Iemand/Een man die slaapt

"Op een dag als deze, wat later, wat eerder, ontdek je zonder verrassing dat er iets mis is, dat je, om het zonder omwegen te zeggen, niet weet hoe je moet leven, dat je dat nooit zult weten."
(Georges Perec - Een man die slaapt)



Ik las dat het mij onbekende theatergezelschap BOG. een voorstelling deed, Iemand die slaapt, naar een boek van Georges Perec. Interessant, want Perec was een bijzondere schrijver. Een jaar of vijf, zes, zeven geleden las ik 't Manco, een roman zonder de letter 'e' in de tekst, over iemand die iets kwijt is, maar niet weet wat.
Ik ben vorige week naar de voorstelling geweest. Het is een bewerking van Een man die slaapt, een roman in de tweede persoon enkelvoud. Geen 'ik' of 'hij', maar 'je'. En net als bij 't Manco is dat niet alleen maar een kunstje, maar is de vorm ook hier functioneel voor het verhaal omdat 'je' ook een voornaamwoord is dat gebruikt wordt juist om niet-persoonlijke, algemene opmerkingen te maken, functioneel omdat het boek gaat over een man (Perec schrijft homme, wat ook mens kan betekenen) die totaal onverschillig, niet-persoonlijk is. Die je-vorm maakt het allemaal eenzaam en op de lezer/toeschouwer betrokken, tegelijkertijd tijdloos en algemeen geldend.

Hij/zij (de titel van het de toneelbewerking is passender dan die van de vertaling) zit of valt bijna in slaap in een kamer, reageert niet op aanbellen van bekenden, heeft geen werk maar leeft van een toelage, hoort alleen de geluiden van de buurman (of -vrouw), dwaalt 's nachts door Parijs, zonder dat iets hem ook maar raakt, ontroert, beweegt of interesseert. Beelden en geluiden gaan langs (of: dwars door) hem heen. Onverschilligheid, onthechting: een gemoedstoestand die ik ook wel eens heb, die iedereen volgens mij wel eens heeft, maar gelukkig niet continu.

BOG. heeft de tekst flink ingekort en aangepast. Vier spelers dragen om beurten voor, zonder verdere interactie. Verder is er een drumster, die wisselende (zacht hard snel langzaam) drums en percussie doet, en een vierkant, verhoogd plankier dat kan draaien, langzaam en sneller, beide de buiten- en binnenwereld symboliserend.

Een fascinerende, hypnotiserende voorstelling. U bent te laat, de reeks is voorbij, maar voor deze gelegenheid is het boek van Perec herdrukt. Ik kocht het na afloop van de voorstelling, maar dat kan ook gewoon in de boekhandel.

Je kunt de naderende catastrofe gewoon horen aankomen

In 1932 publiceerde Konstantin Paustovskij de roman De baai van Kara-Bogaz. Daarin lees ik:

Wij lopen allemaal zonder dat we het vermoeden langs de rand van de afgrond. U weet dat men in de afgelopen tien jaar net zoveel steenkool verbrand heeft als in de hele historische periode dat de mensheid bestaat. Over honderd tot honderdvijftig jaar zullen de steenkolenvoorraden uitgeput zijn. De witte steenkool kan slechts zestig procent van de energiebehoefte van de wereldeconomie dekken. Je kunt de naderende catastrofe gewoon horen aankomen zonder dat je je daarvoor hoeft in te spannen. Je hoeft daar ook helemaal geen absoluut gehoor voor te hebben. De wereldvoorraden olie zullen teniet gaan. Het schaars worden van de energievoorraden zal onvermijdelijk leiden tot oorlog tussen de kapitalistische landen.

We zijn nu 85 jaar verder. De steenkool raakt inderdaad op. En als dat nou het enige was ...

#BookCoverChallenge

Ik werd door twittervriend @Perkamentus uitgenodigd om mee te doen aan een #BookCoverChallenge, en 7 dagen elke dag de omslag van een boek dat belangrijk voor mij is te laten zien, zonder commentaar. De boekomslagen heb ik getweet, maar die tweets verdwijnen bij mij na een week of zo. Hieronder staan ze daarom nog eens, nu met commentaar.

