers werd hij uit de gracht gehaald, waarna de toevallig passerende Maarten Biesheuvel hem zijn droge broek leende, zodat het college gewoon doorgang kon vinden.



(Deze foto staat in het boek, maar werd hier van internet geplukt, omdat ik het boek niet opengeslagen wilde inscannen)

Karel van het Reve - Verzameld werk 1

Een mooi boek. Deel 1 van het verzamelde werk van 'De Geleerde Broer' van Gerard Reve. Ik heb het met veel plezier gelezen. Leuke, interessante autobiografische verhalen, deels complementair aan Gerards jeugdverhalen, daarnaast de handelseditie van Van het Reve's proefschrift, over de waardering van kunst in de Sovjet-Unie, interessant en goed leesbaar, ook voor deze leek, en een zeer ruime keuze uit de verspreide, ongebundelde stukken, veel over literatuur, en over de Sovjet-Unie. Dit deel beslaat de periode tot 1958. Helder geschreven, met hier en daar een vleug Van het Reve-ironie. Aangevuld met een levensbeschrijving, verklarende noten en een register. 828 bladzijden, in dit geval geen enkel bezwaar. Ik kijk nu al uit naar deel 2, misschien krijg ik dat van Sinterklaas? Juist vandaag kwam deel 7 uit, ik kan voorlopig vooruit.

Cheer Up

De reünie

Dit is mijn middelbare school, het Maerlant-Lyceum in Den Haag. Ik schreef er al eerder over.

Gisteren was er, zoals elk jaar, een reünie. Ik was al een jaar of 10, 15 niet geweest en besloot weereis te gaan.

Het weerzien met oude bekenden, met de meesten had ik sinds het eindexamen geen contact meer gehad.

Hedatisleuklangnietgezienhoeishetmetjouwatdoejezoalmetmijgaathetgoedgetrouwddriekinderendeoudstestudeertenjijdantweedevrouwgohhetiswatweetjenogdiescheikundeleraarkomhoeheettedieookweerikzouerniksmeervanwetendathelescheikundeendandetripjesleukeninromelachenwasdatheleukhoorvoormijneersteschoolonderzoekwiskundehadikeeneendusikwistikbenklaarvoorditjaarniksmeergedaansteenbergenwasrectorneevanbovenwehoudencontactzitjijookopfacebookwemailentotvolgendjaarovereenjaarofwatdoenwehetgewoonnogeenkeer!

Helaas waren er ook veel mensen NIET. Ik miste Peert, Kiekertak, Bolmikolke, Klotterbooke en zeker ook Taas Daamde, Whimpysinger, De Moraatz, Van der Karbargenbok, Surdie Finnis en Schattenkeinder.

Volgens mij een gevolg van de relatief hoge frequentie van deze reünies (elk jaar), dat zou een keer in de 10 jaar moeten, maar dan ook echt groots.

Leuk was het vooral ook om nog eens even even door die gangen te dwalen.

(Een paar foto's heb ik gepikt van oud-klasgenoot Maurice, die gelukkig wél van de partij was.)



Hier stond ooit een grote tafel, waar Wim van T. en ik in de pauzes een never-ending-schaakmatch hielden, blind, zonder bord. Nu kan ik dat niet meer. Weg, allemaal weg.



Deze dame zat vroeger prominent in het midden, nu een beetje verscholen in de hoek.



De entree, door de onvolprezen rector Drs. A. van Boven via het omroepsysteem aangeduid als 'de hall'.



De granieten trap, gemaakt voor de eeuwigheid.

Dat was misschien nog het aardigst, even door het gebouw lopen en in gedachten die bezigheden weer zien en de schoolgeluiden weer horen. Even.

Vroeger was alles beter

Ik spreek de laatste tijd vaak mensen die zeggen dat het vroeger allemaal beter was. Een misverstand. Ik heb inmiddels meer vroeger dan later in mij, en neem van mij aan, vroeger was het niet beter.
Vroeger hadden we bijvoorbeeld geen warm water, en kreeg ik elke vrijdagavond een dubbeltje, waarmee ik een douche kon halen in het gemeentelijk badhuis, een kilometertje van ons huis vandaan. Op de deur een klok die gezet werd door een medewerker, douchetijd 10 minuten, inclusief uit- en aankleden. Dit fotootje van het betreffende badhuis vond ik op de site van het Haags Gemeentearchief.

