Uit het familiealbum

Een nicht van mij heeft een oud foto-albumpje, waarin zo'n 15 oude foto's. Waarschijnlijk ooit in bezit van een ongetrouwd gebleven oud-tante. Of ik (de stamboomoloog van de familie) wist wie daar allemaal op stonden.

Nou ja, voor een deel wel. Onze opa en oma, en een oom, maar daarna werd het wat moeilijker.

Intrigerend was vooral een oud familieportretje, waarop hoogstwaarschijnlijk een echtpaar en drie dochters. Wie zouden het zijn?

Het foto'tje is van karton, en meet 7,5 x 9,8 cm. De foto is ongeveer 0,6 mm dik. Op grond van dit laatste (het belangrijkste kenmerk) zou hij tussen 1870 en 1885 gemaakt kunnen zijn. Hier een meethulp van Peter Eykerman (pdf).

De achterkant is ook interessant. Er zit een beschadigd etiket op van de fotograaf. Ik kwam na vergroten en turen uiteindelijk op A. van der Henst. Dit is inderdaad een fotograaf, die in de periode 1869 tot 1883 in Den Haag werkzaam was, tot 1880 aan de Zuidwal, daarna in de Trompstraat. Zie hier zijn vermelding in de RKD-database.

Van wie zou een ongetrouwde oud-tante (geboren 1896) een foto kunnen hebben? Broers of zussen komen niet in aanmerking, die waren er nog niet in 1869 - 1883. Haar ouders (mijn overgrootouders) met kinderen kan ook niet, de gezinssamenstelling (3 meisjes) klopt niet, en ik heb andere foto's van dat gezin. Haar grootouders (mijn bet-overgrootouders) dan? Aan vaderszijde klopt de gezinssamenstelling niet, maar aan moederszijde...

Aan moederszijde waren haar grootouders Elbert Barink en Anna Elisabeth van den Bergh. Zij arriveerden in 1856 en 1858 in Den Haag, ontmoetten elkaar kennelijk en trouwden in 1861. Elbert verdiende de kost als 'broodverkooper', vormer en koopman. Anna Elisabeth was dienstbode. Ze kregen zes kinderen, maar drie overleden jong, de laatste op 24 augustus 1870. Drie dochters werden wel volwassen. In 1870 waren die dochters respectievelijk 9, 8 en 3 jaar oud. Ik denk dat het jongste kind een jaar of 5 is, op de foto. Dan zal de foto gemaakt zijn in 1872. Zeg maar 150 jaar geleden. In het bevolkingsregister van het Haags Gemeentearchief vond ik een reeks adressen waar het gezin woonde, bijna allemaal in het Spuikwartier of in de Stationsbuurt. Dat is niet ver van de fotograaf, op de Zuidwal.

Op de gevonden adressen staat nu overal een nieuwer gebouwd huis, behalve Spui 273, dat zal nog hetzelfde zijn.

Overigens lijkt het mij onwaarschijnlijk dat het gezin Barink dit pand alleen bewoonde, ik denk dat er een etage of misschien zelfs een kamer gehuurd werd.

Hoewel er niemand meer is die deze mensen in het echt gezien heeft ben ik op grond van de herkomst van de foto, de gezinssamenstelling, de datering van de foto en de gegevens van de fotograaf overtuigd: dit zijn mijn bet-overgrootouders met hun kinderen. Nu de andere foto's in het album nog.

Misjo Joezmeski

Afgelopen week brachten we een bus vol spullen naar onze zoon in Zweden. Bij het inpakken in oude kranten zag ik in de NRC van 26/27 juni een niet eerder door mij opgemerkt bericht, de necrologie van Misjo Joezmeski.

Misjo Joezmeski was een onvermoeibaar bevorderaar voor de lokale (Ohrid, Macedonië) bekendheid van de Nederlandse schrijver A. den Doolaard, die daar 'doolde', verbleef, van het land hield en erover schreef (De herberg met het hoefijzer, De bruiloft der zeven zigeuners). Zoals in de necrologie staat: hij leidde toeristen rond, zorgde voor een monument en richtte een museum in.

