Mind Games, nog meer

Eerder had ik het over de archief-release van Mind Games, waar ik erg blij mee ben (op een minpuntje  hidden tracks na). Maar de erven Lennon waren nog niet klaar met uitdelen. 

Zo waren er op verschillende plaatsen i.s.m. Hard Rock Café filialen puzzeltochten waarbij John Lennon memorabilia konden worden gevonden, en super-de-luxe edities van de Mind Games release konden worden gewonnen. De voor mij dichtstbijzijnde was in Brussel, waar kennelijk ergens originele handgeschreven lyrics van You Are Here te vinden moeten zijn geweest. Ik heb de moeite niet genomen.

Voor mij interessanter was een nieuw boek met veel foto's en teksten. Bij eerdere John Lennon-releases verschenen de boeken min of meer gelijk met de muziek, nu zat er een paar maanden tussen. Een prachtig boek, veel foto's, voor een groot deel mij niet bekend, lyrics, brieven, documenten, oude en nieuwe interviews en artikelen. In de archief-release zat ook een boek. Dat ging vooral over de muziek, de opnames. Dit nieuwe boek (groter, dikker, zwaarder) gaat vooral over zaken buiten de muziek die John & Yoko begin jaren '70 bezighielden of interesseerden. Politiek activisme, de jaren durende strijd tegen deportatie uit de VS, feminisme, numerologie, verhuizen naar The Dakota, Er is wel enige overlap met het eerdere boek, ook opgenomen zijn herinneringen van de studiomuzikanten. In iets andere versies, dat wel. Een mooi boek.

Dan waren er nog de Meditation Mixes In mei 2024 verschenen er 9 Meditation Mixes exclusief in de meditatie-app Lumenate. In oktober werden deze, aangevuld met nog eens 9 'oneindige' mantra's, uitgebracht op een exclusieve 3lp. Lp's doe ik niet meer, bovendien is deze uitgave belachelijk duur. De mixen verschenen niet ook op cd. Maar wel op streaming, daar heb ik ze beluisterd, en op YouTube. Het zijn 9 mixen van het nummer Mind Games, maar gedacht moet meer worden aan soundscapes. Van 5 tot 23 minuten lang. Ik herken inderdaad tekst- en muziekelementen, geïsoleerd, vertraagd, vervormd, soms binaural. Soms is er door Sean Lennon nog een en ander aan toegevoegd.  Het kan en mag kennelijk, maar het is niet voor mij, vrees ik. Ik denk dat ik het bij een keer streamen houd. Sorry John.

Toch luisteren? Hier is de Spotify-link. 

Goed. verder maar weer. Ik hoop (misschien tegen beter weten in) dat de 'verdwenen' archiefdoos van Some Time In New York City alsnog een keer zal kunnen uitkomen. En anders maar door met de volgende John Lennon-lp, Walls And Bridges. En liever geen hidden tracks meer. 

Ik had een nieuw horlogebandje nodig

Dus ik ging de stad in. Eerst langs de horloger-juwelier. Daar was het erg druk, veel wachtenden voor mij. Dan maar langs het horlogekraampje op de markt. De eigenaar, een man van Griekse komaf, vroeg wat ik nodig had. 

- Een horlogebandje, zei ik, behulpzaam met mijn kapotte bandje zwaaiend. 

Hij keek naar mijn horloge en wees een bakje aan met daarin zo'n 30 bandjes. 

- Kies er daar maar eentje uit.

Ik koos een mooie, felrode. Of ik nog wat anders te doen had, hij was met een andere klant bezig. Ik zei dat ik met een half uur terug zou zijn. Ik kocht op de markt wat kaas en bloemen, en bracht dat even naar huis. 

Terug bij het kraampje zag ik dat het bandje nog niet bevestigd was. Het was de verkeerde maat. De man wees nu een ander bakje aan Hier moet u uit kiezen. Helaas zat hier geen mooie felrode tussen. Ik koos een groen bandje. 

- Is het de goede maat? vroeg de man. 

- U zei dat ik in dit bakje moest kijken, antwoordde ik. 

- Het is de goede maat, besloot de man. 

Hij bevestigde het bandje aan het horloge. Ik deed het om en wilde het bandje dichtmaken. Hierbij schoot meteen de sluiting los, kapot. 

- Hij is meteen stuk, zei ik. 

- Kiest u maar een andere. 