Dag 1.



Ik begin met een kinderboek. Vaag herinner ik me dat mijn vader mij voorlas. Eerst Piggelmee-boekjes, die werden gespaard met thee- of koffiepunten van Van Nelle, iets later Belfloor en Bonnevu, de twee goede reuzen, en Oki en Doki-boekjes, waaronder ook het deeltje met de titel Oki en Doki bij de nikkers. Tja.
Pietje Bell gaat vliegen. Dit was het allereerste leesboek dat ik echt zelf bezat. Ik kreeg het op mijn tiende verjaardag van mijn ouders. En een rood Tomado boekenplankje. 's middags na school kreeg ik van mijn opa en oma ook nog De vlegeljaren van Pietje Bell, waarschijnlijk was dat een gezamenlijke aankoop. Beide boekjes heb ik nog steeds. Vele keren herlezen, ook omdat ik niks anders had. Met plakband zit het allemaal vast. Nog net.

Dag 2.



"Een boek waardoor je over jezelf en je omgang met anderen bent gaan nadenken". Een voor mij belangrijk boek.
Voskuil is misschien het bekendst vanwege Het Bureau maar dit vind ik zijn beste. Ik las het minstens vier keer, en zag de film van Frans Weisz (die overigens anders is, maar ook prachtig) ook een keer of vier. Het boek gaat over vriendschap, waarachtigheid, het bepalen van de eigen waarden, rekenschap geven van het eigen handelen. Decor is het studentenleven in Amsterdam ca. 1950. Frida Vogels schreef ergens dat de meest treffende zin uit het boek volgens haar is: 'Als je werkelijk schreef zoals het moet', zei Maarten, (...) 'zou je geen vriend meer overhouden'. Zeker ook in dat opzicht: Voskuil schrijft hier werkelijk zoals het moet.

Dag 3.



Lezers van deze blog weten dat ik graag een Beatleplaatje mag draaien. Maar de interesse gaat verder, veel verder. Mark Lewisohn is de nummer 1 expert on all things Beatle. Platenmaatschappij EMI nodigde hem uit alle sessietapes te komen beluisteren een daar een boek over te schrijven. Dit is dat boek. Sinds de publicatie in 1988 zijn er veel nieuwe gegevens boven water gekomen, en heeft Lewisohn meer gepubliceerd, maar dit boek is en blijft voor mij onmisbaar. Alle sessies en releases vanaf de auditie op 6 juni 1962 tot en met 8 mei 1970, de dag van uitkomen van de lp Let It Be. Hoe vaak dit niet uit de kast gehaald wordt, om te lezen wat ik inmiddels eigenlijk al weet. Ik schat minstens een, twee keer per maand, nog steeds.

Dag 4.



Dit boekje dient als pars pro toto voor misschien wel de hele Tandeloze Tijd-reeks (die nog steeds voortgaat), in ieder geval voor de eerste vier delen. Van der Heijden is een generatiegenoot, die af en toe langskomt om een verhaal te vertellen. Virtuoos geschreven, beeldend, meanderend, van verhaal naar associatie naar verhaal. De jaren 50, 60, 70. Zo anders dan mijn eigen jeugd, en toch zo herkenbaar. Zoals alle boeken in deze blogpost meerdere keren gelezen.

Dag 5.



Ik ontdekte deze Roth (er is ook nog: Philip, die ken ik al langer) pas in het Roth-jaar 2014, en werd toen zo gegrepen, dat ik daarna meerdere boeken van hem las. Tot nu toe zeven, en er ligt er nog een te wachten. Ik kies Job. Zeg maar: geïnspireerd door het Bijbel-boek with the same name. Mendel Singer treft de ene ramp na de andere. Vrouw en kinderen overlijden, er is een geestelijk gehandicapt kind dat hij achter moet laten, een dochter verdwijnt in het gesticht, en nog meer. Singer verliest het vertrouwen in God. Dan, op een dag, staat een verloren zoon voor de deur. Prachtige, beeldende zinnen. Het boek gaat over een overgang in het leven. Inzicht door ervaring. Een mooie beschrijving van het Joodse leven in Oostenrijk-Hongarije. Beide verdwenen.