In Flanders Fields

Het is vandaag 11 november, Armistice Day.

In Flanders Fields

In Flanders fields the poppies blow
Between the crosses, row on row,
That mark our place; and in the sky
The larks, still bravely singing, fly
Scarce heard amid the guns below.

We are the Dead. Short days ago
We lived, felt dawn, saw sunset glow,
Loved, and were loved, and now we lie
In Flanders fields.

Take up our quarrel with the foe:
To you from failing hands we throw
The torch; be yours to hold it high.
If ye break faith with us who die
We shall not sleep, though poppies grow
In Flanders fields.

(John McCrae)

Dit gedicht werd bij ons op school behandeld, bij de Engelse les, door juffr. Janssen, zij was liefhebster van de War Poets. Wij leerden in de eerste regel overigens: (...) the poppies GRow.
In alle gepubliceerde versies (te beginnen in Punch, 8 december 1915) staat: BLow. In Wikipedia lees ik dat in het Imperial War Museum te Londen het waarschijnlijk oorspronkelijke handschrift ligt, uit april 1915, met daarin ook: GRow. Persoonlijk vind ik dat mooier, ook vanwege de echo in de laatste regel.

1984

Hij stapte uit de trein. Een miezerige voorjaarsregen druilde op het verlaten perron. Hij liep naar de trap, aan het eind van het perron, en daalde de natte, gladde treden af. In de tunnel onder de sporen rook het bepaald onfris, naar natte kleren. Op het stationsplein keek hij onwennig om zich heen. Een stationsboekhandel, een gesloten cafetaria en de fietsenstalling. Aan de linkerzijde van het plein stonden taxi’s.
Onzeker liep hij er naartoe. ‘Bent u van De Staalfabrieken?’ vroeg hij door het autoraampje aan chauffeur in de voorste wagen. Deze keek onwillig op, en schudde zijn hoofd. Met een vaag armgebaar wees hij schuin naar achteren. Aan de andere kant, bij het middenplantsoentje, stond nog een taxi. Dit was wel de goede auto. Hij stapte in, naast de chauffeur. ‘Ik heb een afspraak, op het Hoofdkantoor van De Staalfabrieken’ zei hij tegen de chauffeur. Deze antwoordde niet, maar startte de motor.

Het Hoofdkantoor van De Staalfabrieken was een grijs, U-vormig kantoorgebouw, hij schatte uit de jaren 60, en lag ongeveer een kilometer van het station verwijderd. Hij stapte uit, en probeerde veerkrachtig de traptreden naar de hoofdingang op te lopen. De glazen toegangsdeur was gesloten. Hij trok aan de deurknop, en duwde, maar de deur gaf niet mee. Hij keek naar binnen en zag aan de linkerkant een verlaten portiersloge. Naast de deur zocht hij vergeefs naar een bel. Hij tuurde nog eens naar binnen en zag een man schuin door de binnenhal lopen. Hij tikte tegen het glas. Toen de man omkeek, maakte hij een hulpeloos armgebaar. De man liep daarop naar de portiersloge en drukte kennelijk ergens op een knop, want er klikte een slot los en er ging een zoemer af.
Hij drukte de deur open en liep naar binnen.

Het Bureau

Als dit nu eens de zin van het bestaan was: Het waarnemen van kleine variaties in steeds hetzelfde stukje van de wereld waar je toevallig woonde.
(J.J. Voskuil: Het Bureau 7, blz. 86)

Deze week is op Radio 1 de herhaling begonnen van het 475-delige hoorspel Het Bureau, naar de boeken van Voskuil. Prachtig toch weer.
Ik luister weer, nu als podcast op mijn Ipodje, en ben er bijna aan toe om ook die 7 delen te herlezen.
Kantoorhumor, en er gebeurt niks, hoor ik wel. Dat is wat mij betreft dan niet goed gelezen. Inderdaad, er zit geen snelle dynamiek in de vertelling en inderdaad, het boek heeft humor. Maar het is vooral een geweldige beschrijving van hoe mensen met elkaar omgaan in een werksituatie, hoe je omgaat met mensen die je niet zelf hebt uitgekozen om mee om te gaan, hoe je onderdeel wordt van het systeem, hoe soms de zaken een eigen dynamiek blijken te hebben en anders lopen dan je je voorgesteld had. Niet van de een op andere dag, maar (zoals bij Voskuil) gedurende een dienstverband van 28 jaar. Prachtig.



