Beatles, regenpijpen in Boston Place, London, en meer

Eerder deze maand was ik in Londen, de aanleiding was een Yoko Ono-tentoonstelling in Tate Modern. 

Natuurlijk deden we ook andere dingen, andere musea, wandelen in de parken, winkelen en uit eten, het was weer fijn, allemaal. In Londen ontkom ik er niet aan af en toe een plek, een straat, een huis te koppelen aan voorvallen uit de Beatles-geschiedenis. Inderdaad, een afwijking, maar ik doe er niemand kwaad mee. Bij een eerder bezoek heb ik een keer een flinke Beatles-wandeling gedaan, langs allerlei 'belangrijke' plekken. Dat staat hier (let op: 22 afleveringen...).

Dit keer ben ik minder fanatiek te werk gegaan. Wel even wezen kijken bij de Abbey Road zebra. Business as usual. Fans steken over en worden gefotografeerd, en nog eens en nog eens. OK, ik ook maar weer eens. E. stond wat verderop en maakte foto's. Een andere vrouw die kennelijk ook haar man stond te fotograferen sprak haar aan. Your husband, is he bossing you around, too?

Diep in Soho, in Old Compton Street, realiseerde ik me ineens dat in 1960 hier de 2i's coffee bar was gevestigd, destijds een beroemde skiffle- en rock 'n' roll-spot. Adam Faith, Tommy Steele, Cliff Richard, Hank Marvin en Bruce Welch (later vormden zij The Shadows), en Vince Taylor traden er op. En begin 1960 (voor een auditie) ook de beste rock 'n' roll groep uit Liverpool, Derry & The Seniors. Hun manager/promotor, Allan Williams tekende in de bar ernaast, de Heaven and Hell, een contract voor ze, met de Duitse zaaleigenaar Bruno Koschmider, voor een reeks optredens in Hamburg. Een paar maanden later zou een nog minder bekend bandje uit Liverpool, The Beatles, volgen.

In de Heaven and Hell was het ook dat The Beatles (voor de eerste keer en route naar Hamburg) 'Herr Steiner' ophaalden, een Duitser of Oostenrijker die met ze zou meerijden, en van wie eigenlijk niet meer bekend is dan dat hij Koschmider hielp met het vertalen van de contracten. 

Ik maakte een paar foto's en wandelde door.

59 Old Compton Street. In 1960 was hier de i2's.

58 Old Compton Street. In 1960 was hier de Heaven and Hell

Ik wilde dit bezoek zeker ook (weer) even langs Boston Place, een tamelijk nauwe straat naast Marylebone (spreek uit: marlibən) Train Station.

 

Een paar maanden geleden las ik in Furore (het 'vakblad voor bijzaken', léés dat blad) een aardig artikel van Piet Schreuder over een voetnoot in de Beatlesgeschiedenis, namelijk over de openingsscène van de film A Hard Day's Night, waarin John, George en Ringo (sans Paul) in Boston Place door fans achtervolgd worden. Rennen! Na 6 seconden struikelt George. Per ongeluk, niks echt bezeerd, en regisseur Richard Lester besloot de scène in de film te houden. Een 'happy accident'. Hier een trailer met die scène.

Het artikel staat on line, met een overzichtstekening, een plattegrond en foto's (aan de linkerkant Beatlesbiograaf Mark Lewisohn in een re-enactment, en uiterst rechts een close-up van de regenpijp waarnaast George volgens de reconstructie viel). De regenpijp naast de blauwe deur dus. Die wilde ik ook even bekijken.

Op de foto's: een kijkje in Boston Place op 14 augustus 2024, de betreffende regenpijp, en nog eens, met uw blogger in een verbazingwekkend slechte George Harrison-imitatie. 

U ziet het, na meer dan 60 jaar (A Hard Day's Night ging op 6 juli 1964 in première) is de regenpijp door een omhullende koker bedekt. Overigens ook de andere regenpijpen in de straat. Waarom? Ik mailde met Piet Schreuder en Mark Lewisohn, ze waren inmiddels op de hoogte van deze ontwikkeling, maar hebben ook geen idee. Volgens Mark moet het ergens de afgelopen drie maanden gebeurd zijn. Piet Schreuder zei dat in het volgend te verschijnen nummer van Furore ( het 'vakblad voor bijzaken', weet u nu) hier ook aandacht aan besteed zal worden. Ik ben benieuwd!