In 2012 waren we in Ohrid met vakantie, en blogde ik over A. den Doolaard en Ohrid, hier en hier. In het plaatselijke Cultura 365 centrum, waar dat A. den Doolaard Museum is ingericht sprak ik met (eigenaar) Joezmeski. Of eigenlijk sprak hij vooral met mij, en vertelde hij ongeveer een uur lang van alles over de in Nederland bijna vergeten schrijver en Ohrid.

Ik kocht twee door hem geschreven boekjes, en we maakten een foto.

Ik kende hem na dat uur natuurlijk niet, maar mijn indruk was: een enthousiaste, aardige man. Ik hoop dat het A. den Doolaard Museum kan blijven bestaan.

Nescio en Voskuil

Op de middelbare school las ik voor het eerst Nescio. De uitvreter/Titaantjes/Dichtertje/Mene Tekel. Ik vrees dat die keuze destijds was ingegeven door de omvang van het boekje van niet meer dan zo'n 150 bladzijden. Snel klaar voor de leeslijst. Het waren aardige verhalen, maar het deed mij toen niet veel en de eigenzinnige spelling (hatti, zette-n-i) vond ik maar vreemd. Jaren later herlas ik het en toen was het wél raak. Ik kocht toen ook Boven het dal, het 'andere boek van Nescio'. 

In 1996 verscheen dan in 2 dikke delen het Verzameld Werk, met alle publicabel geachte teksten, die in 'Nescio's laatjes' hadden gelegen. Er zit veel, heel veel prachtigs tussen. Het Natuurdagboek, dat Grönloh na de oorlog bijhield over zijn wandelingen en fietstochten, schitterend is het. 

En nu: eindelijk is er dan de biografie van Nescio, door Lieneke Frerichs. De erven-Grönloh hebben hun terughoudendheid opgegeven en toestemming gegeven tot nu toe gesloten verzamelingen te gebruiken voor een biografie. 

Het is een kloek boek geworden, zo'n 650 pagina's, voor een schrijver van (bij leven) een kleine 200 bladzijden gepubliceerd werk. Ik vind de biografie prachtig, een heerlijk uitgebreide levensbeschrijving, over zijn schrijverschap en hoe hij daarmee omging, wars van publiciteit en bekendheid, over zijn persoonlijk leven en over het kantoorleven, Grönloh had naast de jeugdidealen waarover hij schreef, ook een keurige kantoorbaaan.

Al lezend in de biografie bedacht ik mij (niet als eerste) dat Grönloh op een bepaalde manier een zekere verwantschap heeft met J.J. Voskuil. Ook Voskuil had (in zijn geval in de studietijd) grote idealen, die hij met een vriendenclub wilde nastreven. Beiden schreven over de tijd van idealen en de vrienden, Grönloh als Nescio in Titaantjes, Voskuil in Bij nader inzien. Beiden konden hun idealen niet verwezenlijken en belandden op kantoor. Zowel Grönloh als Voskuil trokken in hun vrije tijd graag de stad uit, en beiden ergerden zich aan veranderingen in 'hun' landschap, de natuur, Amsterdam. Van Nescio is in 1997 zijn Natuurdagboek verschenen, dit jaar kwam van Voskuil Had je nog willen wandelen? uit. Beide schrijvers hebben ook ledigheid, zinloosheid als thema, net als het Bijbelboek Prediker. Sommige teksten van Nescio, vooral in De uitvreter, lijken soms bijna woordelijk ontleend hieraan.

En 't water klotste en rees en daalde, en door de nacht schoof de zon die je niet zag door 't Noorden. En 't laatste licht van den dag schoof mee door 't Noorden en werd 't eerste licht van den nieuwen morgen. Zoo raakte de eene dag aan den anderen, zooals dat in Juni altijd is.

(De uitvreter)

Ook rijst de zon op, en de zon gaat onder, en zij hijgt naar haar plaats, waar zij oprees.
Zij gaat naar het zuiden, en zij gaat om naar het noorden; de wind gaat steeds omgaande, en de wind keert weder tot zijn omgangen.
(Prediker 1:5-6)

Bekker las uit Dante voor, de Prediker en 't Hooglied en 't boek Job kende-n-i uit z'n hoofd. 't Was heel indrukwekkend.