Dag 6.



"Een man moge veel weten: een vrouw begrijpt alles."

In 1986 overleed onverwacht mijn broer. Dat was een drama, waar ik maanden van ontregeld ben geweest. Als het ware verdoofd stapte ik door het leven.
Toen (her)las ik Brieven aan Josine M. Dit boek, meer dan wat of wie dan ook, trok mij uit dat sombere dal. Stuk voor stuk zijn het schitterend geschreven brieven, met humor, vrolijk, verdrietig, boos, over alledaagse zaken, over het schrijven, over kunst, over de liefde, over de betekenis van religie, over alles. Over het leven. Het is Reve's mooiste, openhartigste en meest veelzijdige brievenboek. Helaas is het niet meer leverbaar.
Dit is mijn exemplaar, het is door de schrijver voor mij gesigneerd, opmerkelijk genoeg op wat de laatste verjaardag van mijn broer zou blijken te zijn.

In 1994 kwam een 'zeer vermeerderde' uitgave uit, die de briefwisseling completeerde tot het overlijden van Josine Meijer in 1982. Geannoteerd door Nop Maas. Heb ik ook.



Dag 7.



Ik neem u mee, terug naar de tijd vóór Google. We hadden thuis deze encyclopedie. Één-delig, ongeveer 1000 bladzijden. Op Wikipedia lees ik dat dit werk meerdere keren herdrukt en aangevuld is, de laatste keer in 1978. Bij mijn ouders stond de eerste druk, uit 1933. Die staat er overigens nog steeds, inclusief kortingscoupon voor het in 1930 verschenen Berlijn Alexanderplatz - Franz Biberkopfs zondeval. Met coupon 75 cents, als ik mij niet vergis. Ik heb nooit gevraagd hoe mijn vader aan dit boek kwam. 1933. Was dit misschien het boek dat hij dat jaar voor zijn tiende verjaardag kreeg? Ik kan het niet meer vragen. Verouderd? Te beknopt? Och wat! Uren heb ik in die encyclopedie zitten bladeren en lezen, over van alles. En plattegronden en landkaartjes kijken. Ik bevind mij in goed gezelschap, Gerrit Komrij noemt in Het beslissende boek (2002) van Margot Dijkgraaf en Martijn Meijer Encyclopedie voor iedereen van John Kooy het voor hem beslissende boek. Komrij zou dit dus waarschijnlijk ook opnemen in zijn #BookCoverChallenge.

De eeuw van het Maerlant 1917 - 2017

Ik loop een beetje achter met gedenkboeken lezen. Deze is van 2017, er ligt er ook nog een van het bedrijf waar ik werk, uit 2018. De eeuw van het Maerlant 1917 - 2017. Het Maerlant-Lyceum in Den Haag is mijn middelbare school, althans een van mijn middelbare scholen. Ik heb er drie jaar op gezeten en er eindexamen gedaan. De school bestond in 2017 100 jaar, er was ook een reünie. Prima verzorgd, maar ik ben niet zo'n reünie-ganger en was binnen een uur weer weg.
Maar dit boek is alleraardigst. De geschiedenis van de school, interviews met oud-leerlingen en -leraren, maar ook met de huidige generatie Maerlanders. Ik sta er niet in, noch een van mijn oud-klasgenoten, een gemis. ;-)

