Ik kocht dit boek vorig jaar, na een 'liefdesverklaring' door Maarten van Rossem in NRC ('Grossman lezen betekent 900 pagina's lang gruwelen').
Eigenlijk heb ik hier niet veel aan toe te voegen. Het boek gaat over het leven en lot van mensen in verschillende omstandigheden. In Stalingrad, in een wetenschapsinstituut onder Stalin na 1937, in het hoofdkwartier van generaal Paulus, op de drempel van de gaskamer. Het gaat over macht, dwang en innerlijke vrijheid. Het is een MAGISTRAAL boek. Het wordt om allerlei redenen vaak vergeleken met Oorlog en vrede van Tolstoj, ook Grossman verwijst hier in het boek regelmatig naar. Oorlog en vrede heb ik tot nu toe niet uit kunnen lezen, maar dit boek wel. Met gemak. Bijna 900 pagina's, en daarna tientallen pagina's met personenregisters, stambomen, kaarten, een korte biografie van de schrijver en een brief die Grossman schreef aan Chroesjtsjov, nadat het boek in typoscript door de KGB in beslag was genoemen.
Noot voor de vertaler: In het boek wordt een paar keer verwezen naar een beroemde natuurkundige. Deze heette Lorentz, en niet Lorenz.
