



Ik denk de laatste tijd soms ook aan Moskou. Poetin en zijn krankzinnige oorlog in Oekraïne, de 9 mei-parade in uitgeklede vorm. Ik zie Iris de Graaf (inmiddels ook weer teruggehaald) in het Journaal en denk: hé, in die straat hebben we ook gelopen. Vanmorgen waren er drone-aanvallen op Moskou.
We waren in 2017 ruim een week in Moskou. E. heeft er als kind gewoond, omdat haar vader er werkte. Ik ken dus haar jeugdverhalen. We gingen er naartoe, E. wilde het nog eens zien, en ik ook. We bekeken natuurlijk de toeristische highlights, het Rode Plein, het Kremlin, we wandelden in Gorky Park, bekeken de metrostations, de 'Zeven Zusters', het Bolsjojtheater, enzovoorts. We bezochten het Paustovski-museum, het jugendstilhuis waar Maksim Gorki woonde, nu een museum, de monumenten die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog, het Museum voor de Kosmonauten. Bijzonder was de Christus-Verlosserkathedraal, door de sovjets opgeblazen, maar nu herbouwd. Toen E. er woonde was er op die plek, op de fundamenten, een groot buitenzwembad, we hebben de foto's. Maar we bezochten ook het Sacharov Information Centre, dat bepaald niet gesteund werd door de overheid. En natuurlijk ook de flats waar E. met haar ouders woonde, haar kleuterschool (nu de ambassade van Palestina), de Duitse school die ze later bezocht, de Nederlandse ambassade en de school waar ze op balletles ging. Mooi om (weer) te zien.
Ook in 2017 was het al een 'ander soort land'. Maar Moskou was indrukwekkend, mooi, de mensen waren aardig, geïnteresseerd en behulpzaam. En het was lente. Ik weet het, de ogen van een toerist. Dat is allemaal voorbij. Het Sacharov Information Centre is inmiddels gesloten. Poetin is een vreselijke oorlog begonnen. En ook Moskou ligt nu onder vuur.
Ik denk dat we er nooit meer naartoe kunnen. In ieder geval voorlopig. Vreselijk. Niet zozeer voor mij, voor ons, maar voor iedereen. Die oorlog moet stoppen, Oekraïne moet alle gebieden terugkrijgen, en Poetin moet weg. Maar wat komt er dan? Het is, net als toen we er in 2017 waren lente, maar het voelt als winter.