Een aantal oud-leerlingen is op een of andere manier bekend geworden. Sommigen in de politiek, maar zelf vond ik de schrijvers, acteurs en cabaretier aardiger om over te lezen. Even wat name-dropping: Wim Kan, Dimitri en Gregor Frenkel (Frank), Paul Rodenko, Helga Ruebsamen (voor mij onvoorstelbaar hoe zij het uit heeft kunnen houden op deze tamelijk strenge school). Maar wereldwijd de allerbekendste Maerlander is waarschijnlijk de Spaanse schrijver Jorge Semprun. Sempruns vader was voor de oorlog zaakgelastigde van de democratische republiek Spanje, het gezin woonde aan het Plein 1813, en Jorge ging naar wat toen nog heette het Tweede Stedelijk Gymnasium. Toen ik het las herinnerde ik mij dat Semprun er in Nauwgezet en wanhopig (1989) al kort over vertelde. Ik heb die passage ook even opnieuw gelezen in een VPRO-boekje met de teksten. Als u, net als ik, ergens nog dat boekje, of VHS-banden met dat programma hebt liggen: het fragment zat in de tweede aflevering, 9 april 1989.



In het Maerlant-boek wordt aan Semprun een hoofdstuk gewijd, De Spaanse jongen achter in de klas. Hierin een aardig verhaal over een verliefde klasgenote. Zij ziet Semprun in die serie Nauwgezet en wanhopig, en stuurt hem een krantenfotootje van Sempruns vader, dat ze al die jaren heeft bewaard, en bekent dat ze verliefd op hem was, toen. Semprun schrijft hierover in Federico Sanchez groet u (alleen tweedehands verkrijgbaar).

Het fotootje heeft kennelijk gestaan bij een bericht over de erkenning van het Franco-regime door Nederland, het einde van de diplomatieke carrière van Sempruns vader. Berichten hierover vond ik in Delpher, het fotootje niet. Dat moet in een andere krant gestaan hebben.

Niet bekend is of de twee klasgenoten elkaar ooit nog gezien hebben. Semprun overleed in 2011, de verliefde klasgenote in 2015.

Update 8 maart 2020: De VPRO heeft de eerste twee delen van de reeks Nauwgezet en wanhopig on-line gezet. Aflevering 2 is voor een groot deel hier te bekijken

The Beatles in het souterrain

OK. Gisteren was het 50 jaar geleden dat de Beatles op het dak optraden, vandaag is het 50 jaar geleden dat ze in het souterrain zaten. Het souterrain van Apple, 3 Savile Row, waar ze hun eigen studio hadden. De allerlaatste dag van het moeizame, moeizame Get Back project.
Er waren nog een paar laatste nummers die niet geschikt waren geweest om op het dak te spelen en die toch op de plaat en in de film moesten: twee pianosongs en een akoestisch nummer. Die waren deze dag aan de beurt. Weer met Billy Preston. Two Of Us, The Long And Winding Road en Let It Be kwamen in de film en op de lp terecht. Ook was er nog een jam-versie van Lady Madonna. Die werd nog wel gemixt voor de lp, maar sneuvelde uiteindelijk.

Ik heb geen passende internetvideo's van alleen de drie deze dag opgenomen nummers gevonden. Daarom maar de hele Let It Be film (zolang de link blijft werken). Behalve de sessie van 31 januari 1969 zit er meer in, ook weer het dak, en daarvoor de sessies in Twickenham Filmstudios, met een minder goede atmosfeer tussen de vier Beatles, en een weekje Apple, weer wat gezelliger. 80 minuten.

The Beatles op het dak

Vandaag 50 jaar geleden traden The Beatles voor het laatst op voor een publiek. Dat waren overigens toevallige voorbijgangers, The Beatles speelden (met Billy Preston) live op het dak van hun Applegebouw, 3 Savile Row, Londen. Vanaf de straat waren ze niet zichtbaar, maar wel goed hoorbaar. Het verkeer in de omgeving kwam tot stilstand. Na bijna drie kwartier maakte de politie een eind aan het optreden. Het was overigens niet echt bedoeld als 'echt' concert, maar voor gebruik in de film en lp Get Back. Daarom werd bijvoorbeeld Get Back drie keer gespeeld, en I've Got A Feeling en Don't Let Me down elk twee keer. Verder werden nog gespeeld Dig A Pony, One After 909 en God Save The Queen. Van de 42 minuten optreden zijn er bijna 22 op internet beschikbaar. Uiteindelijk kwamen film en lp, beide met een andere titel: Let It Be, ruim een jaar later uit. The Beatles waren toen al uit elkaar.

