Van fantoompijn naar de boekengletsjer

Deze week kocht ik Kastanje a/d Zee, van A.F.Th. van der Heijden, deel 7 van De tandeloze tijd. Een bijzonder boek, want het verscheen al eerder, in 2016, in een bibliofiele editie van 176 exemplaren bij De Statenhofpers. 

Dat was een mooie uitgave, maar niet goedkoop. Ik dacht, ik wacht wel even op de reguliere handelseditie. Dat heeft dus jarenlang een soort fantoompijn in de boekenkast opgeleverd, een lege plek die maar niet opgevuld werd. Van tijd tot tijd keek ik of er een exemplaar op internet werd aangeboden. Dat is een paar keer gebeurd, maar de prijzen werden er bepaald niet lager op. 

Ondertussen schreef AFTh maar door, en verschenen er volgende delen: Stemvorken (DTT 8), Stultifera Navis (weer bibliofiel bij De Statenhofpers, DTT 10, dit keer heb ik niet geaarzeld) en Zogkoorts (via Stichting De Tandeloze Tijd, DTT 13). Andere delen zijn in voorbereiding, worden soms aangekondigd maar door omstandigheden uitgesteld en soms verschuiven titels binnen de reeks van plaats. De IJzeren Man bijvoorbeeld werd begin dit jaar al verwacht, maar is nog niet verschenen. Het zou deel 12 worden binnen DTT, maar staat nu aangekondigd als deel 9. Van der Heijden heeft wel gezegd dat de verhalen soms met hem aan de loop gaan, hun eigen koers nemen. Wat begon als een onderdeel van een roman kan dan uitgroeien tot een zelfstandige uitgave. Ook de volgorde van verschijnen is soms grillig. Deel 13 is al verschenen, maar deel 9 moet nog komen. Dat is niet van vandaag of gisteren, Advocaat van de hanen (DTT4) verscheen in 1990, en Het hof van barmhartigheid en Onder het plaveisel het moeras (DTT 3 Eerste boek en Tweede boek) pas in 1996. 

Enfin, deel 7 is geland. Ik kan het niet echt beoordelen, maar het lijkt erop dat de tekst niet gewijzigd is ten opzichte van de Statenhofpers-uitgave, daar was eerst wel sprake van. Wel is er door AFTh een nawoord aan toegevoegd. Ik ga het binnenkort lezen, en hoewel ik geen stapel te lezen boeken heb, maar toch wel een boekengletsjer van 'te lezen boeken' waar zich van alles in bevindt denk ik dat deze AFTh snel aan de beurt zal zijn.

George Harrison, Living In The Material World (50th Anniversary 2CD Edition)

Door covid is er van alles in het ongerede geraakt, zo ook relatief onbelangrijke dingen als de diverse '50th anniversary' Beatles-solo archiefuitgaven. John Lennons Mind Games (1973) kwam eerder dit jaar uit, en nu dan Living In The Material World.

In 1973 kwam het originele album uit, en George Harrison was een superster. Ik herinner me dat er in de Bijenkorf, waar ik de lp kocht, bakken vol van stonden. Vorige week dus de jubileumuitgave, en ik had moeite om het te kopen. Mijn platenzaakje (onderdeel van een landelijke keten) kon de 2cd-editie niet geleverd krijgen, via-via kwam er toch nog eentje los. De laatste, komt niet meer, volgens de eigenaar van mijn platenzaakje. Zo vergaat 's werelds roem, zal ik maar zeggen, of om met George himself te spreken: All Things Must Pass.

cd1 bevat het originele album, geremixt door Paul Hicks, die dat eerder deed bij ATMP.  Behalve de lp uit 1973 heb ik een cd uit 1991, en heruitgave (met dvd) uit 2006 en nu deze 2cd dus. Het geluid is nu beter, helderder, George's stem en akoestische gitaar zijn mooier van geluid, en ik hoor meer bas. 

cd2 heeft van alle nummers een 'alternate take', of 'acoustic version'. Daar zitten leuke dingen tussen. Mijn favoriete track, op het originele album en zeker tussen de alternate takes, is Be Here Now, met fijne piano van Nicky Hopkins. Prachtig. Op cd2 staat nog een extra nummer, het b-kantje Miss O'Dell, ook in een nieuwe mix. Voor de nerds: het is de 'laughing version', helaas niet de 'straight version', die volgens mij alleen op bootleg beschikbaar is.