Ik keek weer in het bakje, en koos voor de derde keer een bandje. In feite dus: derde keus. Het bandje werd bevestigd, dit keer ging alles goed. 

- Dat is dan 15 euro. 

- Ik wil graag pinnen. 

- Dat kan niet, alleen contant. 

- Dan moet ik even langs een geldautomaat, zei ik. Tot straks! 

Maar ja, geldautomaten zijn tegenwoordig dun gezaaid. Op mijn mobiel vond ik een site met locaties. In de winkelstraat. Daar vond ik een automaat. Buiten gebruik. Een paar straten verder was ook een automaat. Die deed het wel, en daar pinde ik 20 euro. Weer terug naar de marktkraam. Ik overhandigde het biljet en kreeg 5 euro terug. 

Eindelijk, ik had mijn nieuwe horlogebandje. 

Ik las: Frida Vogels, In den vreemde

En toen was er een nieuw boek van Frida Vogels. Ik heb (denk ik) al haar boeken gelezen, met plezier en aandacht. Frida Vogels kwam bij mij in beeld omdat ze een van de vrienden van J.J. Voskuil was, en als zodanig figureerde als Henriette Fagel in Bij nader inzien en (sporadisch) Het Bureau. Ik las de drie delen van De harde kern en was onder de indruk. Daarna begonnen haar dagboeken te verschijnen. Ik besloot er in ieder geval een te lezen en afhankelijk van het resultaat wel of niet verder te gaan. Enfin, er zijn elf delen verschenen en ik heb ze (in een paar gevallen meermalen) gelezen. Bij Van Oorschot verschenen nog twee 'losse' titels en bij De Hof van Jan een aantal kleine bibliofiele uitgaven. (Frida Vogels vertaalde ook o.m. Primo Levi, van hem las ik een paar titels, maar gewoon omdat het Primo Levi was).

En nu is er In den vreemde. Ik noem het een autobiografie in vogelvlucht, met verhalen, herinneringen, brieven en dagboekaantekeningen. Er is weinig overlap met eerder verschenen werk. Een paar verhalen verschenen eerder bibliofiel, en een paar fragmenten stonden eerder in het alleen privé uitgegeven Zinga. 

De thema's zijn, voor de Vogels-liefhebber, min of meer bekend: de jeugd, de vader, broer Kees, de Italiaanse familie, echtgenoot Ennio. 

Het onderwerp van al haar werk, en ook hier weer, is zijzelf. Volgens Vogels schrijf je een boek vooral voor jezelf. Schrijven is een constant bepalen van de eigen positie, tot op de meter, tot op de millimeter nauwkeurig, ten opzichte van anderen. Ik vind het steeds weer boeiend om lezen. Ontroerend vond ik hier de Brief aan Ennio, waarin ze haar omgang, haar relatie, haar huwelijk met Ennio tot op het bot ontleedt, en Oom Virgilio, een liefdevol portret van een stervende oom van Ennio.

Volgens de uitgever een caleidoscopisch boek en een waardige afsluiting (Frida Vogels werd geboren in 1930) van Vogels' oeuvre. Dat is waar, maar eigenlijk is het ook een instapboek voor wie haar nog niet kent. Lees dit boek, en als het bevalt, er is meer.

Beatles, regenpijpen in Boston Place, London, en meer

Eerder deze maand was ik in Londen, de aanleiding was een Yoko Ono-tentoonstelling in Tate Modern. 

Natuurlijk deden we ook andere dingen, andere musea, wandelen in de parken, winkelen en uit eten, het was weer fijn, allemaal. In Londen ontkom ik er niet aan af en toe een plek, een straat, een huis te koppelen aan voorvallen uit de Beatles-geschiedenis. Inderdaad, een afwijking, maar ik doe er niemand kwaad mee. Bij een eerder bezoek heb ik een keer een flinke Beatles-wandeling gedaan, langs allerlei 'belangrijke' plekken. Dat staat hier (let op: 22 afleveringen...).

Dit keer ben ik minder fanatiek te werk gegaan. Wel even wezen kijken bij de Abbey Road zebra. Business as usual. Fans steken over en worden gefotografeerd, en nog eens en nog eens. OK, ik ook maar weer eens. E. stond wat verderop en maakte foto's. Een andere vrouw die kennelijk ook haar man stond te fotograferen sprak haar aan. Your husband, is he bossing you around, too?