'Wim Bosman stond aan de overkant van de straat. Hij had een driepoot voor de deur van het Bureau gezet en keek voorovergebogen door de zoeker van zijn camera naar het effect terwijl het personeel zich op de stoep en in de deuropening opstelde. Maarten schoof achter Balk, op de plaats naast het nieuwe aluminium bord, waarin de naam van het instituut was gegraveerd, met als ondertitel: Volkstaal, Volkscultuur, Volksnamen.'
(J.J. Voskuil, Het Bureau 4, blz. 976)

Schrijf ook zo'n boek, zeggen sommigen tegen mij. Het Laboratorium! Ik kan dat niet, en het hoeft ook niet, want dat boek is er al. Het Bureau.

Living in the material world

Een mooi bladerboek met 400 bladzijden (voor het overgrote deel: niet eerder gepubliceerde, veelal uit de persoonlijke plakboeken afkomstige) foto's en commentaren. Familieleven, muziek, Indiase spiritualiteit, Formule 1 racen, films maken. George Harrison. Mijn zondag is goed.

Gestameld liedboek

Het went niet, het leven, en van het leven de dood nog het minst.

Een schitterend boek van Mortier over zijn moeder, over het verloop van de ziekte van Alzheimer bij zijn moeder, over de impact daarvan op de familie, op de schrijver.
Het is geen traditioneel vertelde roman, maar een verzameling korte stukjes, een paar regels, een halve bladzijde, soms niet meer dan 1 regel, die heen en weer springen in de tijd, waarnemingen, flarden gesprekken, indrukken, herinneringen. Zakelijk, emotioneel, prozaïsch, poëtisch. Zie hier wat literatuur vermag.

Het eerste huis

Vanmiddag liep ik langs het eerste huis waar ik woonde, vanaf mijn geboorte tot bijna mijn vijfde verjaardag. Ik herinner het me nog wel, we woonden achter een winkelruimte die voornamelijk als opslag dienst deed. Voor mijn gevoel was de gang onmetelijk lang.
Een losse herinnering: de bovenbuurman was buschauffeur bij de HTM, van hem kreeg ik lege boekjes waar de buskaartjes uit waren gescheurd. De achtergebleven strookjes gebruikten we zelf als buskaartjes als we 'bus of tram' speelden.
Ik zou nog wel eens in dat huis willen kijken, even. Maar dat gaat niet zomaar, en nu wonen daar Rob en Sabrina, lees ik op de deur.

Hier nog een foto, uit 1981. Het hoekhuis op de begane grond. Ook toen woonden we er al jaren niet meer. schat ik.

Prometheus

Modern toneel van Ko van de Bosch, een van mijn favoriete theatermakers. Helaas bestaat zijn eigen Alex d'Electrique ('ik denk, dus ik verwar') niet meer, maar hij heeft nu een uitlaatklep bij het Noord Nederlands Toneel. Ik werd weer niet teleurgesteld. Mooi verwarrend spektakeltoneel, dat ook ergens over gaat.

Van de website:
De Prometheus van het Noord Nederlands Toneel bemoeit zich met onze beschaving. Deze ultieme rebel, gespeeld door Frank Lammers, is een mythische figuur waarvan gezegd wordt dat hij het vuur stal van de goden en aan de mensen gaf. Hij wordt door de goden voor zijn diefstal gestraft en aan een rots in de Kaukasus geketend. Elke dag pikt een adelaar zijn lever uit, maar elke nacht groeit die weer aan. Het vuur uit deze mythe staat voor alles wat de mens tot een beschaafd mens maakt: kunst, wetenschap en technologie. Ko van den Bosch bewerkt het stuk van Aischylos hardhandig, zoals we van hem gewend zijn, en maakt er een hallucinerende science fiction van.