(Titaantjes)

Ook Voskuil refereert, herinnert aan Prediker. In Bij nader inzien is er voortdurend niets nieuws onder de zon, alles is zinloos. In 1997 publiceerde hij een korte schets, Prediker 12, vs 12. Voskuil geeft in deze schets een aan Prediker verwante levensfilosofie: hij wil leven uit ‘een diepgeworteld besef van de zinledigheid van het bestaan’.

Nescio en Voskuil, ik lees en herlees beide schrijvers graag. De boeken lijken in omvang uiterste tegenpolen, Nescio's bij leven verschenen bundels tellen 150 en 92 bladzijden, Bij nader inzien 1207, Het Bureau 5000. Het huis van de literatuur heeft vele kamers, zei A.F.Th. ooit.

Arbeidsinzet? Spoorbio!

Het is vandaag Vaderdag, daarom nu een verhaal dat mijn vader af en toe vertelde.

In de oorlog werden mannen tussen de 18 en 35 jaar oud opgeroepen voor de Arbeidsinzet (Arbeitseinsatz) in Duitsland, een tewerkstelling (vanaf mei 1943) om de industrie aan de gang te houden terwijl Duitse jongemannen overal in Europa aan het vechten waren. Mijn vader had daar geen zin in en wist een paar keer de dans te ontspringen doordat hij ergens onvervangbaar was verklaard. Maar op een kwade dag (20-9-1943, een maandag) viel er niet meer aan te ontkomen, hij moest naar Duitsland. Verplicht meenemen: mes, lepel en vork met etensbord, aanbevolen: handslot, kleerhanger, lakens en kussensloop, zo mogelijk een deken. Mijn vader moest zich melden op het toenmalige Haagse station Staatsspoor (ongeveer waar nu station Den Haag Centraal is) en zou dan verder horen hoe of wat. Afgesproken werd dat een oudere broer hem zoveel mogelijk zou vergezellen en bijstaan, om samen te kijken of er nog iets aan te doen was. 

Mijn vader meldde zich op het station bij een man, die een lijst met namen bij zich had. Hij moest met een bepaalde trein richting Duitsland. Een gewone trein. Mijn oom kocht ook een kaartje tot Utrecht en ze reisden samen. Tussen Den Haag en Gouda liep nog iemand door de trein, om de mannen voor de Arbeitseinsatz te verzamelen, 'dat was gezelliger, als ze bij elkaar zaten'. Dat leek mijn vader geen goed idee, want dan zou hij bekend zijn bij de anderen en helemaal niet meer weg kunnen. Hij reageerde niet en hield zich stil. 

Het bleek dat er in de trein verder geen bewaking of toezicht was. In Utrecht zijn mijn vader en oom pardoes uitgestapt, en hebben zich schuil gehouden door een film te kijken bij de Spoorbio, een bioscoop in een treinstel op perron 1 (https://nl.wikipedia.org/wiki/Spoorbio). 

Na een uurtje, toen de trein richting Duitsland allang weer verder was gereisd, zijn ze teruggegaan naar Den Haag. Mijn vader moest daarna onderduiken, eerst bij een andere broer in de Boerenstraat, later een tijd bij het elektriciteitsonderstation in de Jan Wapstraat waar een oom de leiding had, en waar meer mensen ondergedoken zaten. Veel later, toen we er bij een ommetje eens langs liepen, wees mijn vader de ventilatiegaten in de muur van het gebouw aan. “Hierachter zat ik, als er gevaar voor ontdekking dreigde, tussen de hoogspanningsonderdelen. Geen gekke bewegingen maken.”

Het treinkaartje en het bioscoopkaartje heeft mijn vader bewaard, hij liet ze wel eens zien. Ik vond ze een tijdje geleden (met andere oorlogsgerelateerde papieren en zijn persoonsbewijs) terug in een blikken sigarendoosje.

John Lennon/Plastic Ono Band

Yoko Ono en Sean Lennon, de erven van John Lennon, zijn bezig met een mooi project. Het zit er naar uit dat de hele catalogus wordt heruitgegeven, in een nieuwe, schone, 'ultimate' mix, aangevuld met bonus-materiaal, te beluisteren via streamingdiensten, te downloaden, en fysiek te koop in verschillende formats: een of meer lp's of cd's. In 2018 verscheen Imagine, in 2020 een verzamelaar van de bekende nummers, Gimme Some Truth, en nu John Lennon/Plastic Ono Band. Ik kocht de limited super deluxe editie, een doos met 6 cd's, 2 blu-ray discs, een mooi boek, een poster en twee postkaarten. Of dat nog niet genoeg was kocht ik ook nog eens los het John & Yoko/Plastic Ono Band koffietafelboek.