Diep in Soho, in Old Compton Street, realiseerde ik me ineens dat in 1960 hier de 2i's coffee bar was gevestigd, destijds een beroemde skiffle- en rock 'n' roll-spot. Adam Faith, Tommy Steele, Cliff Richard, Hank Marvin en Bruce Welch (later vormden zij The Shadows), en Vince Taylor traden er op. En begin 1960 (voor een auditie) ook de beste rock 'n' roll groep uit Liverpool, Derry & The Seniors. Hun manager/promotor, Allan Williams tekende in de bar ernaast, de Heaven and Hell, een contract voor ze, met de Duitse zaaleigenaar Bruno Koschmider, voor een reeks optredens in Hamburg. Een paar maanden later zou een nog minder bekend bandje uit Liverpool, The Beatles, volgen.

In de Heaven and Hell was het ook dat The Beatles (voor de eerste keer en route naar Hamburg) 'Herr Steiner' ophaalden, een Duitser of Oostenrijker die met ze zou meerijden, en van wie eigenlijk niet meer bekend is dan dat hij Koschmider hielp met het vertalen van de contracten. 

Ik maakte een paar foto's en wandelde door.

59 Old Compton Street. In 1960 was hier de i2's.

58 Old Compton Street. In 1960 was hier de Heaven and Hell

Ik wilde dit bezoek zeker ook (weer) even langs Boston Place, een tamelijk nauwe straat naast Marylebone (spreek uit: marlibən) Train Station.

 

Een paar maanden geleden las ik in Furore (het 'vakblad voor bijzaken', léés dat blad) een aardig artikel van Piet Schreuder over een voetnoot in de Beatlesgeschiedenis, namelijk over de openingsscène van de film A Hard Day's Night, waarin John, George en Ringo (sans Paul) in Boston Place door fans achtervolgd worden. Rennen! Na 6 seconden struikelt George. Per ongeluk, niks echt bezeerd, en regisseur Richard Lester besloot de scène in de film te houden. Een 'happy accident'. Hier een trailer met die scène.

Het artikel staat on line, met een overzichtstekening, een plattegrond en foto's (aan de linkerkant Beatlesbiograaf Mark Lewisohn in een re-enactment, en uiterst rechts een close-up van de regenpijp waarnaast George volgens de reconstructie viel). De regenpijp naast de blauwe deur dus. Die wilde ik ook even bekijken.

Op de foto's: een kijkje in Boston Place op 14 augustus 2024, de betreffende regenpijp, en nog eens, met uw blogger in een verbazingwekkend slechte George Harrison-imitatie. 

U ziet het, na meer dan 60 jaar (A Hard Day's Night ging op 6 juli 1964 in première) is de regenpijp door een omhullende koker bedekt. Overigens ook de andere regenpijpen in de straat. Waarom? Ik mailde met Piet Schreuder en Mark Lewisohn, ze waren inmiddels op de hoogte van deze ontwikkeling, maar hebben ook geen idee. Volgens Mark moet het ergens de afgelopen drie maanden gebeurd zijn. Piet Schreuder zei dat in het volgend te verschijnen nummer van Furore ( het 'vakblad voor bijzaken', weet u nu) hier ook aandacht aan besteed zal worden. Ik ben benieuwd!

Yoko Ono, Music Of The Mind

 

 Op 18 maart zag ik in de webwinkel van het Stedelijk Museum in Amsterdam dit Yoko Ono boek.

Het bleek te horen bij een expositie van Yoko in Tate Modern, Londen. Een fijn excuus om weer eens naar Londen te gaan. We bezochten de expositie op 12 augustus, en zijn er ongeveer de hele dag zoet geweest. In Engeland zijn de musea gratis, maar voor speciale exposities moet je wel betalen, zo ook hier. Maar ja, Yoko Ono hè. 

 

Uit de biografie: Yoko maakte als meisje in de Tweede Wereldoorlog het grote bombardement op Tokio mee, een allesbepalende invloed op leven en werk. Na de oorlog studeerde ze filosofie in Japan, en poetry en musical composition in New York. Ze behoorde tot de Fluxus-beweging, en werkte o.a. samen met John Cage, Ze was drie keer getrouwd.