De held Prometheus denkt met een groep vrienden de vooruitgang te beginnen, maar in plaats van “onlosrukkelijk” aan een Kaukasische rots geketend te zijn, loopt hij vast in de modder, niet ver van Almere. In die andere wereld, bij de Almerianen, komt hij zijn oude vrienden tegen, die hij ooit het vuur gaf. Prometheus vraagt zich af waar de vooruitgang de verkeerde afslag heeft genomen.
Evenals Alice in Wonderland van Van den Bosch is Prometheus een poëtisch-absurde afrekening met het zielloze, politieke klimaat en de triomfantelijke grijns van de banaliteit. Want waarom zouden we daarmee genoegen nemen als we Goethe, Kafka, Aischylos, Jarry, Vonnegut en Tarkovsky hebben? Een absurde comedy, rock-‘n-roll en 6000 liter Almeriaanse kleipap in één. Kortom, Nederland krijgt een knetterend koekje van eigen deeg.

De tijd zelf

Het eerste postuum gepubliceerde werk van Mulisch. Postuum werk, dat is altijd een beetje oneerlijk. Het is niet af, of bij leven niet goed genoeg bevonden en daardoor in veel gevallen minder van kwaliteit dan de door de schrijver wel gepubliceerde, voltooide boeken. Ik zeg er dan ook maar meteen bij dat Mulisch zelf als eerste De tijd zelf als niet-voltooid heeft beschouwd. Het is maar een bladzijde of 20. De aanzetten zijn typisch Mulischiaans: een filosofisch debat over het wel of niet bestaan van het nu, en tegelijkertijd het besef dat we wel degelijk in het nu leven. Dat doet mij een beetje denken aan Mulisch' theorie van de octaviteiten uit De compositie van de wereld. En een vermakelijke episode over kwijtgeraakte tijd en een omgevallen klok. Maar goed, 20 bladzijden, meer is het niet. Interessanter vond ik de essays van Marita Mathijsen en Arnold Heumakers, over de geschiedenis van dit onvoltooide werk, en over de rol van het begrip tijd in het werk van Mulisch. Verder in dit boekje veel reproducties van manu- en typoscripten, schema's, aantekeningen en dagboekfragmenten uit de periode 1998 - 2003 betreffende het werken aan De tijd zelf. Leuk voor de fans, vooral als je geïnteresseerd bent in het schrijfproces zelf. En nu maar wachten op De ontdekking van Moskou.

Love Me Tender

Sinds een paar dagen is namens de erven Sutcliffe via Amazon en Itunes een unieke opname te koop, men beweert van Stuart Sutcliffe (1940 - 1962), een van de vele 'vijfde Beatles' (hoewel, hij zat al in de band voor Ringo of zelfs Pete Best en was dus eigenlijk zelfs de 4e Beatle, tot hij in 1961 de groep verliet). De originele opname (men zegt: uit 1961) is schoongemaakt. Maar is het nou Stuart Sutcliffe of niet? Wie het weet mag het zeggen.



Een zoetig Elvis-nummer, maar hij zingt wel beter dan Ringo. Oeps, wat zeg ik nu weer.

Ik heb een malle gewoonte

Ik heb een malle gewoonte. Ik hou een administratie bij van boeken die ik gelezen heb. Zo weet ik, dat ik in dit kalenderjaar (tot nu toe) 52 boeken heb uitgelezen. Er zullen er nog wel wat bij komen, voor 1 januari 2012. Daar waren goede boeken bij, minder goede, maar er is een boek, dat ik ademloos heb gelezen. Een bijzonder aangrijpend verhaal, dat me naar de keel greep, dat ik toch uit MOEST lezen, dat ik niet neer kon leggen, waarover ik, nadat het uit was nog vaak en veel heb nagedacht. Een afgrijselijk boek en een teder, liefdevol verhaal van een wanhopige vader die in dit boek probeert de gebeurtenissen een andere wending te laten nemen. Een groots, maar ook bijna onmogelijk te schrijven boek dat er toch kwam.