Nu nog even mopperen. Helaas is het mooiste Harrison b-kantje ooit, Deep Blue, buiten deze heruitgave gehouden. Jammer. En: behalve deze 2cd-editie is er ook nog een Super Deluxe Edition, met ook 2 cd's, 2 lp's een singletje, een Blu-ray disc en een boek. Op cd2 staat een (1) extra nummer, Sunshine Life For Me (Sail Away Raymond), dat George aan Ringo zou geven voor zijn Ringo-lp. Samen met een instrumentale versie staat dit nog eens op dat extra singletje. Twee extra nummers, om die super deluxe editie (ongeveer 120 euro duurder dan de 2 cd-editie) aantrekkelijker te maken. Zoals George zelf zong: I'm living in the material world. Ik heb het geld in mijn  zak gehouden, dit keer. Nou ja,  een versie van Sunshine Life For Me (Sail Away Raymond) is wel beschikbaar via streaming en YouTube. Ik hoor u denken: is dat The Band die George begeleidt? Inderdaad.

Ik las Ewoud Sanders - 'Jood', de vergeten geschiedenis van een beladen woord

Na Van appeljood tot zuurjood is er nu dit boekje. De titel zegt precies waar het over gaat. Gebaseerd op tekstonderzoek (o.a. Delpher) en eigen enquêteresultaten laat Ewoud Sanders zien hoeveel Nederlandse woorden en uitdrukkingen er zijn met daarin het woord jood (of smous). Honderden en honderden. Sommige zijn letterlijk eeuwen oud, dateren uit de Middeleeuwen, andere zijn nieuwer. De meeste zijn ingegeven door opvattingen over 'de Ander'. Sanders groepeert het naar thema: geloof, tradities, uiterlijk, gedrag, enzovoort. Vaak zijn het neerbuigende, beledigende of ronduit antisemitische uitingen. Terug van nooit weggeweest. Woorden doen ertoe. 

Dat van beledigend bedoelde woorden en samenstellingen geldt overigens (mutatis mutandis) ook voor woorden met andere 'anderen', denk aan homo, Turk, Marokkaan, moslim. Enfin, kijk maar in de krant, en vooral op internet, deze week.  

Interessant was het om (weer) te lezen over de geschiedenis van het woord 'jood' in Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal, de 'Dikke Van Dale', vanaf de eerste tot de laatste druk, en over de ophef die er van tijd tot tijd over was. Tot rechtszaken aan toe. 

Een nuttig, leerzaam boek.

Twee 'terzijdes':
1. In 1990 begon Edda Rafalowicz een lobby om de omschrijving van het woord 'jood' in de Dikke Van Dale gewijzigd te krijgen. Ewoud Sanders schrijft erover. Haar bemoeienis toen staat mij niet bij, als ik er toen al over gelezen had, nu is het voor mij opmerkelijk, omdat ik betrekkelijk wat onderzoek gedaan heb naar leven en lot van deze familie. Ik 'ken' haar onder haar eigen naam, Esther Parzenczewska.
2. De tweede en derde druk van Van Dale (die die naam toen nog niet had, overigens) werden voor publicatie gereed gemaakt door een helper van Van Dale, Johannes (Jan) Manhave. Dat is verre familie van mij, via mijn moeder, dezelfde familie(naam). Een broer van een betovergrootvader of zoiets.

Het is goed om af en toe in de spiegel te kijken:
- Ik meen dat ik nooit het woord 'jood', of een samenstelling daarvan, in antisemitische zin heb gebruikt. Wel als scheldwoord tegen een brildragend buurtgenootje. Ik zei al eerder en herhaal nu: 'Er was natuurlijk ook de 'brillenjood'. Toen ik jong was, was dat vooral een scheldwoord voor kinderen die een bril droegen. Ewoud Sanders meldt dit ook. Tja, ik riep dat ook wel. Er zat niet iets antisemitisch achter, maar het is niet fraai, en ik ben er niet trots op. Ik zeg dit omdat het zo was.'
- Ik ben verzot op jodenkoeken, en noem ze ook zo. Daar zit (hoop ik) niets beledigends in, integendeel. Ewoud Sanders meldt dat een fabrikant uit het oogpunt van inclusiviteit de naam heeft veranderd in Odekoek. Maar ook dat het Centraal Joods Overleg, de koepel van Joodse organisaties in Nederland, heeft laten weten de naamswijziging te waarderen maar nooit aanstoot te hebben genomen aan de naam jodenkoeken. Daar klamp ik me dan maar aan vast. En anders eet ik odekoeken.
- Sanders heeft nauwelijks 'zei-spreuken' opgenomen, omdat hij geen aanwijzingen had gevonden, dat ze in de praktijk werkelijk zijn gebruikt. In mijn familie heb ik daarentegen (30 jaar geleden of zo, op een verjaardag) wel horen zeggen: 'Alles met mate, zei de jood, en hij sloeg zijn vrouw met de ellestok'. Onthouden omdat het een duidelijke woordspeling bevatte. Ook hier heb ik geen reden om aan te nemen dat het antisemitisch of beledigend was bedoeld, maar meer 'dat met dit nou eenmaal zei', en lollig bedoelde: mate(n) - ellestok, u begrijpt het. Maar ik kan me voorstellen dat je het wel als beledigend ervaart. Niet doen dus, lijkt me.