 

Ik ken haar natuurlijk via John Lennon (hoewel ik me meen te herinneren dat ik ooit al iets van haar op tv zag in 1966, 1967), hun gezamenlijke projecten waren altijd media-events. Ik heb (denk ik) veel van en over haar gelezen en gehoord, ik heb (vrijwel) al haar muziek, en ook een boekenplankje vol, haar bekendste boek Grapefruit heb ik in twee edities, een druk uit 1970 en een (uitgebreidere) tweetalige Engels-Zweedse editie uit 2011. Handig voor mijn Zweeds. :-) In 2019 bezocht ik de grote John&Yoko-tentoonstelling Double Fantasy in Liverpool, erg leuk ook. Maar nu 'Yoko Only'.

 

Het is een mooi, groot opgezet overzicht, ik liep er min of meer chronologisch doorheen. Teksten, foto's, tekeningen en schilderijen, films, muziek, gedichten, instructies, installaties, van eind jaren 50 tot nu. Veel, heel veel.

 

Ik laat een betrekkelijk willekeurige keuze zien. 

 

Een voorbeeld uit de serie Instructions For Paintings, uit 1961.

 

 

Een poster voor Works By Yoko Ono, Carnegie Recital Hall, New York, 1961.

 

 

 Fly is een avant-garde film uit 1970 van John&Yoko. Deze film werd vertoond en ik maakte deze foto. Later zag ik in de museumshop dat (vrijwel) hetzelfde beeld daar als poster te koop was. Nou ja zeg!

 

 

Painting To Hammer A Nail In. In 1966 (toen John Yoko in de Londense Indica Gallery ontmoette) hing dit aan de muur. (Nou ja, wat je hier ziet, is een nieuwe realisatie natuurlijk.) Een spijker inslaan kostte toen vijf shilling. John had geen geld bij zich, maar stelde voor: I'll give you an imaginary five shilling and hammer an imaginary nail in. Nu was het voor iedereen gratis. Terwijl ik er een spijker in sloeg, vielen er drie uit. 

Participatie! Uw blogger creëert een nieuwe realisatie van Yoko's Bag Piece uit 1964. 

 

 

Een instructie van Yoko.

 

 

 

Voor- en achterzijde van mijn stukje van de hemel, A Piece Of The Sky. Ergens is er iemand met een passend stukje.

 

 

De ramen van het museumrestaurant laten een oproep uit 2024 van Yoko zien, in tientallen talen. Ik fotografeerde er twee.

Een mooi dagje. Veel mij bekende Yoko-dingen nu eens in het echt gezien. Wat mij vooral bijblijft is het positieve dat uit het meeste van haar kunst naar voren komt. Het verwondert, geeft je te denken, en laat je glimlachen.

 

Langs de webshop, en beladen met nog eens drie boeken, twee T-shirts, twee posters, twee buttons en een puzzelstukje weer naar het hotel.

 

P.S. De expositie is vanaf 28 september te bezichtigen in de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf.

P.P.S. De volgende dag bezochten we het Victoria and Albert Museum in South Kensington. Kunst, geschiedenis, fotografie, design, mode, dat soort dingen. Ook hier weer veel mooie dingen gezien, paar uur doorgebracht op de foto-afdeling. Er bleek ook (bij gelegenheid van haar acht (!) optredens in Wembley Stadium deze zomer, denk ik) een Taylor Swift Songbook Trail door het hele museum te zijn opgezet, op allerlei (13) punten een jurk, bloesje of ander stuk kleding uit haar carrière, soms geplaatst bij een item uit de eigen collectie, met toelichting. Slim. 

 

 

What the heck, ik deed gewoon mee met de volop aanwezige tienerfans en volgde het spoor. Van Yoko Ono naar Taylor Swift, that's one small step for mankind, one giant leap for a man, zal ik maar parafraseren. Je bent zo jong als je je voelt.

John Lennon, Mind Games (Ultimate Collection)

Yoko Ono en Sean Lennon, de erven van John Lennon, zijn bezig met een mooi project. Het zit er naar uit dat de hele catalogus wordt heruitgegeven, in een nieuwe, schone, 'ultimate' mix, aangevuld met bonus-materiaal, te beluisteren via streamingdiensten, te downloaden, en fysiek te koop in verschillende formats: een of meer lp's of cd's. Eerder verschenen Imagine, Gimme Some Truth, en John Lennon/Plastic Ono Band. En nu dan Mind Games, een misschien wat vergeten John Lennon solo-lp. Ik denk dat dit vooral komt door de oorspronkelijke productie, die tamelijk rommelig en vlak is. De vocalen wat verborgen, en weinig laag en hoog. Dit was de eerste lp waarbij John zelf de producer was. Hoe goed hij ook was als pop/rockartiest, als producer (Mind Games, Walls And Bridges, Elephant's Memory, en Pussy Cats van Harry Nilsson) vind ik hem niet briljant. 