Yoko Ono, Music Of The Mind

 

 Op 18 maart zag ik in de webwinkel van het Stedelijk Museum in Amsterdam dit Yoko Ono boek.

Het bleek te horen bij een expositie van Yoko in Tate Modern, Londen. Een fijn excuus om weer eens naar Londen te gaan. We bezochten de expositie op 12 augustus, en zijn er ongeveer de hele dag zoet geweest. In Engeland zijn de musea gratis, maar voor speciale exposities moet je wel betalen, zo ook hier. Maar ja, Yoko Ono hè. 

 

Uit de biografie: Yoko maakte als meisje in de Tweede Wereldoorlog het grote bombardement op Tokio mee, een allesbepalende invloed op leven en werk. Na de oorlog studeerde ze filosofie in Japan, en poetry en musical composition in New York. Ze behoorde tot de Fluxus-beweging, en werkte o.a. samen met John Cage, Ze was drie keer getrouwd.

 

Ik ken haar natuurlijk via John Lennon (hoewel ik me meen te herinneren dat ik ooit al iets van haar op tv zag in 1966, 1967), hun gezamenlijke projecten waren altijd media-events. Ik heb (denk ik) veel van en over haar gelezen en gehoord, ik heb (vrijwel) al haar muziek, en ook een boekenplankje vol, haar bekendste boek Grapefruit heb ik in twee edities, een druk uit 1970 en een (uitgebreidere) tweetalige Engels-Zweedse editie uit 2011. Handig voor mijn Zweeds. :-) In 2019 bezocht ik de grote John&Yoko-tentoonstelling Double Fantasy in Liverpool, erg leuk ook. Maar nu 'Yoko Only'.

 

Het is een mooi, groot opgezet overzicht, ik liep er min of meer chronologisch doorheen. Teksten, foto's, tekeningen en schilderijen, films, muziek, gedichten, instructies, installaties, van eind jaren 50 tot nu. Veel, heel veel.

 

Ik laat een betrekkelijk willekeurige keuze zien. 

 

Een voorbeeld uit de serie Instructions For Paintings, uit 1961.

 

 

Een poster voor Works By Yoko Ono, Carnegie Recital Hall, New York, 1961.

 

 

 Fly is een avant-garde film uit 1970 van John&Yoko. Deze film werd vertoond en ik maakte deze foto. Later zag ik in de museumshop dat (vrijwel) hetzelfde beeld daar als poster te koop was. Nou ja zeg!

 

 

Painting To Hammer A Nail In. In 1966 (toen John Yoko in de Londense Indica Gallery ontmoette) hing dit aan de muur. (Nou ja, wat je hier ziet, is een nieuwe realisatie natuurlijk.) Een spijker inslaan kostte toen vijf shilling. John had geen geld bij zich, maar stelde voor: I'll give you an imaginary five shilling and hammer an imaginary nail in. Nu was het voor iedereen gratis. Terwijl ik er een spijker in sloeg, vielen er drie uit. 

Participatie! Uw blogger creëert een nieuwe realisatie van Yoko's Bag Piece uit 1964. 

 

 

Een instructie van Yoko.

 

 

 

Voor- en achterzijde van mijn stukje van de hemel, A Piece Of The Sky. Ergens is er iemand met een passend stukje.

 

 

De ramen van het museumrestaurant laten een oproep uit 2024 van Yoko zien, in tientallen talen. Ik fotografeerde er twee.

Een mooi dagje. Veel mij bekende Yoko-dingen nu eens in het echt gezien. Wat mij vooral bijblijft is het positieve dat uit het meeste van haar kunst naar voren komt. Het verwondert, geeft je te denken, en laat je glimlachen.

 

Langs de webshop, en beladen met nog eens drie boeken, twee T-shirts, twee posters, twee buttons en een puzzelstukje weer naar het hotel.

 

P.S. De expositie is vanaf 28 september te bezichtigen in de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf.