Dit is het beste boek van 2011. Dat het zelfs niet voorkomt op de shortlist van de AKO literatuurprijs is een aanfluiting.

Bij gelegenheid

Vandaag las ik dit Mulisch-boek, met opstellen over cultuur, geschiedenis, filosofie en literatuur. Veelal zijn het toespraken, gehouden bij boekpresentaties, prijsaanvaardingen, herdenkingen. Niet zijn beste werk, maar 'het hoort er wel bij, op een of andere manier'.

De kersentuin

Gisteren zag ik De kersentuin van Tsjechov, in een uitvoering van Keesen&Co. Een van de all-time classics van het toneel, twee jaar geleden nog gespeeld door het Nationale Toneel. Het verhaal is bekend, een bijeengekomen familie waarvan de leden verschillende achtergronden en verwachtingen hebben kan maar niet tot de goede beslissingen komen, waardoor de kersentuin voor ze verloren gaat.
Zoals ook in andere stukken van Tsjechov gaat het om innerlijke en uiterlijke tegenstellingen. Confrontatie tegenover compassie, melancholie tegenover jeugdige overmoed, anekdote tegenover de psychologische ontwikkeling.

De komende tijd nog meer Tsjechov: in het voorjaar Oom Wanja, en het volgend seizoen weer De kersentuin, beide als onderdeel van Tjechov3. Doe jezelf een plezier en ga kijken.

Vanmiddag, 28 oktober 2011, om 4 uur zag de Noordzee er zo uit

Het leven is vurrukkulluk

1 vurrukkulluk taal-vier-tu-woos boek, gratis bij de bibliotheek, ook als groteletterboek, e-boek of (de uitvoering die ik las) voor 10 euro bij de boekhandel, inclusief dee-vee-dee met een speciale aflevering van Andere tijden.

Lekker!

Vandaag met zoon via Delft (klussen) naar Philippine in Zeeuws-Vlaanderen gereden voor een pan mossels, zoals de Zeeuwsvlamingen zeggen. Philippine is mosselstad nummer 1, bij de onafhankelijkheid van België werd onder andere bepaald dat Ph. voor de mossel-liefhebbende Belgen de aanvoer- en spoelplaats zou worden. Dat is het gebleven tot 1952, de afsluiting van de Braakman. Vissers komen niet nu meer in Philippine, maar in dit kleine stadje zitten nog steeds veel mosselrestaurants. Mijn favoriet (ik eet er een keer per jaar, gemiddeld, vanuit waar ik woon toch een 3 uur rijden): De Mosselbank.

4th Time Around

(Even snel opgeschreven in de nacht, meteen na thuiskomst)

Vanavond was ik voor de vierde keer naar Bob Dylan. Ik wilde graag, maar had ook gemengde gevoelens.
Want het was een zogeheten dubbel-concert, met vooraf Mark Knopfler. Daar vind ik niet veel aan. Hij is een beetje een gitaarspelende leraar maatschappijleer, vind ik. Zijn optreden vond ik dan ook tamelijk vlak, op het saaie af. Er klonk geen vals nootje, maar het was bloedeloos. Op een gegeven moment realiseerde ik me dat ik naar het plafond aan het staren was. Halverwege het concert was een soort muzikale sur place, een nummer ging maar door en ging maar door. Ben maar even een biertje gaan halen, toen.

