Ik herlas Het Bureau 4 - Het A.P. Beerta-Instituut

Tot nu toe gaat het prima met mijn voornemen om dit jaar (20 jaar nadat in 1995 het eerste deel verscheen) de zeven delen van Het Bureau te herlezen. Parallel lees ik de brieven die Frida Vogels aan Voskuil over die delen schreef, gepubliceerd in Tirade.
Het vorige deel eindigde positief, luchtig: Maarten had zich ontworsteld aan zijn vaders. Hij leek bevrijd. In dit deel moet hij voluit aan de bak. Het werk stapelt zich (letterlijk) op, hij neemt steeds meer deel aan vergaderingen en wordt (vaak tegen zijn zin) in een bestuur betrokken. De omgang met de medewerkers blijft uiterst moeizaam. maar: 'wie hier benoemd is, wordt niet ontslagen', en dus worstelt Maarten verder, teleurgesteld in zijn medewerkers, ongelukkig in zijn werk en ontevreden over zichzelf. Wat een leven. Wat een boek. Het klinkt allemaal heel erg en dat is het ook, maar er valt ook te lachen en het is prachtig opgeschreven. Weer in een teug gelezen, bij wijze van spreken. Binnenkort deel 5.

Een website over de familie Raphalowiz

Al een paar keer blogde ik over de familie Raphalowiz. Af en toe waren er nieuwe gegevens, die ik dan onder diezelfde blogposts plakte.
Ik heb een aparte website over deze familie gemaakt, op www.familieraphalowiz.nl. Daar heb ik alle mij bekende gegevens geplaatst, in een logische volgorde, alles opnieuw bekeken, geïnterpreteerd, en waar mogelijk aangevuld met nieuwe gegevens. Ik zal eventuele verdere aanvullingen vanaf nu daar plaatsen. Ik hoop dat U een kijkje komt nemen.

www.familieraphalowiz.nl

Te juiker. Kent u die uitdrukking?

Twee dagen geleden telefoneerde ik met mijn moeder. Het was die dag flink heet geweest en ik vroeg haar (want ze is 95 en dan is dat allemaal niet meer zo fijn) hoe het die dag was gegaan.
Het antwoord was dat ze tegen dit warme weer niet zo goed bestand meer was: 'Dit weer is me echt te juiker.'
Te juiker. Mijn moeder zegt dat wel meer. Ik begrijp wat ze er mee bedoelt, iets als 'te veel', 'te erg', maar ik ken verder niemand die dat woord gebruikt.
Het woord staat niet in Van Dale, ook niet in het WNT en komt ook niet voor in de pas gelanceerde elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten, van het Meertens Instituut. Een kleine rondvraag op Twitter leverde ook niets op. Het lijkt geen 'Haags' woord te zijn, want dan had ik het buiten de familie zelf ook wel gehoord, in de jaren dat ik daar nog woonde.
Vanmiddag was ik bij mijn moeder op bezoek. Waar komt dat woord vandaan? Tja, dat zeiden we allemaal thuis. (Inderdaad, ik herinner mij dat een oom (broer van moeder) het ook wel zei.) Ook opa en oma? Ook opa en oma. Vooral oma. En ook op straat, of met vriendinnen? Ja, maar dan vooral toen we wat ouder waren, zeg rond de twintig. Niet als kleine kinderen, toen we nog op straat speelden of zo.

Leefde Dé Haan nog maar. Die had het misschien geweten, met haar kennis van dialecten. Google helpt ook al niet. Nu probeer ik zelf mogelijkheden te bedenken. Mijn moeder is ruim 95, groeide op in het Centrum van Den Haag, later Schilderswijk en Transvaalkwartier. Haar ouders waren van rond 1875 en kwamen uit Den Bosch en Den Haag. Haar vader zat ook nog eens 10 jaar in het leger. Is het (oud-)Haags, Brabants, of een soldatenterm? Of is het een verzonnen woord of een modewoord dat toevallig is blijven hangen?

Ik kom er niet achter. Dat vind ik echt te juiker.

Aanvulling 14 mei 2016.
Deze week kreeg ik een berichtje van nicht Y., die mijn blog aan het lezen was. Zij schreef: 'Is het niet: jauker?'
En inderdaad, het is jauker. 'Verkeerd' uitgesproken, of verkeerd verstaan, dus. Zie bijvoorbeeld de elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)



Ook zijn er vermeldingen van jouker, uit (Joods) Amsterdam, dat iets zoals 'te duur' zou betekenen. Mogelijk een zelfde oorsprong, met als betekenis 'te erg' of zoiets. Maar mijn moeder had het over het warme weer. Te jauker.

Maar hoe komt zo'n 'Zaanse' uitdrukking dan in Den Haag terecht?