P.P.S. De volgende dag bezochten we het Victoria and Albert Museum in South Kensington. Kunst, geschiedenis, fotografie, design, mode, dat soort dingen. Ook hier weer veel mooie dingen gezien, paar uur doorgebracht op de foto-afdeling. Er bleek ook (bij gelegenheid van haar acht (!) optredens in Wembley Stadium deze zomer, denk ik) een Taylor Swift Songbook Trail door het hele museum te zijn opgezet, op allerlei (13) punten een jurk, bloesje of ander stuk kleding uit haar carrière, soms geplaatst bij een item uit de eigen collectie, met toelichting. Slim. 

 

 

What the heck, ik deed gewoon mee met de volop aanwezige tienerfans en volgde het spoor. Van Yoko Ono naar Taylor Swift, that's one small step for mankind, one giant leap for a man, zal ik maar parafraseren. Je bent zo jong als je je voelt.

John Lennon, Mind Games (Ultimate Collection)

Yoko Ono en Sean Lennon, de erven van John Lennon, zijn bezig met een mooi project. Het zit er naar uit dat de hele catalogus wordt heruitgegeven, in een nieuwe, schone, 'ultimate' mix, aangevuld met bonus-materiaal, te beluisteren via streamingdiensten, te downloaden, en fysiek te koop in verschillende formats: een of meer lp's of cd's. Eerder verschenen Imagine, Gimme Some Truth, en John Lennon/Plastic Ono Band. En nu dan Mind Games, een misschien wat vergeten John Lennon solo-lp. Ik denk dat dit vooral komt door de oorspronkelijke productie, die tamelijk rommelig en vlak is. De vocalen wat verborgen, en weinig laag en hoog. Dit was de eerste lp waarbij John zelf de producer was. Hoe goed hij ook was als pop/rockartiest, als producer (Mind Games, Walls And Bridges, Elephant's Memory, en Pussy Cats van Harry Nilsson) vind ik hem niet briljant. 

Ik kocht de Deluxe Box Set.

John Lennon Mind Games (Ultimate Collection) – Deluxe Box Set

 

Het is een mooie doos, waarin het geheel verpakt is.; 6 cd's, 2 blu-ray discs, een boek. Verder nog een poster, 2 postkaarten en een 'Nutopia identiteitskaart' met een Mind Games puzzel. De management-summary luidt: erg mooi. 

De muziek. Ik heb geluisterd, en gelezen, en vergeleken. Met de oorspronkelijke plaat, maar voor de out-takes ook met andere releases, zoals John Lennon Anthology en Acoustic,

cd1 the ultimate mixes

Net als bij Imagine en John Lennon/Plastic Ono Band is de hele lp opnieuw gemixt, uitgaand van de oorspronkelijke opnametapes. Het geluid is flink opgeknapt, schoner, John klinkt meer op de voorgrond, de instrumenten klinken voller. Hier en daar is er een opvallende ingreep: in One Day At A Time is de saxofoon verdwenen, en het herhaalde tape-stop-einde  van Aisumasen (I'm Sorry) is verwijderd. Volgens sommigen heiligschennis, mij stoort het niet echt, ik geniet van de mooiere mix. De track Mind Games is zooo goed. Een vocale topprestatie van John. Mijn favoriete nummer is Aisumasen (I'm Sorry). 

cd2 the elemental mixes 

Stripped-down versies, zonder drums. Zang en gitaar, soms een piano of orgel. Verstilde arrangementen. Parels zijn wat mij betreft One Day At A Time en Bring On The Lucie (Freeda Peeple).

cd3 the elements mixes

Deze elements mixes laten een of meer aspecten uit de opnames prominent horen: zang, een gitaarpartij, een niet gebruikte pianopartij, zoiets. Ze zijn interessant om te horen maar ik denk niet voor iedereen, of voor dagelijks gebruik.

cd4 the evolution documentary
Hier is te horen is hoe elk nummer evolueerde, van een ruwe demo, via oefensessies, tussenopnamen en toevoegen van extra instrumenten of zanglagen, naar het eindproduct.

Interessant om te horen hoe nummers geprobeerd werden met verschillende gitaartechniek, andere instrumenten, hoe er gediscussieerd werd. 

