Vanmiddag was in het Scheveningse Kurhaus de presentatie van Hier woonden wij, een boek van Wim Willems en Hanneke Verbeek over de vooroorlogse joodse gemeenschap in Scheveningen. Met een van de auteurs (Hanneke Verbeek) wisselde ik wat e-mails over mijn eigen amateur-onderzoek naar de familie Raphalowiz, vandaar de uitnodiging. Maar wat ik voor één familie probeer, hebben zij voor een hele straat gedaan, de Harstenhoekweg in Scheveningen. Tussen 1900 en 1942 woonden daar ongeveer 1400 joodse mensen. Wat een karwei!
Er waren verschillende inleiders. Wim Willems heette iedereen van harte welkom, vertelde over het belang van publicaties als deze, de noodzaak om deze verhalen te (blijven) vertellen, en overhandigde het eerste exemplaar aan burgemeester Van Aartsen. Van Aartsen schetste de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog in Den Haag, in het bijzonder het joodse drama zoals zich dat daar (na Amsterdam de grootste joodse gemeenschap van Nederland) heeft voltrokken. De les die we kunnen leren is dat we de democratische samenleving moeten blijven bewaken. Versta de tekenen des tijds. Hanneke Verbeek vertelde over het onderzoek, in de archieven, met toevalsvondsten, ook op onverwachte plaatsen (zoals een internetforum voor vioolliefhebbers waar een gezochte naam opdook), gesprekken met overlevenden, vroegere en huidige bewoners, een reis naar Polen en Oekraïne.
Ik was onder de indruk van de toespraak door Miep Wurms, een overlevende. Zij vertelde wat voor haar het belang van dit boek is. Ook zij heeft dankzij dit boek, dit onderzoek, weer wat witte stukken in haar herinneringen kunnen invullen. Miep Wurms (90 jaar) haalde wat herinneringen op aan het vooroorlogse gezinsleven. Vader, moeder, broer. Vader was voor haar het zonnetje in het leven. Altijd opgewekt. Toen op een dag dan de Jodenster op zijn jas was genaaid was zijn commentaar: 'Eindelijk gedecoreerd'. Op een dag trapten de Duitsers de voordeur in. Miep heeft nooit meer iets van haar vader gehoord of gezien.
Strijdbaar zei ze dat de vernietiging van de Joden niet gelukt is. Miep heeft kinderen, kleinkinderen en een achterkleinkind.
Na afloop liep ik nog even naar de Harstenhoekweg, vanaf het Kurhaus vrijwel om de hoek.
De Harstenhoekweg lag er wat stil bij. De zomertijd is vannacht geëindigd, vandaag valt de schemering daardoor een uur eerder in. Ik liep naar nummer 58, het vroegere ouderlijk huis van Miep Wurms. Zo te zien een gewoon huis, met een beetje rommelige voortuin en wat fietsen tegen de zijkant. Niet bijzonders aan te zien.
Ik ga dit boek snel lezen.
(Kijk voor meer informatie ook op de site van de onderzoekers)