Dit is volgens velen de beste John Lennon solo-lp, er zijn er ook die zelfs zeggen dat het de beste Beatles solo-lp is. Hij is in ieder geval erg goed. Gek genoeg kocht ik hem pas een paar jaar na verschijnen, ik denk in 1974, 75. Toen de plaat uitkwam (1970) had ik nog geen platenspeler, en toen ik die wel had, kocht ik Imagine, dat net was verschenen.

John Lennon/Plastic Ono Band – The Ultimate Collection (Limited Super Deluxe Edition) – Box Set

6 cd's, 2 blu-ray discs, een boek. Verder nog een War Is Over! poster en 2 postkaarten met de oorspronkelijke Plastic Ono Band advertenties. De management-summary luidt: schitterend. 

Het is een mooie doos, waarin het geheel verpakt is. 

Eerst de buitenkant: op de voorzijde de foto van de lp-hoes, John en Yoko liggend tegen een boom op hun landgoed Tittenhurst. De foto is wel helderder, sprankelender afgedrukt dan bij de oorspronkelijke  lp en bij eerdere cd-uitgaven. De fotograaf, assistent Dan Richter, wilde juist een gefilterd, pointillistisch, Seurat-achtig beeld, waarin de kleuren bijna uit elkaar zouden vallen. Wellicht is voor het helderder, sprankelender beeld gekozen om meer recht te doen aan de nieuwe mix? Ik vind het wel mooi, op deze manier.

De muziek. Ik heb geluisterd, en gelezen, en vergeleken. Met de oorspronkelijke plaat, maar voor de out-takes ook met andere releases, zoals John Lennon Anthology en Acoustic, Dit keer was er geen gelijktijdige release van een dvd, zoals in 2018 bij Imagine, Maar ik heb de Classic Albums dvd uit 2008 er bij gekeken. Boeiend verhaal, vooral door engineers Richard Lush en John Leckie, over de totstandkoming van de opnames. Voor de toegewijde Lennon-student verplichte lesstof.

cd1 ultimate mixes, album & singles
Ik herhaal maar wat ik ook bij de Imagine-box opmerkte. Ik ben geen voorstander van bonustracks op dezelfde cd als de oorspronkelijke lp. Dat geldt misschien nog meer voor POB, dat 'hoort gewoon' te beginnen met het vertraagde klokgelui bij Mother, en te eindigen met het huiveringwekkende lo-fi My Mummie's Dead. Die singles (Give Peace A Chance, Cold Turkey en Instant Karma! (We All Shine On)) plus bijbehorende mixen en out-takes hadden beter op een ander cd'tje geperst kunnen worden. Ze zijn bovendien niet afkomstig van dezelfde sessies als de lp, en passen er qua inhoud ook minder goed bij. Ironisch genoeg ontbreken juist wel de twee uitgebrachte singles die wél uit de sessie komen, namelijk Mother (single edit, behalve op de single nog te beluisteren op de compilatie-cd Lennon Legend) en Love (promo mix, volgens mij alleen gebruikt op een promo-single uit 1982 voor radiostations). Dit gemopperd hebbend ben ik uiteindelijk wel blij dat die 3 singles in de doos zitten, ze zijn prachtig opnieuw gemixt.

Net als bij Imagine is de hele lp opnieuw gemixt, uitgaand van de oorspronkelijke opnametapes. Het geluid is flink opgeknapt, het geluid is schoner, John klinkt meer op de voorgrond, de instrumenten klinken voller. Luister eens naar de gitaar en bas in I found out: fantastisch!

cd2 ultimate mixes/out-takes, album & singles

Dit zijn alternatieve takes van de lp-nummers en singles. Een beperkt aantal was al beschikbaar op eerdere releases: John Lennon Anthology en Acoustic. Hier beter. Het beste vond ik take 1 van Working Class Hero. Steengoed.

cd3 elements mixes, album & singles
Gelukkig is er dit keer voor gekozen om alle elements mixes op een cd te zetten, en niet, zoals bij Imagine, maar van 4 nummers, en de rest op blu-ray.