 

cd5 the raw studio mixes 

Misschien is dit mijn favoriete plaatje uit de doos. Per nummer de mastertake, maar zonder editing, zonder toegevoegde effecten, zonder overdubs. In feite dus wat je gehoord zou hebben als je bij de opnames aanwezig was geweest. John's zang zonder effect op Mind Games is geweldig!

 

cd6 the out-takes

Alternate takes, van elk nummer een. Geen studio jams of zo, zoals bij Plastic Ono Band. En als out-take van Nutupian International Anthem hier Declaration Of Nutopia, de persbijeenkomst van 2 april 1973.

 

Het is mooi, verzorgd, en er valt weer veel te genieten en te vergelijken. Maar: vergeleken met de eerder verschenen Plastic Ono Band doos is de hoeveelheid muziek wat mager. In totaal 6 x 12 + 7 (hidden tracks, zie verderop) = 79 nummers.  Bij Plastic Ono Band waren dat er 131. Ik weet het, Rupsje Nooitgenoeg.

 

Naast de cd's zijn er ook nog twee blu-ray discs. Inmiddels heb ik een blu-ray speler, maar geen 5.1 installatie, dus ik heb good old stereo geluisterd. Wat staat er op?

Blu-ray 1 en 2 bevatten 24-192 stereo & 5.1 surround, dolby digital en dolby atmos mixen van de 6 cd's.

Het boek uit de box. Ongeveer net als bij de eerdere boxen: hardcover, full colour, 136 bladzijden. Foto's, interviews, songteksten, herinneringen van betrokkenen, details over de bronnen en opnamen, wie speelt wat, op welke van de 16 opnametracks, voor elk nummer, enzovoorts en enzoverder.

 

Hidden tracks

De cd's en de blu-ray discs bevatten ook nog 7 'hidden tracks' en 2 video's, die je kunt beluisteren en zien als je op de juiste knoppen drukt. Titels en plek waar ze staan kun je vinden door achterop de doos met een blacklight lampje te schijnen. I kid you not. Dat is allemaal leuk, aardig en welkom, maar ook onhandig. Waarom niet gewoon te beluisteren of te bekijken. Wat mij betreft een minpuntje dit keer. Verder is er iets raadselachtigs aan de eerste cd. Behalve de 12 reguliere tracks, en een hidden track, staan er nog 78 (!) 'gewone' tracks op, steeds 24 seconden lang, stil zonder titel. Wat daarvan de bedoeling is hoop ik nog eens te horen.

 

Uncut sampler Iets eerder dan deze box verscheen bij het augustus 2024-nummer van Uncut een sampler cd van Mind Games, met daarop 9 nummers uit deze collectie, met als bijzonderheid I'm The Greatest (Ultimate Mix), dat hier een gewoon afspeelbare cd-track is. Dat bedoel ik, wel zo makkelijk.  

 

Ik las: J.J. Voskuil, Uitzicht op geluk (Dagboeken 1974 - 1976)

Inmiddels zijn we dus aangeland bij alweer het vierde deel van de dagboeken van J.J. Voskuil. Dit keer zo'n 800 bladzijden, ik heb het weer ademloos gelezen. Ik geloof dat ik het al eerder zei: ik meen ooit ergens gelezen of gehoord te hebben dat Voskuil Het Bureau destijds schreef aan de hand van zijn herinneringen. Misschien bedoelde (of zei) hij dat Het Bureau ZIJN gezichtspunt verwoordde (niet een 'objectieve', voor iedereen geldige waarheid). In ieder geval blijkt, ook in dit deel weer, dat voor Het Bureau gebruik is gemaakt van Voskuils dagboeken. Veel passages zijn letterlijk overgenomen. In dit dagboek komen dus weer veel bekende gebeurtenissen voor, die ik al eerder las in Plankton of Het A.P. Beerta-Instituut. Maar het dagboek is meer dan Het Bureau, en daardoor ook (vind ik) ontluisterender. De ruzies met L. zijn veelvuldig en bepaald geen kibbelarijtjes, zoals ze misschien in Het Bureau nog leken. En Het Bureau lijkt achteraf komischer dan de bezoeking die het voor Voskuil geweest blijkt te zijn, volgens deze dagboeken. Het dagboek is voor Voskuil steeds een noodzakelijk middel om zichzelf te begrijpen. Hij heeft het moeilijk met ongeveer iedereen: L., zijn familie, zijn (oude) vrienden, zijn collega's. In dit deel overlijdt zijn vader en krijgt Meertens een beroerte. Anderzijds is L. ook in dit deel weer zijn houvast in het leven, zijn geweten. Mooi en soms onbegrijpelijk.