Die allesbepalende dag

Vandaag precies 65 jaar geleden, 14 november 1959, was een voor mij allesbepalende dag. Ik kan het mij er niets van herinneren, behalve misschien dat ik 's middags met een oom en tante meereed om daar te gaan logeren, in hun Volkswagen kever met brilletje. Op de Soestdijksekade in Den Haag lag een plas water, waar mijn oom doorheen reed. Dat is alles wat ik (misschien) zelf nog weet. 

Die dag overleed na een lang en slopend ziekbed mijn moeder. Ik was 5 jaar. 

Na een paar maanden kwam ik weer thuis. Er kon nooit over gepraat worden. Ik heb geen echte herinnering aan haar. Ik zag pas een foto van haar toen ik 30 was. Die pijn, die pijn, die gaat nooit weg. 

Jan Wolkers, Natura Artis Magistra

Er is een aardig boekje van 32 bladzijden verschenen met een niet eerder gepubliceerd verhaal, Natura Artis Magistra, uit het archief van Jan Wolkers, tegenwoordig in de collectie Wolkers van de Universiteitsbibliotheek in Leiden.

Het was niet helemaal onbekend, Onno Blom vermeldt het bestaan in zijn biografie/proefschrift Het litteken van de dood, op bladzijde 431. 

Wolkers schreef het in 1957, toen hij in Parijs verbleef. Het is een echt vroeg Wolkersverhaal, met alle elementen die het vroege Wolkerswerk kenmerken: seks, dood, natuur, de invloed van griezelverhalen. Het had misschien in Wolkers' debuutbundel Serpentina's petticoat kunnen verschijnen, maar het bleef ongepubliceerd. Wel zijn elementen uit het verhaal gebruikt in Het tillenbeest (de eerste titel van dit 'nieuwe' verhaal luidde Het tillenbeest in de latrine), Gevederde vrienden en Terug naar Oegstgeest. 

Het verhaal beslaat 11 getypte vellen, die hier in facsimile worden weergegeven. Er is in het archief nog een eerdere versie van 5 vellen, met correcties en doorhalingen, deze worden voor een deel afgedrukt op de omslag van dit verhaal. 

Het boekje bevat een aantal tekeningen van Wolkers en eem los bijgevoegd zelfportret . Het is genummerd (ik heb 120), gesigneerd door Onno Blom en Karina Wolkers en voorzien van het stempel waarmee Jan Wolkers de laatste jaren signeerde.

Onno Blom schreef ook nog een interessante toelichting, Lief dier, over ontstaan van het verhaal en plaats binnen het leven en oeuvre van Jan Wolkers. 

Het is niet Wolkers' beste werk, maar ik heb het met plezier gelezen. 

De eerste oplage van het boekje is kennelijk uitverkocht, maar er komt een kleine herdruk.

Mind Games, nog meer

Eerder had ik het over de archief-release van Mind Games, waar ik erg blij mee ben (op een minpuntje  hidden tracks na). Maar de erven Lennon waren nog niet klaar met uitdelen. 

Zo waren er op verschillende plaatsen i.s.m. Hard Rock Café filialen puzzeltochten waarbij John Lennon memorabilia konden worden gevonden, en super-de-luxe edities van de Mind Games release konden worden gewonnen. De voor mij dichtstbijzijnde was in Brussel, waar kennelijk ergens originele handgeschreven lyrics van You Are Here te vinden moeten zijn geweest. Ik heb de moeite niet genomen.