Aan het eind bedankt John iedereen: I'd like to say thank you on behalf of the group and ourselves, and I hope we've passed the audition.

In een parallel universum: The Beatles Live At The Roundhouse 1968

Onderstaand blogpostje was bedoeld voor 15 december jongstleden. Door van alles bleef het hangen en vergat ik het. Bijna. Een betere datum dan 15 december jongstleden komt voorlopig niet. Daarom post ik het nu maar.

The Beatles: Live At The Roundhouse 1968

Op 29 augustus 1966 speelden The Beatles voor het laatst voor een betalend publiek, in Candlestick Park, San Francisco. Ze hadden genoeg van beatlemania, genoeg van steeds dezelfde nummers spelen voor een publiek dat door het gegil nauwelijks iets kon horen, genoeg ook van jezelf niet kunnen horen spelen, ze wilden muzikaal verder.
The Beatles werden een studioband en maakten een serie fantastische lp's. Ze zouden nog één keer live spelen, op 30 januari 1969, onzichtbaar voor publiek, maar des te beter hoorbaar, vanaf het dak van het Apple-gebouw, 3 Savile Row, Londen.

Maar als de geschiedenis net iets anders was gelopen zou vandaag 50 jaar geleden, 15 december 1968, het eerste van drie optredens zijn geweest in het Londense The Roundhouse, een theater in Londen waar ook bijvoorbeeld Pink Floyd, The Rolling Stones en The Doors optraden.

Tijdens de opnamen van wat de witte dubbel-lp zou worden, in de zomer en het najaar van 1968, waren er spanningen binnen de groep. Het leek Paul een goed idee om het oude groepsgevoel terug te vinden door als band weer te gaan optreden. Het plan was: drie concerten in Londen, met nummers van de net opgenomen witte dubbel-lp, met gastoptredens van Apple-artiesten Mary Hopkin en Jackie Lomax. Het geheel zou worden gefilmd voor een tv-special. Ook werd er gedacht aan een Amerikaanse tournee van 10 concerten in het voorjaar of de zomer. The Roundhouse werd gereserveerd, er ging begin november een persbericht uit, via de fanclub werden kaarten verspreid.





Maar het ging niet door. George vertrok naar Amerika om met Bob Dylan en The Band te spelen, John speelde met o.a. Eric Clapton en The Stones in hun Rock And Roll Circus. De plannen en data verschoven. Er was nu sprake van een live-lp met geheel nieuwe nummers, van een optreden in The Roundhouse, of The Cavern, ergens half januari, of zelfs op de Queen Elisabeth II.

Op 2 januari 1969 begonnen de filmopnamen van The Beatles, repeterend voor een lp, concert, of wat dan ook. Sessies in een kille, te grote filmstudio, met een slechte atmosfeer. Er waren gewoon niet genoeg nummers en er werd eindeloos gejamd. George had er genoeg van en liep een keer kwaad weg. Op 20 januari verhuisde men van de film- naar de Apple-studio. Eind januari was men er he-le-maal klaar mee. De gemaakte film- en geluidsopnamen verdwenen in de spreekwoordelijke bureaula. In april verscheen nog wel een single, Get Back. De film en lp Get Back werden voorlopig aangekondigd voor augustus, vervolgens november, december, 'het nieuwe jaar'. Op 10 april 1970 verschenen lp en film na eindeloos re-mixen en monteren alsnog, met een nieuwe titel: Let It Be. The Beatles waren toen al uit elkaar.

Maar ergens is een parallel universum, waar het optreden in The Roundhouse wél doorging, en waar ik niet de lp Let It Be in de kast heb staan, maar The Beatles Live At The Roundhouse 1968. Of zoiets.