Het schokkende dieptepunt is een serieuze overweging van Voskuil om een eind aan zijn leven te maken. Op werkelijk het allerlaatste moment heeft hij daarvan afgezien. Gelukkig maar. Nu wordt het vrij sec, emotieloos beschreven in het dagboek. Maar toch.

Het lezen van deze reeks is voor mij, Voskuil-liefhebber, een tamelijk uitgebreid leesproject. Om te beginnen lees ik op de juiste plekken ook de uit deze reeks weggelaten vakantiedagboeken, die eerder gepubliceerd zijn. Bij dit deel dus de vakanties in 1975 en 1976, opgenomen in Buiten schot. Verder is ook dit deel weer ruim voorzien van voetnoten, en verwijzingen naar Plankton of Het A.P. Beerta-Instituut, naar De moeder van Nicolien en Onder andere. Die passages lees ik er ook naast. Ten slotte zijn er de ontmoetingen met Frida Vogels, zij beschrijft die vaak ook in haar Dagboek 1974-1976. Ook maar weer ter hand genomen. Zo komt de avond wel om, zal ik maar zeggen. Op fijne manier, wat mij betreft.

Het volgende (vijfde) deel van de dagboekreeks, De bodem van het bestaan, staat vooralsnog gepland voor januari 2025. De titel belooft weinig goeds ...

(Ondertussen andere dingen lezen, in september verschijnt (eindelijk) een nieuw boek van Frida Vogels, In den vreemde. U begrijpt dat ik er naar uitzie.)

Ik las (weer) een bijzonder goed boek over Donald Trump

Ik las het tweede deel van Frank Schapers trilogie over Donald Trump. Hetzelfde onderwerp als deel 1, maar met een andere benadering. Ook dit is een bijzonder goed boek over The Donald.

Ging het in deel 1 over Trumps 40 rolmodellen, hier beschrijft Frank Schaper Trumps karakter aan de hand van het enneagram, waarmee het karakter wordt beschreven als een som van 9 meer of minder dominant aanwezige persoonlijkheidstypen, die in de tijd kunnen veranderen.

Frank Schaper laat zien hoe Trumps kennelijk dominante persoonlijkheidstypen (De Winnaar en De Baas) zich in de loop der jaren neerwaarts bewogen van een gemiddeld naar een ongezond, fataal niveau. Van Imagobewuste Pragmaticus en Dominante Manipulator naar Wraakzuchtige Psychopaat en Gewelddadige Vernietiger. Deze ontwikkelingen zijn kenmerkend voor dictators, en worden meer algemeen beschreven in Riso & Hudson, Personality Types: Using the Enneagram for Self-Discovery.

Wraakzuchtige Psychopaat en Gewelddadige Vernietiger, het zijn harde oordelen, maar Schaper komt met een werkelijk overstelpende hoeveelheid voorbeelden, en put daarvoor uit letterlijk honderden en honderden bronnen en vindplaatsen. Boeken, interviews, krantenartikelen, tv-optredens, persconferenties. En tweets, natuurlijk. 

Wat hetzelfde is als in deel 1 zijn de heldere teksten en de aantrekkelijke vormgeving, met veel illustraties. Het boek is daardoor weer even uitnodigend om (door) te lezen.

We lezen natuurlijk vrijwel dagelijks over Trump in de krant, of zien hem op tv, maar om deze ontwikkeling op deze manier nog eens voorgeschoteld te krijgen in ruim 450 bladzijden is ronduit verbijsterend, en beangstigend. Op dit moment is het nog iets meer dan 100 dagen tot de presidentsverkiezingen, en het ziet er niet goed uit. Ik ben bang dat Trump weer verkozen zal worden, en dat de Amerikaanse democratie ingeruild gaat worden voor een fascistisch dictatoriaal bewind. Met rampzalige gevolgen voor de Verenigde Staten. En voor de rest van de wereld.