Paul McCartney in Amsterdam, Ziggo Dome, 8 juni 2015

Paul McCartney in Amsterdam. De kaartjes worden er niet goedkoper op, maar als 'dogmatisch Beatlefan' wilde ik er toch weer bij zijn. WAT EEN GEWELDIGE SHOW! McCartney wordt komende week 73, maar dat is aan zijn optreden nog niet te merken. Door de jaren gaat hij steeds meer nummers spelen, en de shows worden steeds langer. Deze duurde een krappe 3 uur.
Vooraf, tijdens het vollopen van de zaal een optreden van een dj die Beatles-, Wings- en McCartneynummers draaide, mixte en mashte, een soort Twin Freaks optreden zeg maar. Daarna een bijna half uur durende medley van weer andere McCartney-muziek, covers door anderen en rock 'n rollnummers, met mooi gemaakte visuals.
En daarna een geweldige, geweldige set. De nummers 'kennen we allemaal'. Paul op bas, op gitaar, op akoestische gitaar, aan de piano, met de strakke band waar hij nu al en jaar of 15 (?) mee optreedt. Hoogtepunten? Vele. Als ik iets nieuws of verrassends moet noemen: geweldig dat Temporary Secretary werd gespeeld. Maar hij begon gewoon met een fijn Beatle-nummertje.

Setlist:
1. Eight Days a Week
2. Save Us
3. Got to Get You into My Life
4. Listen to What the Man Said
5. Temporary Secretary
6. Let Me Roll It/Foxy Lady outro
7. Paperback Writer
8. My Valentine
9. The Long and Winding Road
10. Maybe I'm Amazed
11. Nineteen Hundred and Eighty Five
12. I'm Looking Through You
13. We Can Work It Out
14. Another Day
15. Hope for the Future
16. And I Love Her
17. Blackbird
18. Here Today
19. New
20. Queenie Eye
21. Lady Madonna
22. All Together Now
23. Lovely Rita
24. Eleanor Rigby
25. Being for the Benefit of Mr. Kite!
26. Something
27. Ob-La-Di, Ob-La-Da
28. Band on the Run
29. Back in the U.S.S.R.
30. Let It Be
31. Live and Let Die
32. Hey Jude
33. Another Girl
34. Hi, Hi, Hi
35. Can't Buy Me Love
36. Yesterday
37. Helter Skelter
38. Golden Slumbers
39. Carry That Weight
40. The End

(25 Beatles, 5 Wings, 10 solo)

In de loop der jaren is McCartney ook steeds meer Beatles-nummers gaan spelen. Eerst wilde hij er helemaal niet aan (Beatle Paul? No, EX-Beatle Paul!), in 1976 waren het er voor het eerst 6, en nu 25. Dat is begrijpelijk, maar ergens ook wel jammer, want hij heeft veel meer geweldige nummers gemaakt, in Wings, solo en als Fireman, die nu helemaal niet aan bod kwam. Maar ja, een concert van 4 uur, dat zit er zelfs voor McCartney (nog) niet in. Over twee jaar?

Paul McCartney in Rotterdam, Sportpaleis Ahoy', 25 maart 1976

Ja. Paul McCartney kwam met Wings naar Nederland. Met een oud-klasgenoot en nog een vriend zouden we gaan, naar Ahoy'. Zijn grootste concert tot dan, in Nederland. We kochten kaartjes, en wachtten op de grote dag.
Nou zat ik toen in militaire dienst, in Havelte. Dat was op zich geen bezwaar, want ik had nog wat snipperdagen over, twee daarvan plande ik netjes in voor donderdag 25 en vrijdag 26 maart.

Op woensdag 24 maart kregen we te horen dat er een NATO-alarm was uitgegaan, dat iedereen zich gereed moest maken voor verplaatsing naar Duitsland en dat alle verloven waren ingetrokken. Pfff. De situatie was onduidelijk, maar waarschijnlijk was het een grote oefening, en geen echte dreiging. Enfin, er zat niets anders op dan spullen te pakken en in colonne gereed te staan voor marsorder. Ik belde naar mijn klasgenoot, kreeg zijn zus aan de lijn en zei dat zij dan maar naar het concert moest gaan. Zij zei dat ze niet kon. Op gegeven moment vertrokken we in colonne richting Duitsland, tot vlak voor de grens. Daar hielden we halt, en brachten daar de nacht door, wachtend in de voertuigen. Ook de volgende dag werd grotendeel wachtend of langzaam rijdend doorgebracht. Ik vroeg aan de commandant of ik niet tóch naar huis mocht. Dat mocht niet.

Na veel en lang zeuren mocht ik uiteindelijk om een uur of 3 wél weg. Chauffeur Geert reed mij per jeep terug naar de kazerne. Ik kleedde mij snel om, en we raceten naar station Steenwijk. Daar haalde ik net de trein. Het stomme was dat de trein naar Rotterdam reed, maar dat mijn kaartje in Den Haag lag. In Amersfoort overstappen. Ik belde vanuit een telefooncel op het perron mijn vader, dat hij met kaartje en fototoestel naar Den Haag Centraal Station moest komen. Daar stond hij. Hij bracht me snel van het Centraal Station naar Hollands Spoor, waar ik de trein naar Rotterdam haalde. In Rotterdam met de metro naar Zuidplein. Ik holde Ahoy' binnen en worstelde mij naar mijn plaats, aan de rand van de (toen nog aanwezige) wielerbaan. Vrijgehouden door klasgenoot plus vriend. Net op tijd! Een paar minuten later ging het zaallicht uit en stond Paul McCartney op het podium.



