A. den Doolaard en Ohrid, 2012

Alles waar hij om vroeg was rust. En indien hij die ergens zou kunnen vinden, dan was het aan het rimpelende bergmeer diep onder het oude slaperige stadje Ochrid, gelukkig nog niet door de toeristen ontdekt (...).

Dat schreef A. den Doolaard in 1939 in De bruiloft der zeven zigeuners over Ohrid (A. den Doolaard schrijft: Ochrid), een stadje in het zuiden van Macedonië. Inmiddels is het 2012 en is het stadje wél ontdekt door de toeristen. Ironisch genoeg zijn dat juist ook veel Nederlandse toeristen, die door de jaren heen het door Den Doolaard beschreven Balkan-landschap met eigen ogen wilden bekijken. Ook ik kwam er tijdens mijn vakantie, ook om te kijken of er nog wat van het door Den Doolaard beschreven stadje terug te vinden was.

De bruiloft speelt zich af in en rond Ohrid, A. den Doolaard beschrijft een aantal duidelijke herkenningspunten die nu nog aanwezig zijn.

Lopend vanaf het busstation richting haven kwam ik vanzelf op het oude marktplein, waar de hoofdpersoon Branko Turkse koffie dronk 'onder het wortelgewelf van een eeuwenoude metersdikke plataan'. Die plataan staat er nog steeds, en is inmiddels ongeveer 1100 jaar oud. Onder het wortelgewelf zitten nog steeds oude mannen en is een klein marktstalletje.



Branko leidt daarna een zekere professor Cigogne naar een oude kerk, Sveti Sofia, de Kerk van de Heilige Wijsheid.



Ten tijde van het schrijven van het boek was de kerk gesloten, na jaren in gebruik te zijn geweest als moskee en als paardenstal. De fresco's waren grotendeels bedekt met gips. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de fresco's vrij gemaakt en te bezichtigen. Helaas mocht in de kerk niet gefotografeerd worden, zodat ik de door Den Doolaard beschreven fresco's van Maria, Christus en Johannes de Doper niet kan laten zien. Google is your friend! A. den Doolaard was behalve schrijver ook journalist, hij wilde zijn lezers ook exotische gebruiken en dingen laten zien, vandaar zijn beschrijvingen van deze fresco's, in een Renaissance-achtige stijl geschilderd, zo'n twee eeuwen voor de Italiaanse Renaissance.



Nog even keek hij naar een brede band aan de westzijde van de kerk, waar boven de zuilenbogen van het zijportaal met baksteen in een laag kalk een Griekse inscriptie was aangebracht.

Een andere belangrijke scène speelt zich af bij 'het kerkje op de klip', waar Branko zijn geliefde Doesjka ontmoet. Dit 'kerkje op de klip' is Sveti Jovan, net buiten Ohrid. De beschrijving van A. den Doolaard is nog steeds zeer wel herkenbaar.



In de stille eenzaamheid tussen aarde en hemel was de kerk hier komen te staan als een symbool der goddelijke schepping en bestiering. Op deze zeldzame plek, waar aarde en water, zon en wind elkander op vredige wijze ontmoetten, gaven de oerelementen elkander de hand tot een geheimzinnige rondedans, waarvan de kerk het denkend en besturend middelpunt scheen (...).

Ik denk dat er sinds A. den Doolaard wat restauratie is gepleegd. Een door hem genoemd 'armoedig grauw houten deurtje' vond ik terug als metalen toegangshek.



Daarachter ligt nog steeds 'het vreemdste en vredigste kerkhof dat hij ooit gezien had.' Er zijn geen 'twee graven in de schaduw van vijf oude olijfbomen', maar nog slechts een.



Het 'brokkelige walletje' is nu een nieuw opgemetseld muurtje, en het open poortje met de houten vlonder, waarop Doesjka lag te lezen is al jaren verdwenen.



De atmosfeer rond het kerkje is nog dezelfde. Jammer dat het gesloten was, ik kon niet binnen kijken.

Maar:
Een prachtige plek om een atheïst te bekeren, dacht hij, of iemand, die aan het bestaan der ziel twijfelt!

Buiten Ohrid, vrijwel op de Albanese grens ligt een prachtig klooster uit de 10e eeuw, Sveti Naum. Branko leidt hier weer professor Cigogne rond, gaat met Doesjka zwemmen in het meer, en geniet van het uitzicht van de nieuwgebouwde toren, volgens Den Doolaard een bouwkundig monstrum. 'Sindsdien was er boven de middeleeuwse gebouwen uit een betonnen kolos gegroeid, die met zijn verbrede bovenbouw op een watertoren leek.'

Sveti Naum is een belangrijke toeristische attractie van Macedonië geworden, de toegangsweg is vol met souvenir- en eetkraampjes, en het is er erg druk. In het klooster zelf is het ook in 2012 heerlijk stil. De eeuwenoude kapel heeft werkelijk prachtig geschildere fresco's waar ik zeer van onder de indruk was. De betonnen toren was nergens te bekennen. Ik sprak een monnik aan, die mij vertelde dat deze in de jaren vijftiger jaren was afgebroken.