Deze elements mixes laten een of meer aspecten uit de opnames prominent horen: zang, een gitaarpartij, een niet gebruikte pianopartij, zoiets. Ze zijn interessant om te horen. Wat mij betreft zijn de hoogtepunten Mother, met de geïsoleerde zang van John, Remember met een piano-outro in plaats van het geluidseffect van een ontploffing, en Love, master take 37, maar zonder piano-intro, gevolgd door juist alleen de piano van take 38. Het ontroerende hoogtepunt van deze uitgave, naar mijn smaak.

cd4 raw studio mixes, album & singles en outtakes
Per nummer de mastertake, maar zonder editing, zonder toegevoegde effecten, zonder overdubs. In feite dus wat je gehoord zou hebben als je bij de opnames aanwezig was geweest. Ook van drie extra out-takes. Love take 37 wordt hier gegeven zonder Phil Spectors fade-in en fade-out. Dit komt in de buurt van de eerder genoemde promo-mix, die verder niet in deze doos zit.

Instant Karma is hier met overdubs, maar zonder echo, zonder Wall of Sound. Aan het eind is hoorbaar waarom hier toch voor een overdub van de zang is gekozen. Daar staat nog een klein stukje van John's oorspronkelijke vocal track: “just check and see if we got it”. Totaal kapot, die stem.

cd5 evolution mixes, album only
Hier is te horen is hoe elk nummer evolueerde, van een ruwe demo, via oefensessies, tussenopnamen en toevoegen van extra instrumenten of zanglagen, naar het eindproduct.

Interessant om te horen hoe nummers geprobeerd werden met verschillende gitaartechniek, andere instrumenten, hoe er gediscussieerd werd. Op 9 oktober, tijdens de sessies voor Remember, bezoekt George Harrison de studio om John te feliciteren met zijn 30e verjaardag. 'George!' verwelkomt John hem. Dan wordt de opname stilgelegd. Aaargh! Ik had graag gehoord hoe George, wellicht bij die gelegenheid, John zijn verjaardagscadeau overhandigde, het nummer It's Johnny's Birthday, op de melodie van Cliff Richards hit Congratulations. Later  op de 3lp All Things Must Pass.

cd6 jams live & improvised, the demos
Voorafgaande aan de eigenlijke opnames en tussendoor werd door de band vaak gejamd, om zich los te spelen. Op deze cd een hele rits van dit soort nummers. Rock 'n' roll standards (Johnny B Goode, parodieën, flarden van oude (Get Back) en nieuwe (I Don't Want To Be A Soldier Mama, I Don't Wanna Die)) nummers, en een volgens mij nooit uitgebrachte Lennon-compositie (Be Faithful To Me). Ook is er nog een opname van Don't Worry Kyoko, met zang van John. 

Opmerking: er moet nog veel bestudeerd worden aan deze box, wel viel mij al op (afbeelding blz. 67 van het boek) dat op 9 oktober ook een take werd opgenomen van Oh Yoko!, dat in 1971 op Imagine zou verschijnen. Deze take wordt verder nergens besproken en zit ook niet in de Imagine box, maar had ook wel op dit cd'tje gemogen. Vind ik.

Ten slotte staat op deze laatste cd ook een verzameling demo's van de lp-nummers. Soms thuis opgenomen, soms in de studio. In twee gevallen zijn het geen echte demo's, maar reguliere takes, wellicht omdat er geen demo aanwezig was.

Naast de cd's zijn er ook nog twee blu-ray discs. Inmiddels heb ik een blu-ray speler, maar geen 5.1 installatie, dus ik heb good old stereo geluisterd. Wat staat er op?

Blu-ray1 bevat een 5.1 mix van cd1, high-res stereo mixen van cd1, cd2, cd3, en van de demo's van cd6, met extra demo's van de drie singles. 

Blu-ray2 High-res mixen van cd4, cd5, met extra out-takes, evolution mixen van de singles, en van The Jams Live & Improvised tracks van cd6, plus Yoko Ono/Plastic Ono Band The Live Sessions.

