Vorige week had ik een afspraak met een goede oud-collega, Piet Marchal. We spraken onder andere over De volledige geschriften van Zhuang Zi, een boek dat we beiden gelezen hebben. Ik denk ook dat we ongeveer hetzelfde uit dit boek gehaald hebben. Zhuang Zi behandelt eigenlijk twee wezensvragen. Hoe ziet de wereld er uit? En wat is de nastrevenswaardige manier om je je daarin te gedragen?
Piet kwam met twee treffende citaten, die deze twee vragen min of meer verwoorden en beantwoorden.
(p. 60)
Als noch de ander, noch jezelf een tegenhanger heeft, dan kunnen we spreken over 'de spil van de Tao'.
Vanaf het moment dat de spil in het centrum van het draaipunt staat, kan hij eindeloos reageren. Of het nu 'wel' of 'niet' is blijft dan ook eindeloos hetzelfde. En daarom mag er nog eens gezegd worden: er gaat niets boven het vasthouden van het licht.
In de overdrachtelijke, Taoïstische zin is een 'tegenhanger': het bewustzijn, met het 'ik' als reflectief denkobject. Als de tegenstelling niet meer aanwezig is, is men door meditatie in trance daardoor ontoegankelijk, niet vatbaar voor indrukken, of oorzaken van buitenaf. Het vasthouden van het licht betekent zoiets als uitstijgen boven de aardse discussie, niet geleid worden door successen of uiterlijkheden.
De werkelijkheid kan worden opgevat als samenvallende, in elkaar grijpende (schijnbare) tegenstellingen. Yin en yang, ongeveer.
(p. 185)
Waarlijk! In het open en stil zijn, met vredige mildheid en in eenzame kalmte niets doen, daarin ligt de grondslag van hemel en aarde en de hoogste uiting van de deugd van de Tao; daarom zullen de vorst en de wijze immer daarin blijven.'Blijven' wil zeggen: leeg zijn; uit de leegte komt volheid, en met volheid komt volledigheid. Leegte betekent stilte, uit stilte komt beweging, en met beweging komt welslagen. Stilte wil zeggen: niets doen, en door het nietsdoen voltooien zij die met opdrachten belast zijn al hun taken.
Nietsdoen is aangenaam. Daar waar het aangenaam is kunnen verdriet en leed niet http://www.blogger.com/img/blank.gifverblijven, en zo bereikt men een hoge ouderdom.
Hemel en aarde is hier een beeldspraak voor wat wij de omgeving noemen.
Piet bracht nog een bijzondere verstrengeling van tegendelen mee, de kleurenkubus. Ik citeer uit een e-mail die ik van hem ontving:
De kleurenkubus kan beschouwd worden als een voorbeeld van een verstrengeling van tegendelen, analoog aan de verstrengeling van yin en yang die uit het Taoïsme bekend is. In het geval van de kleurenkubus worden yin en yang vertegenwoordigd door zwart en wit. Het wit aan de voet van de kubus valt langs zijn ribben uiteen tot de kleuren geel, magenta en cyaan van het subtractieve kleurensysteem (CGM, bekend van de kleurenprinters), en het zwart van de top van de kubus valt langs zijn ribben uiteen tot de kleuren rood, groen en blauw van het additieve systeem (RGB).
Dit is een verstrengeling van tegendelen, omdat wit uiteen valt in drie kleuren die samen zwart vormen, en omdat zwart uiteen valt in drie kleuren die samen wit vormen. Verder laat de figuur zien dat de kleuren rood en groen langs de stijgende ribben van de kubus samen zwart gaan vormen, wat overeenkomt met een menging van deze twee kleuren volgens het subtractieve systeem, en dat rood en groen langs de dalende ribben van de kubus samen geel gaan vormen, wat overeenkomt met een menging van deze twee kleuren volgens het additieve systeem. Ook voor de andere vlakken van de kubus geldt dat de twee tegenover elkaar liggende kleuren langs de ribben van de kubus gemengd worden volgens het subtractieve dan wel additieve systeem.
In het centrum van de kubus, daar waar de lichaamsassen van de kubus elkaar snijden, is de kleur grijs. In dit centrum houden de kleuren die op de hoekpunten, of polen, van de kubus te zien zijn, elkaar precies in evenwicht. Volgens de Taoïstische filosofie vormt een dergelijk centrum een preferente verblijfsplaats, omdat van daaruit op alle veranderingen zodanig gereageerd kan worden dat het bestaande evenwicht gehandhaafd kan blijven.
Zelf vond ik dit wel een mooi citaat:
(p. 186)
Een helder inzicht in de deugd van de hemel en de aarde leert ons dat het grote fundament en het grote principe is: dat men in harmonie met de hemel leeft. Op die basis overeenstemming in de wereld brengen, dat betekent harmonie onder de mensen.
In harmonie met je omgeving leven en daardoor harmonie in de wereld brengen. Da's wel mooi. We zouden Taoïstische regeerders moeten hebben, denk ik dan.
