Een van de dingen die ik zal missen, als mijn abonnement op NRC Handelsblad eind deze maand afloopt, is de column van Bas Heijne. Goed geschreven stukken, vaak overtuigend, over de stand van zaken in Nederland en in de wereld. Onlangs verscheen dit essay, over het populisme, i.c. de moeizame verhouding tussen individu en samenleving. Naar mijn smaak is het een coherenter boek dan Onredelijkheid uit 2007. Heijne geeft in de opvolgende hoofdstukken heldere voorbeelden over wat Nederland nu tot Nederland maakt, of Amerika tot Amerika. welke emotie daar recentelijk is bijgekomen (de angst om dit alles kwijt te raken), de verhouding tussen globaliseren en lokalisering, en hoe twee hoofdhoudingen ten opzichte van de Verlichting op elkaar botsen. Enerzijds het humanistische denken dat gelooft in abstracte zaken als gelijkheid, tolerantie, zachtmoedigheid, rechtvaardigheid. Anderzijds het populisme dat de nadruk legt op 'het belang van de gemeenschap, de geschiedenis, en onvervreemdbare culturele of religieuze eigenheid'. Het humanistische denken geeft tot nu toe alleen abstracte antwoorden op concrete misstanden. Het is daardoor steeds minder aantrekkelijk voor 'the man in the street'. Het populisme lijkt de concrete antwoorden wel te kunnen geven, en beroept zich opmerkelijk genoeg deels op dezelfde Verlichtingsidealen als vrijheid en gelijkheid, maar dan alleen op de manier zoals zij het zelf willen. In Nederland, en ook in Amerika. Helaas geeft ook Bas Heijne uiteindelijk geen concrete antwoorden hoe uit deze spagaat te komen. De hierboven genoemde abstracte begrippen "moeten concreet gestalte krijgen."
Hm, dat is nog tamelijk abstract. Ik hoopte dat een BOEK een concretere aanwijzing dan dit zou bevatten. Weet dan echt niemand hoe wel?