Enfin, na een korte pauze dus Bob Dylan. Altijd spannend, want hij kan nogal wispelturig zijn en als het tegenzit, zit hij bij wijze van spreken een uur achter een orgel te mompelen. Het laatste concert dat ik van hem zag, ergens in de jaren negentig, was ronduit slecht.
De aankleding was voor een 'hedendaags popconcert' betrekkelijk kaal. Het podium was afgedoekt met hoge gordijnen en er was een relatief eenvoudige, maar effectieve belichting. Geen videoschermen of lasershows. Bij Dylan moet het dan ook maar gewoon van de muziek komen.
Meteen bij het eerste nummer, Leopard-Skin Pill-Box Hat, wist ik dat het deze avond goed zat. Goeie band, strakke drummer en scherpe gitarist, Dylan achter zijn orgeltje, maar gedurende het optreden ook op gitaar, of zingend met harmonica.
De muziek: goed! Strak, scherp, schurend, hard, soms mooi, rock, blues, ballades.
Ik vond het super. De zang: daar is altijd wat over te doen. De man klinkt nu eenmaal alsof hij een keeltabletje nodig heeft. Het was zeker niet vals, zoals wel gezegd wordt, maar hij fraseert nogal eigenzinnig, zodat het moeilijk meezingen is. Ik vond het (met name bij Blind Willie McTell en Ballad of a Thin Man) precies de juiste emotie en onheilspellendheid hebben.
Van de set herinner ik me Leopard-Skin Pill-Box Hat, It Ain't Me, Babe, The Levee's Gonna Break, A Hard Rain's A Gonna Fall, Blind Willie McTell (schitterend), Highway 61 Revisited, Ballad of a Thin Man (een fantastische, onheilspellende versie), All Along The Watchtower, Like A Rolling Stone. Er waren er meer, maar die herinner ik me nu even niet, of die kende ik niet. Er zal vast ergens een set-list op internet komen.

Wel een contrast, deze avond. Eerst de liftmuziek van Knopfler, en daarna de scherpe rock en blues van de inmiddels 70-jarige Bob Dylan.

Vladimir Nabokov - Het origineel van Laura

Lidah boeaja

Twee vroege Indische verhalen, De Lidah boeaja en Een perkara, die eerder zijn gebundeld in Het Tuinhuis, maar nu in een klein boekje samen uitkomen. Bekende thema's uit het werk van Hella S. Haasse komen in deze korte verhalen naar voren: geheimen, leven tussen twee werelden, uiterlijk vertoon versus innerlijke persoonlijkheid. Een verademing om te lezen. Ik ga Heren van de thee snel herlezen, een magistraal boek.

Zhuang Zi - De volledige geschriften (2)

Vorige week had ik een afspraak met een goede oud-collega, Piet Marchal. We spraken onder andere over De volledige geschriften van Zhuang Zi, een boek dat we beiden gelezen hebben. Ik denk ook dat we ongeveer hetzelfde uit dit boek gehaald hebben. Zhuang Zi behandelt eigenlijk twee wezensvragen. Hoe ziet de wereld er uit? En wat is de nastrevenswaardige manier om je je daarin te gedragen?

Piet kwam met twee treffende citaten, die deze twee vragen min of meer verwoorden en beantwoorden.

(p. 60)
Als noch de ander, noch jezelf een tegenhanger heeft, dan kunnen we spreken over 'de spil van de Tao'.
Vanaf het moment dat de spil in het centrum van het draaipunt staat, kan hij eindeloos reageren. Of het nu 'wel' of 'niet' is blijft dan ook eindeloos hetzelfde. En daarom mag er nog eens gezegd worden: er gaat niets boven het vasthouden van het licht.

In de overdrachtelijke, Taoïstische zin is een 'tegenhanger': het bewustzijn, met het 'ik' als reflectief denkobject. Als de tegenstelling niet meer aanwezig is, is men door meditatie in trance daardoor ontoegankelijk, niet vatbaar voor indrukken, of oorzaken van buitenaf. Het vasthouden van het licht betekent zoiets als uitstijgen boven de aardse discussie, niet geleid worden door successen of uiterlijkheden.

De werkelijkheid kan worden opgevat als samenvallende, in elkaar grijpende (schijnbare) tegenstellingen. Yin en yang, ongeveer.

(p. 185)
Waarlijk! In het open en stil zijn, met vredige mildheid en in eenzame kalmte niets doen, daarin ligt de grondslag van hemel en aarde en de hoogste uiting van de deugd van de Tao; daarom zullen de vorst en de wijze immer daarin blijven.'Blijven' wil zeggen: leeg zijn; uit de leegte komt volheid, en met volheid komt volledigheid. Leegte betekent stilte, uit stilte komt beweging, en met beweging komt welslagen. Stilte wil zeggen: niets doen, en door het nietsdoen voltooien zij die met opdrachten belast zijn al hun taken.
Nietsdoen is aangenaam. Daar waar het aangenaam is kunnen verdriet en leed niet http://www.blogger.com/img/blank.gifverblijven, en zo bereikt men een hoge ouderdom.