Ik kocht de Deluxe Box Set.

John Lennon Mind Games (Ultimate Collection) – Deluxe Box Set

 

Het is een mooie doos, waarin het geheel verpakt is.; 6 cd's, 2 blu-ray discs, een boek. Verder nog een poster, 2 postkaarten en een 'Nutopia identiteitskaart' met een Mind Games puzzel. De management-summary luidt: erg mooi. 

De muziek. Ik heb geluisterd, en gelezen, en vergeleken. Met de oorspronkelijke plaat, maar voor de out-takes ook met andere releases, zoals John Lennon Anthology en Acoustic,

cd1 the ultimate mixes

Net als bij Imagine en John Lennon/Plastic Ono Band is de hele lp opnieuw gemixt, uitgaand van de oorspronkelijke opnametapes. Het geluid is flink opgeknapt, schoner, John klinkt meer op de voorgrond, de instrumenten klinken voller. Hier en daar is er een opvallende ingreep: in One Day At A Time is de saxofoon verdwenen, en het herhaalde tape-stop-einde  van Aisumasen (I'm Sorry) is verwijderd. Volgens sommigen heiligschennis, mij stoort het niet echt, ik geniet van de mooiere mix. De track Mind Games is zooo goed. Een vocale topprestatie van John. Mijn favoriete nummer is Aisumasen (I'm Sorry). 

cd2 the elemental mixes 

Stripped-down versies, zonder drums. Zang en gitaar, soms een piano of orgel. Verstilde arrangementen. Parels zijn wat mij betreft One Day At A Time en Bring On The Lucie (Freeda Peeple).

cd3 the elements mixes

Deze elements mixes laten een of meer aspecten uit de opnames prominent horen: zang, een gitaarpartij, een niet gebruikte pianopartij, zoiets. Ze zijn interessant om te horen maar ik denk niet voor iedereen, of voor dagelijks gebruik.

cd4 the evolution documentary
Hier is te horen is hoe elk nummer evolueerde, van een ruwe demo, via oefensessies, tussenopnamen en toevoegen van extra instrumenten of zanglagen, naar het eindproduct.

Interessant om te horen hoe nummers geprobeerd werden met verschillende gitaartechniek, andere instrumenten, hoe er gediscussieerd werd. 

 

cd5 the raw studio mixes 

Misschien is dit mijn favoriete plaatje uit de doos. Per nummer de mastertake, maar zonder editing, zonder toegevoegde effecten, zonder overdubs. In feite dus wat je gehoord zou hebben als je bij de opnames aanwezig was geweest. John's zang zonder effect op Mind Games is geweldig!

 

cd6 the out-takes

Alternate takes, van elk nummer een. Geen studio jams of zo, zoals bij Plastic Ono Band. En als out-take van Nutupian International Anthem hier Declaration Of Nutopia, de persbijeenkomst van 2 april 1973.

 

Het is mooi, verzorgd, en er valt weer veel te genieten en te vergelijken. Maar: vergeleken met de eerder verschenen Plastic Ono Band doos is de hoeveelheid muziek wat mager. In totaal 6 x 12 + 7 (hidden tracks, zie verderop) = 79 nummers.  Bij Plastic Ono Band waren dat er 131. Ik weet het, Rupsje Nooitgenoeg.

 

Naast de cd's zijn er ook nog twee blu-ray discs. Inmiddels heb ik een blu-ray speler, maar geen 5.1 installatie, dus ik heb good old stereo geluisterd. Wat staat er op?

Blu-ray 1 en 2 bevatten 24-192 stereo & 5.1 surround, dolby digital en dolby atmos mixen van de 6 cd's.

Het boek uit de box. Ongeveer net als bij de eerdere boxen: hardcover, full colour, 136 bladzijden. Foto's, interviews, songteksten, herinneringen van betrokkenen, details over de bronnen en opnamen, wie speelt wat, op welke van de 16 opnametracks, voor elk nummer, enzovoorts en enzoverder.