Setlist 1976:
1. Venus and Mars
2. Rock Show
3. Jet
4. Let Me Roll It
5. Spirits of Ancient Egypt
6. Medicine Jar
7. Maybe I'm Amazed
8. Call Me Back Again
9. Lady Madonna
10. The Long and Winding Road
11. Live and Let Die
12. Picasso's Last Words (Drink to Me)
13. Richard Cory
14. Bluebird
15. I've Just Seen a Face
16. Blackbird
17. Yesterday
18. You Gave Me the Answer
19. Magneto and Titanium Man
20. Go Now
21. My Love
22. Listen to What the Man Said
23. Let 'Em In
24. Time to Hide
25. Silly Love Songs
26. Letting Go
27. Band on the Run
28. Hi, Hi, Hi
29. Soily

(20 Wings, 6 Beatles, 1 solo, 1 Moody Blues en 1 cover van een andere artiest)

Pioenroos

Wat een mooie bloem is toch de pioenroos. Dit is er een uit een struik in onze tuin. "Oma's pioenroos", want na het overlijden van E.'s oma, begin jaren 90, toen het huis in Delft 'leeg moest', heb ik deze uit haar tuintje geschept en in de onze geplant. Hij doet het nog steeds, jaar na jaar na jaar. Ik lees op internet dat ze makkelijk 20 jaar kunnen worden. Zo lang hebben wij hem in ieder geval al, en bij Oma stond hij ook al jaren.
E. zei vanmorgen dat als we, volgens plan, over een paar jaar gaan verhuizen, die pioenroos wel mee moet. Natuurlijk.

Ik herlas Het Bureau 3 - Plankton

Dit is misschien, samen met Meneer Beerta, het beste deel van de het Bureau-serie. Plankton is het grote vadercomplex-boek van Voskuil. Maarten worstelt in dit boek met zijn vader, en met de 'vaders' van de volkskunde: Beerta, Pieters en Horvatic. Aan het eind van het boek is zijn vader overleden, Beerta getroffen door een beroerte, lijkt het meningsverschil met Pieters onoverbrugbaar en is Horvatic' rol uitgespeeld.

Deze schurende relaties worden door het hele boek heen breed uitgemeten, geweldig om te lezen, en ook hoe details uit de eerdere delen hier hun gevolgen, uitwerking krijgen. Prachtig. Het laat zien hoe Maarten zijn werkend leven ervaart. Misschien wel als verschrikkelijk, uitzichtloos. Maar het moet geleefd worden. Aan het eind, als de vaderstrijd is gestreden, besluit het boek weer met zo'n prachtige, poëtische, weemoedige gelukspassage, waar Voskuil het patent op had.

Ook de collega's worden weer fraai geportretteerd: de afstandelijke, niet-geïnteresseerde Balk, de luie Muller, de strikte, principiële Asjes, de meisjes. Toch is Voskuil vooral ook eerlijk over zijn eigen tekortkomingen, onzekerheden en onhandigheden. En dan is er ook nog de heel speciale Nicolien.

Een paar klassieke Voskuilcitaten uit dit boek:

Een gesprek met Bart:
Ik vind niet dat je herkenbaar over iemand schrijven kunt.'
'Waarom niet?' - hij keek van zijn werk op in de richting van de plaats waar Bart zat. 'Zolang het geen roddel wordt, heb ik er geen bezwaar tegen.'
'Ik ben wel eens bang dat jij later zo over ons gaat schrijven. Dat zou ik heel akelig vinden.'
'Daar hoef je niet bang voor te zijn. Daar zijn jullie te onbelangrijk voor.' Hij hervatte zijn werk.
'En toch ben ik er bang voor. Juist omdat je er geen bezwaar tegen hebt.'

Uit een gesprek met Frans:
'Je moet het Bureau gewoon als een inrichting zien. Als je dat doet, dan wordt de rest vanzelf weer normaal.'

Na bespreking van een stuk werk met Sien:
Onderweg naar huis vroeg hij zich af hoe hij het in godsnaam had moeten aanpakken. Hij had haar om uitleg moeten vragen, haar zelf haar eigen denkfouten laten ontdekken. Maar hoe? Ik ben geen man voor mensen, dacht hij. Ik ben een man voor in een mangat, alleen, met een mitrailleur.

Na een mislukte toespraak tot Balk, die vijftig werd en door Maarten een Abraham overhandigd kreeg:
Hij deed een stap naar voren en gaf Balk de doos. In de kamer was het doodstil, een gegeneerde stilte. Balk nam de doos aan.
'Dank je,' zei hij, waarna een schuchter applaus opklonk. Op dat ogenblik had Maarten met genoegen een kogel door zijn kop kunnen jagen om verlost te zijn van de schaamte die hij nog weken met zich mee zou dragen en die hem elke keer dat hij aan deze toespraak terugdacht deed kreunen van ellende.

Ook uit: het eerste deel van Voskuils vakantiedagboeken. Terloops, Voettochten 1957 - 1973.



Eerst weer wat anders, daarna deel 4: Het A.P. Beerta-Instituut.