Even hand opsteken: wie heeft er gehoord van Sonja Witstein? Dit is haar enig-verschenen boek, geschreven in de oorlog, verschenen in 1946 en heruitgegeven in 1986. Daarnaast publiceerde Witstein een aantal verhalen in tijdschriften, vlak na de oorlog.
Op dit moment is geen werk van Sonja Witstein leverbaar. Bij mij staat dit boek al zo'n 25 jaar in de kast. Echtgenote las het 2 keer en bezwoer mij al jaren dat ik het ook moest lezen. Nu dan.
Deze novelle is een beschrijving, verklaring in briefvorm van een sadistisch-masochistische (stief)vader/dochter-relatie. En hoe dat kon en moest uitlopen op een moord. Geen moord uit wraak, maar een moord uit noodzaak. De dochter vermoordde de vader, als noodzakelijk gevolg van zijn strenge opvoeding. Hij hield haar immers voor:
Laat je geest een onherbergzaam oord zijn, waar geen ander zich vermag te vestigen. Vernietig degene, die door zijn voortdurende aanwezigheid een dodende besmetting veroorzaakt. Want iedere tweede wil een nieuwe moraal je geest binnendragen. Hoed je voor elke moraal. Ze legt de geest een willekeurige begrenzing op. Weet dat de schoonste waarden de onuitgesproken zijn. Zelfs hun bewuste opstelling in het brein hunner schepper vormt reeds het begin van hun aantasting. Iedere ordening doodt. Kies je een moraal uit, neem dan ofwel de meest decoratieve, want die werpt de grootste maatschappelijke baten af of, ben je al zover gevorderd dat je de stelsels meent te doorzien, houd je dan deze moraal voor die je het gevaar van nog dwazere doet omzeilen. Iedereen is vrij te onderzoeken, welke abstractie hem het dwaast voorkomten welk tegengif hij zich daartegen dient te doseren. Vergeet dus niet dat de moraal in het beste geval bij elke mens zelf begint en ook in hem weer dient te eindigen.
Deze paar zinnnen laten ook iets van de stijl van het boek zien. Heel precies geformuleerd. Een bijzonder thema, die vader/dochterverhouding, ik denk zeker voor de tijd waarin het verscheen. Na de oorlog voelde Witstein (overlevende uit Auschwitz) zich niet thuis in de nieuwe literatuur. Ze ging weer studeren en werd hoogleraar in Leiden.
