Twee dagen geleden telefoneerde ik met mijn moeder. Het was die dag flink heet geweest en ik vroeg haar (want ze is 95 en dan is dat allemaal niet meer zo fijn) hoe het die dag was gegaan.
Het antwoord was dat ze tegen dit warme weer niet zo goed bestand meer was: 'Dit weer is me echt te juiker.'
Te juiker. Mijn moeder zegt dat wel meer. Ik begrijp wat ze er mee bedoelt, iets als 'te veel', 'te erg', maar ik ken verder niemand die dat woord gebruikt.
Het woord staat niet in Van Dale, ook niet in het WNT en komt ook niet voor in de pas gelanceerde elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten, van het Meertens Instituut. Een kleine rondvraag op Twitter leverde ook niets op. Het lijkt geen 'Haags' woord te zijn, want dan had ik het buiten de familie zelf ook wel gehoord, in de jaren dat ik daar nog woonde.
Vanmiddag was ik bij mijn moeder op bezoek. Waar komt dat woord vandaan? Tja, dat zeiden we allemaal thuis. (Inderdaad, ik herinner mij dat een oom (broer van moeder) het ook wel zei.) Ook opa en oma? Ook opa en oma. Vooral oma. En ook op straat, of met vriendinnen? Ja, maar dan vooral toen we wat ouder waren, zeg rond de twintig. Niet als kleine kinderen, toen we nog op straat speelden of zo.
Leefde Dé Haan nog maar. Die had het misschien geweten, met haar kennis van dialecten. Google helpt ook al niet. Nu probeer ik zelf mogelijkheden te bedenken. Mijn moeder is ruim 95, groeide op in het Centrum van Den Haag, later Schilderswijk en Transvaalkwartier. Haar ouders waren van rond 1875 en kwamen uit Den Bosch en Den Haag. Haar vader zat ook nog eens 10 jaar in het leger. Is het (oud-)Haags, Brabants, of een soldatenterm? Of is het een verzonnen woord of een modewoord dat toevallig is blijven hangen?
Ik kom er niet achter. Dat vind ik echt te juiker.
Aanvulling 14 mei 2016.
Deze week kreeg ik een berichtje van nicht Y., die mijn blog aan het lezen was. Zij schreef: 'Is het niet: jauker?'
En inderdaad, het is jauker. 'Verkeerd' uitgesproken, of verkeerd verstaan, dus. Zie bijvoorbeeld de elektronische Woordenbank van de Nederlandse dialecten (eWND)
Ook zijn er vermeldingen van jouker, uit (Joods) Amsterdam, dat iets zoals 'te duur' zou betekenen. Mogelijk een zelfde oorsprong, met als betekenis 'te erg' of zoiets. Maar mijn moeder had het over het warme weer. Te jauker.
Maar hoe komt zo'n 'Zaanse' uitdrukking dan in Den Haag terecht?