Dat laatste vind ik bijzonder, en is wat mij betreft een hoogtepunt uit de box. 

In 1970 kwam, gelijk met John Lennon/Plastic Ono Band, ook een lp van Yoko uit: Yoko Ono/Plastic Ono Band, met vrijwel dezelfde hoesfoto, maar met heel andere nummers. De lp is (op een (1) nummer na) opgenomen tijdens de sessies voor Johns lp, met dezelfde musici, plus Yoko natuurlijk. Het is grotendeels vrij abstracte muziek, door John (gitaar), Klaus Voormann (bas) en Ringo (drums) waar Yoko haar vocale bijdrage aan toevoegt. 

De Yoko Ono live sessies zijn de complete, veel langere opnamen waar de lp is uit voortgekomen. Ze laten zich, naar mijn smaak, beter beluisteren dan de lp. Mij viel op hoe vooral Ringo de drijvende kracht is achter de nummers, en de wisselende tempo's aangeeft, eigenlijk in alle nummers, maar vooral in Touch Me. Veel abstracte gitaar door John. Top! Verder nog sessies van 3 niet eerder uitgebrachte nummers, en van de drie b-kantjes, die bij John's singles hoorden. 

(Yoko Ono/Plastic Ono Band, niet in box)

Terzijde: Spotify presenteert alle hierboven genoemde muziek (dus ook de Blu-ray tracks, behalve de Yoko Ono nummers) ook, in de vorm van 8 "cd's". 

Het boek uit de box. Ongeveer net als bij de Imagine box: hardcover, full colour, 132 bladzijden. Foto's, interviews, songteksten, herinneringen van betrokkenen, details over de bronnen en opnamen, wie speelt wat, op welke van de 8 opnametracks, surround sound maps, voor elk nummer, enzovoorts en enzoverder.

John & Yoko/Plastic Ono Band, het koffietafelboek, full colour, 288 bladzijden.

Een schitterend boek, al in 2020 verschenen. Nog meer foto's, songteksten, nog meer interviews, nog meer herinneringen, de aanloop naar de POB, de opnames van John's en van Yoko's lp, enzovoort en enzoverder. 

Het is veel, heel veel. Ik ben er blij mee, er is veel te genieten, ik zal er nog lang mee bezig blijven. Het zou mooi zijn als de serie inderdaad vervolgd wordt. Volgend jaar Some Time In New York City?

1500

Op 22 december 1989 verscheen in NRC Handelsblad een artikel van Felix Eijgenraam, getiteld De plezierfactor, Nut en genot van het boekenschrift. Een artikel over de bij sommige mensen aanwezige drang om de gelezen boeken op een of andere manier te noteren, meestal in een schrift. Ik vond dat zo'n aardig idee, dat ik op 1 januari 1990 ook met zo'n boekenschrift begonnen ben. Inmiddels heb ik naast het boekenschrift nog andere (digitale)  plekken waar ik gelezen boeken noteer, maar toch is er altijd nog het boekenschriftje. 

In 1990 verscheen het artikel ook in boekvorm, aangevuld met reacties van lezers. Ik zie in het boekje dat ik dit aanschafte op 22 december 1990, en ik lees in mijn boekenschrift dat ik dit op dezelfde dag uitlas.

Vandaag noteerde ik de 1500e titel in het (vervolg)schriftje, In weerwil van de woorden, van Dimitri Verhulst.

Dingen gaan kapot

Vanmorgen, onder de douche, begaf mijn scheerapparaatje het. Ik heb even gekeken, repareren gaat niet meer.

U ziet, het is gewoon een ouderwets houdertje, voor de klassieke 'double edge' scheermesjes. Krabbertjes werden ze ook genoemd. Moderniteiten als dubbele of driedubbele scheermesjes, of elektrisch scheren, heb ik nooit overwogen. Ik had het al sinds, uh, sinds ik baardgroei heb. Ik zal 16 geweest zijn. Nu is dat dus 50 jaar geleden. Ik denk dat er geen garantie meer zit op het houdertje. Dingen gaan kapot.

Update 18 mei.
Een nieuwe. Als deze het ook 50 jaar volhoudt ga ik het ermee redden.