 

Hidden tracks

De cd's en de blu-ray discs bevatten ook nog 7 'hidden tracks' en 2 video's, die je kunt beluisteren en zien als je op de juiste knoppen drukt. Titels en plek waar ze staan kun je vinden door achterop de doos met een blacklight lampje te schijnen. I kid you not. Dat is allemaal leuk, aardig en welkom, maar ook onhandig. Waarom niet gewoon te beluisteren of te bekijken. Wat mij betreft een minpuntje dit keer. Verder is er iets raadselachtigs aan de eerste cd. Behalve de 12 reguliere tracks, en een hidden track, staan er nog 78 (!) 'gewone' tracks op, steeds 24 seconden lang, stil zonder titel. Wat daarvan de bedoeling is hoop ik nog eens te horen.

 

Uncut sampler Iets eerder dan deze box verscheen bij het augustus 2024-nummer van Uncut een sampler cd van Mind Games, met daarop 9 nummers uit deze collectie, met als bijzonderheid I'm The Greatest (Ultimate Mix), dat hier een gewoon afspeelbare cd-track is. Dat bedoel ik, wel zo makkelijk.  

 

Ik las: J.J. Voskuil, Uitzicht op geluk (Dagboeken 1974 - 1976)

Inmiddels zijn we dus aangeland bij alweer het vierde deel van de dagboeken van J.J. Voskuil. Dit keer zo'n 800 bladzijden, ik heb het weer ademloos gelezen. Ik geloof dat ik het al eerder zei: ik meen ooit ergens gelezen of gehoord te hebben dat Voskuil Het Bureau destijds schreef aan de hand van zijn herinneringen. Misschien bedoelde (of zei) hij dat Het Bureau ZIJN gezichtspunt verwoordde (niet een 'objectieve', voor iedereen geldige waarheid). In ieder geval blijkt, ook in dit deel weer, dat voor Het Bureau gebruik is gemaakt van Voskuils dagboeken. Veel passages zijn letterlijk overgenomen. In dit dagboek komen dus weer veel bekende gebeurtenissen voor, die ik al eerder las in Plankton of Het A.P. Beerta-Instituut. Maar het dagboek is meer dan Het Bureau, en daardoor ook (vind ik) ontluisterender. De ruzies met L. zijn veelvuldig en bepaald geen kibbelarijtjes, zoals ze misschien in Het Bureau nog leken. En Het Bureau lijkt achteraf komischer dan de bezoeking die het voor Voskuil geweest blijkt te zijn, volgens deze dagboeken. Het dagboek is voor Voskuil steeds een noodzakelijk middel om zichzelf te begrijpen. Hij heeft het moeilijk met ongeveer iedereen: L., zijn familie, zijn (oude) vrienden, zijn collega's. In dit deel overlijdt zijn vader en krijgt Meertens een beroerte. Anderzijds is L. ook in dit deel weer zijn houvast in het leven, zijn geweten. Mooi en soms onbegrijpelijk.

Het schokkende dieptepunt is een serieuze overweging van Voskuil om een eind aan zijn leven te maken. Op werkelijk het allerlaatste moment heeft hij daarvan afgezien. Gelukkig maar. Nu wordt het vrij sec, emotieloos beschreven in het dagboek. Maar toch.

Het lezen van deze reeks is voor mij, Voskuil-liefhebber, een tamelijk uitgebreid leesproject. Om te beginnen lees ik op de juiste plekken ook de uit deze reeks weggelaten vakantiedagboeken, die eerder gepubliceerd zijn. Bij dit deel dus de vakanties in 1975 en 1976, opgenomen in Buiten schot. Verder is ook dit deel weer ruim voorzien van voetnoten, en verwijzingen naar Plankton of Het A.P. Beerta-Instituut, naar De moeder van Nicolien en Onder andere. Die passages lees ik er ook naast. Ten slotte zijn er de ontmoetingen met Frida Vogels, zij beschrijft die vaak ook in haar Dagboek 1974-1976. Ook maar weer ter hand genomen. Zo komt de avond wel om, zal ik maar zeggen. Op fijne manier, wat mij betreft.

Het volgende (vijfde) deel van de dagboekreeks, De bodem van het bestaan, staat vooralsnog gepland voor januari 2025. De titel belooft weinig goeds ...

(Ondertussen andere dingen lezen, in september verschijnt (eindelijk) een nieuw boek van Frida Vogels, In den vreemde. U begrijpt dat ik er naar uitzie.)