Het was leuk om elementen uit Den Doolaards boeken tijdens mijn vakantie te zien en te herkennen.

Kunst tot de nacht

Gisteren was de opening van het culturele seizoen in Alkmaar. 21 instellingen lieten zien wat er te gebeuren staat. Bij Theater De Vest waren er speciale aanbiedingen. Zelf keek ik verder rond bij Boekhandel Feijn, die een Turks cultureel programma had. Kunst, buikdansen (foto's helaas mislukt :-)), muziek, poëzie, voordrachten van Murat Isik (foto), drankjes en Turks fruit. Murat Isik las voor uit Verloren grond. Dat lijkt me wel een goed boek.

Bij Provadja werd Over Canto vertoond, en zat Kees Wieringa op een schuit in de gracht in zijn eentje Canto Ostinado te spelen (foto).

Bij Kunststelling bezocht ik Phart Fair 2012. Physical Art, om te proeven, ruiken, horen, voelen, zien. Bijzonder en afwisselend. Onverstoorbaar zat bij de ingang een trio muziek/geluid te maken, à la Pink Floyd, ten tijde van Syd. Met vloeistofdia's.

En nog veel meer. Boeken, muziek en theater. Ik heb er weer zin in.

Struga Poetry Evenings 2012

We verbleven tijdens onze vakantie in Struga, Macedonië. In de laatste week werd in en rond ons hotel ook nog een poëzie-festival gehouden, Struga Poetry Evenings. Niet zo maar een lokaal dingetje, dit jaar kennelijk al voor de 51e keer, met meer dan 150 deelnemende dichters uit vele landen. Ik lees dat het festival zich ontwikkeld heeft tot een podium van vooral Mediterrane dichtkunst. We keken nog even bij een openluchtgebeuren, waar zo'n 25 - 30 dichters werk voorlazen op de Bridge of poetry, over de Drim-rivier. Er waren dichters uit o.m. voormalig Joegoslavië, Polen, Italië, Frankrijk, Spanje, Egypte, Syrië (!) en nog andere landen, die ik me nu niet meer herinner. O ja, Canada, maar dat was eigenlijk een geëmigreerde Oostblokker.





Het gebeuren werd uitgezonden op televisie, en rondom de brug, langs de oevers van de rivier en op straat, zaten honderden mensen te kijken en luisteren. Wij zaten er ook bij, maar doordat de gedichten werden voorgedragen in (bijv.) het Macedonisch, Grieks of Pools ontging een en ander ons soms. Toch een prima avond, lekker buiten luisteren.

American Pastoral

Ook in de vakantiekoffer, een Philip Roth die ik nog had liggen.

Dit is een van de betere Roth-boeken die ik las. De vorm is bijzonder; het verhaal is geschreven door Roths alter ego Zuckerman, die gevraagd wordt een biografie van de vader van een oud-klasgenoot te schrijven. Dat gaat niet lukken, in plaats daarvan wordt het een (fictieve) biografie van de broer van de oud-klasgenoot, 'Swede' Levov. Dat verhaal lezen we. Een doorsnee Amerikaan, correcte vrouw, kind. En dan begint het. De dochter raakt onder invloed van radicale tegenstanders van de Vietnamoorlog. Er is een bomaanslag, en de dochter verdwijnt. En vervolgens komt er een kaleidoscopische biografie vol onderlinge verwijzingen, van Swede, zijn vrouw (ooit Miss New Jersey 1949) en hun dochter Merry. Het gaat ook over hun woonplaats Newark, de handschoenenfabriek van de vader van 'Swede', en over een mysterieuze vriendin van de dochter die ook betrokken lijkt bij de bomaanslag. Na vijf jaar vindt Swede zijn dochter terug. Ze blijkt betrokken te zijn bij nog een aanslag. Swede blijft in haar onschuld geloven, hij vindt dat zijn dochter gemanipuleerd wordt door duistere krachten en houdt hun ontmoeting geheim. Tijdens de slotscène (een etentje met familie en vrienden) ondekt Swede dat zijn vrouw een relatie heeft met hun architect, en wordt verteld dat Swede een affaire heeft gehad met de stottertherapeute van Merry. Zij blijkt Merry na de aanslag een paar dagen verstopt te hebben. Het pastorale Amerikaanse leven blijkt een dun vernislaagje te zijn. Verder wordt Swede's vader door een alcoholiste met een vork belaagd. Wat een verhaal! Alles duikelt en buitelt over elkaar heen. Het wordt nooit meer zoals het ooit leek te zijn. Aan het eind worden de onbeantwoorde vragen ook nog eens gesteld. 'And what is wrong with their lives? What on earth is less reprehensible than the life of the Levovs?' Eén vraag wordt niet nog eens gesteld. Wie is Rita Cohen? En bestaat zij wel? Een duister boek.