Voor mij interessanter was een nieuw boek met veel foto's en teksten. Bij eerdere John Lennon-releases verschenen de boeken min of meer gelijk met de muziek, nu zat er een paar maanden tussen. Een prachtig boek, veel foto's, voor een groot deel mij niet bekend, lyrics, brieven, documenten, oude en nieuwe interviews en artikelen. In de archief-release zat ook een boek. Dat ging vooral over de muziek, de opnames. Dit nieuwe boek (groter, dikker, zwaarder) gaat vooral over zaken buiten de muziek die John & Yoko begin jaren '70 bezighielden of interesseerden. Politiek activisme, de jaren durende strijd tegen deportatie uit de VS, feminisme, numerologie, verhuizen naar The Dakota, Er is wel enige overlap met het eerdere boek, ook opgenomen zijn herinneringen van de studiomuzikanten. In iets andere versies, dat wel. Een mooi boek.

Dan waren er nog de Meditation Mixes In mei 2024 verschenen er 9 Meditation Mixes exclusief in de meditatie-app Lumenate. In oktober werden deze, aangevuld met nog eens 9 'oneindige' mantra's, uitgebracht op een exclusieve 3lp. Lp's doe ik niet meer, bovendien is deze uitgave belachelijk duur. De mixen verschenen niet ook op cd. Maar wel op streaming, daar heb ik ze beluisterd, en op YouTube. Het zijn 9 mixen van het nummer Mind Games, maar gedacht moet meer worden aan soundscapes. Van 5 tot 23 minuten lang. Ik herken inderdaad tekst- en muziekelementen, geïsoleerd, vertraagd, vervormd, soms binaural. Soms is er door Sean Lennon nog een en ander aan toegevoegd.  Het kan en mag kennelijk, maar het is niet voor mij, vrees ik. Ik denk dat ik het bij een keer streamen houd. Sorry John.

Toch luisteren? Hier is de Spotify-link. 

Goed. verder maar weer. Ik hoop (misschien tegen beter weten in) dat de 'verdwenen' archiefdoos van Some Time In New York City alsnog een keer zal kunnen uitkomen. En anders maar door met de volgende John Lennon-lp, Walls And Bridges. En liever geen hidden tracks meer. 

Ik had een nieuw horlogebandje nodig

Dus ik ging de stad in. Eerst langs de horloger-juwelier. Daar was het erg druk, veel wachtenden voor mij. Dan maar langs het horlogekraampje op de markt. De eigenaar, een man van Griekse komaf, vroeg wat ik nodig had. 

- Een horlogebandje, zei ik, behulpzaam met mijn kapotte bandje zwaaiend. 

Hij keek naar mijn horloge en wees een bakje aan met daarin zo'n 30 bandjes. 

- Kies er daar maar eentje uit.

Ik koos een mooie, felrode. Of ik nog wat anders te doen had, hij was met een andere klant bezig. Ik zei dat ik met een half uur terug zou zijn. Ik kocht op de markt wat kaas en bloemen, en bracht dat even naar huis. 

Terug bij het kraampje zag ik dat het bandje nog niet bevestigd was. Het was de verkeerde maat. De man wees nu een ander bakje aan Hier moet u uit kiezen. Helaas zat hier geen mooie felrode tussen. Ik koos een groen bandje. 

- Is het de goede maat? vroeg de man. 

- U zei dat ik in dit bakje moest kijken, antwoordde ik. 

- Het is de goede maat, besloot de man. 

Hij bevestigde het bandje aan het horloge. Ik deed het om en wilde het bandje dichtmaken. Hierbij schoot meteen de sluiting los, kapot. 

- Hij is meteen stuk, zei ik. 

- Kiest u maar een andere. 

Ik keek weer in het bakje, en koos voor de derde keer een bandje. In feite dus: derde keus. Het bandje werd bevestigd, dit keer ging alles goed. 

- Dat is dan 15 euro. 

- Ik wil graag pinnen. 

- Dat kan niet, alleen contant. 

- Dan moet ik even langs een geldautomaat, zei ik. Tot straks! 

Maar ja, geldautomaten zijn tegenwoordig dun gezaaid. Op mijn mobiel vond ik een site met locaties. In de winkelstraat. Daar vond ik een automaat. Buiten gebruik. Een paar straten verder was ook een automaat. Die deed het wel, en daar pinde ik 20 euro. Weer terug naar de marktkraam. Ik overhandigde het biljet en kreeg 5 euro terug. 

Eindelijk, ik had mijn nieuwe horlogebandje.