Hemel en aarde is hier een beeldspraak voor wat wij de omgeving noemen.



Piet bracht nog een bijzondere verstrengeling van tegendelen mee, de kleurenkubus. Ik citeer uit een e-mail die ik van hem ontving:

De kleurenkubus kan beschouwd worden als een voorbeeld van een verstrengeling van tegendelen, analoog aan de verstrengeling van yin en yang die uit het Taoïsme bekend is. In het geval van de kleurenkubus worden yin en yang vertegenwoordigd door zwart en wit. Het wit aan de voet van de kubus valt langs zijn ribben uiteen tot de kleuren geel, magenta en cyaan van het subtractieve kleurensysteem (CGM, bekend van de kleurenprinters), en het zwart van de top van de kubus valt langs zijn ribben uiteen tot de kleuren rood, groen en blauw van het additieve systeem (RGB).

Dit is een verstrengeling van tegendelen, omdat wit uiteen valt in drie kleuren die samen zwart vormen, en omdat zwart uiteen valt in drie kleuren die samen wit vormen. Verder laat de figuur zien dat de kleuren rood en groen langs de stijgende ribben van de kubus samen zwart gaan vormen, wat overeenkomt met een menging van deze twee kleuren volgens het subtractieve systeem, en dat rood en groen langs de dalende ribben van de kubus samen geel gaan vormen, wat overeenkomt met een menging van deze twee kleuren volgens het additieve systeem. Ook voor de andere vlakken van de kubus geldt dat de twee tegenover elkaar liggende kleuren langs de ribben van de kubus gemengd worden volgens het subtractieve dan wel additieve systeem.

In het centrum van de kubus, daar waar de lichaamsassen van de kubus elkaar snijden, is de kleur grijs. In dit centrum houden de kleuren die op de hoekpunten, of polen, van de kubus te zien zijn, elkaar precies in evenwicht. Volgens de Taoïstische filosofie vormt een dergelijk centrum een preferente verblijfsplaats, omdat van daaruit op alle veranderingen zodanig gereageerd kan worden dat het bestaande evenwicht gehandhaafd kan blijven.

Zelf vond ik dit wel een mooi citaat:

(p. 186)
Een helder inzicht in de deugd van de hemel en de aarde leert ons dat het grote fundament en het grote principe is: dat men in harmonie met de hemel leeft. Op die basis overeenstemming in de wereld brengen, dat betekent harmonie onder de mensen.

In harmonie met je omgeving leven en daardoor harmonie in de wereld brengen. Da's wel mooi. We zouden Taoïstische regeerders moeten hebben, denk ik dan.

Strikt

Ik heb het geprobeerd. Getriggerd door de aanprijzing dat dit een boek was in de stijl van Voskuil en Vogels, ben ik het gaan lezen. Na 391 pagina's, nog niet op de helft van de 837 totaal, heb ik het boek dichtgeslagen. De auteur is in het dagelijks leven, net als de hoofdpersoon in het boek, psychiater/psychotherapeut. Dat is te merken in het boek. De hoofdpersoon analyseert haar leven tot op het bot. Dat is, althans voor deze lezer, te veel van het goede. Verder zijn de dialogen werkelijk bijzonder slecht. Zo praten mensen niet met elkaar. In een paar dialoogzinnen wordt steeds een stortvloed aan gegevens gewisseld. Een schril contrast met de echte grootmeester van de dialoog, J.J. Voskuil, met wie Douwesz nota bene vergeleken werd. Verder heeft de schrijfster geen keuze kunnen maken in wat te beschrijven van het leven van de hoofdpersoon. Het komt op mij over alsof werkelijk alles wordt verteld. Het is daarom allemaal te veel, en daardoor is het totaal ook weer te weinig. Een teleurstelling, dit boek.