Tussen Alkmaar en Beverwijk

Tussen Alkmaar en Beverwijk liggen de A9 en de A22. Ik rijd dat traject 4 keer in de week, naar en van mijn werk. Volgende week is het weer zo ver.
Vandaag reed ik er ook, en ik maakte kennis met de nieuwe snelheidsregels. Leest U even mee? Als ik het goed gezien en onthouden heb, hebben we ter plaatse nu de volgende situatie. Komend vanaf de provinciale weg geldt de eerste 2 km een maximum snelheid van 100 km/h. Daarna een stuk van 5 km, waarop we 130 mogen, tenzij de spitsstrook open is, want dan geldt hier ook een snelheid van 100 km/h. Daarna een stuk van 3 km, waarop we overdag tussen 6 en 19 uur 120 mogen, en daarbuiten 130, ook weer: tenzij de spitsstrook open is, want dan is het 100 km/h. Daarna volgt een stuk van 2 km, waarop weer 120 mag worden gereden, hier is geen spitsstrook meer. Vervolgens een stuk van 4 km waarop weer tussen 6 en 19 uur 120 gereden mag, daarbuiten 130, en tenslotte 2 km waar 100 mag worden gereden.
Wat een onzin, elke 3 km een ander regime. Vooral ook omdat de snelweg zo vol is dat vandaag om 1/2 12 's ochtends de spitsstrook open was (kennelijk voor de lunchspits), en ook daar waar geen spitsstrook ligt niet harder dan 90 - 100 km/hr gereden kon worden. Voor dit traject een prima snelheid, zuinig in verbruik. Voor mij verandert er dus gewoon niets. 's nachts, als de spitsstrook dicht is, mag er op 12 km 130 gereden worden in plaats van 120. Dan zou er een tijdwinst van bijna een halve minuut te boeken zijn. Symboolpolitiek.

Maria

We maakten ook nog een trip(je) naar Albanië. Vanuit Macedonië is dan Lin het eerste dorp dat je tegenkomt. Er is maar een weg naartoe, en je moet langs dezelfde weg terug als je weer weg wilt. Tot vorig jaar reed er 1 x per dag een trein, die je in 6 uur naar het 120 km verder gelegen Tirana bracht. Nu is er alleen die weg.
Ik liep wat rond in het stille dorpsstraatje. Er waren een paar piepkleine winkeltjes, die verlaten leken. Tussen twee wat achteraf gelegen huizen was een erf, dat afliep naar het Meer van Ohrid. In de zon stond tegen een op de kant getrokken bootje een oude vrouw geleund, en een jongere vrouw was bezig graan uit te spreiden op een kleedje.
Het voordeel van veel Albaniërs is dat het niet uitmaakt of je Engels of Nederlands tegen ze spreekt, verstaan doen ze het niet. En ik versta geen Albanees. Dus ik sprak gewoon Nederlands en zij gewoon Albanees. Met handen en voeten stelden we ons aan elkaar voor. De vrouw heette Maria, ze is 78 jaar en ze heeft 5 dochters, een daarvan is de vrouw die met het graan bezig was. Ze wilde graag op de foto, en dronk een bekertje jus d'orange dat ik haar aanbood. Toen we alles gezegd hadden wat er te zeggen viel ging ik weer verder. Een hand schudden wilde ze niet, maar ze zwaaide me wel vrolijk uit.
Een geslaagd menselijk contact, om met J.J. Voskuil te spreken.

A. den Doolaard - Omnibus

De vakantie was dit jaar naar Macedonië, een mooie aanleiding om tijdens die vakantie wat van A. den Doolaard te lezen. Deze 'omnibus' bevat Den Doolaards bekendste romans: De druivenplukkers (1931), Oriënt-Express (1934) en De bruiloft der zeven zigeuners (1939). Hoewel, bekend? Den Doolaard was tientallen jaren zeer geliefd en veelgelezen, maar werd nooit tot 'de echte literatuur' gerekend en is nu bijna vergeten.

De druivenplukkers speelt zich af in Frankrijk, de twee andere romans in Macedonië. Voor de moderne lezer zijn het misschien wat wijdlopige verhalen, met veel terzijdes, beschrijvingen en uitgebreide monologen. Den Doolaard was ook journalist, en wilde in zijn verhalen vooral ook vertellen over situaties en gewoonten die hij aantrof in de landen waar hij rondzwierf. Op deze manier liet hij in de jaren '30, '40 van de vorige eeuw Nederland wel kennismaken met verre landen en andere gebruiken. Oriënt-Express vertelt de geschiedenis van de Macedonische vrijheidsstrijd, tegen de Turken, later tegen de Serven. In een tijd dat 'Macedonië' een verboden begrip was in Joegoslavië werd dit boek daar en in veel andere Balkanlanden verboden. De bruiloft der zeven zigeuners is een liefdesgeschiedenis die zich afspeelt in en rond Ohrid (Den Doolaard schrijft: Ochrid), destijds 'een oud slaperig stadje (...), gelukkig nog niet door toeristen ontdekt,' niet ver van ons vakantieadres. Het boek bevat een aantal aardige beschrijvingen van Grieks-Orthodoxe kerken, destijds gesloten of in gebruik als moskee, nu weer open voor bezoek en bezichtiging. Leuk om Den Doolaards beschrijvingen te vergelijken met onze eigen indrukken in 2012. Ik kom daar nog over te schrijven. Met plezier gelezen, dit boek.