Volgend jaar verschijnt deel 3, over Trumps leiderschap. Dat ga ik ook lezen.

Update: Een paar uur nadat ik bovenstaande schreef trad Joe Biden terug als presidentskandidaat voor de Democratische Partij. Mogelijk wordt nu Kamala Harris de officiële kandidaat voor de Democraten. Dat zou een keerpunt kunnen zijn.

De, euh..., Kaap

De Noordkaap. Op school leerde ik: het noordelijkste puntje van Europa. Nou ja, als je Spitsbergen, Nova Zembla en Frans Jozefland buiten beschouwing laat, dan. Het noordelijkste punt van het Europese vasteland. Euh, dat klopt ook niet, de Noordkaap ligt op het eiland Magerøya, dat door een tunnel met het Noorse vasteland is verbonden. U zult inmiddels vermoeden dat de Noordkaap dan ook wel niet het noordelijkste punt van dat eiland zal zijn. Klopt, dat is het iets westelijker gelegen Knivskjelodden. Maar dat is geen kaap.

Hoe dan ook, ik wilde graag eens naar de Noordkaap. Ik liep al lang met het idee, iets voor 'na de pensionering'. Maar toen was er corona, daarna gingen we verhuizen en er was nog zo wat. 

Dit jaar was het zover: we bezochten de Noordkaap. Iets westelijk daarvan ligt dus Knivskjelodden, eigenlijk reikt dat nog iets noordelijker, maar het is alleen te voet te bereiken. Tja, nu we hier toch zijn, dat is dan wel echt het noordelijkst haalbare. Doen? Doen! Vanaf een klein parkeerplaatsje 9 km over rotsen en stenen, heuvels en dalen, door beekjes en over sneeuwvelden.

Er is geen pad, de richting wordt aangegeven met stapels stenen om de paar honderd meter. Niet altijd even makkelijk te onderscheiden.

 

Aan het eind werd het nog eens zwaarder, grote blokken basalt met scheuren en nattigheid. Niet horizontaal, het is dan ook ongeveer het einde van de wereld.

Maar dan:

En dan weer 9 km terug. Al met al deden we er 7 uur over. Een voordeel is wel dat het er heerlijk rustig is. Hier en daar zie je iemand anders over de vlakten en rotsen dolen. Erg, erg vermoeiend, maar leuk en uniek het gedaan te hebben.

Daarna 'nog even naar de Noordkaap', dat kan gewoon met de auto. Veel toeristen daar, maar hé, wij waren ook toerist. En het is en blijft bijzonder.

Oh ja, een grote vreugde was ook dat ik voor de vakantie onze bergwandelschoenen met een of ander spulletje nauwkeurig waterdicht had gemaakt. 

Nu moet ik wat anders verzinnen wat ik ga doen met mijn pensioen. Ik denk lid te worden van een dominoclub. Ook iets met stenen.

Van appeljood tot zuurjood

Ik vond dit een heel interessant boek. Ewoud Sanders heeft portretten gemaakt van zo'n 40 joodse handelaren en straatventers. Van appeljood tot zuurjood, alfabetisch. Van de achttiende tot begin twintigste eeuw zal het een vertrouwd gezicht geweest zijn, handelaren die op straat hun waren uitventten. Van oudsher veel joden, omdat dit buiten de traditionele gilden viel. Het was vaak (maar niet altijd) een arm, onzeker bestaan. Men verkocht van alles: kleding, zuurwaren, huiden, brillen, boeken, noten en koek, schoenen, enzovoorts, enzovoorts. Het is verdwenen. De handel is veranderd, de diepe armoe is verdwenen, en (helaas) de joden zijn grotendeels vermoord. Wat ik mij niet eerder gerealiseerd had, was hoeveel het er wel niet waren, en hoe bepalend ze geweest moeten zijn in het straatbeeld. Sanders haalt meermalen beschrijvingen naar voren waarin staat dat tijdens een wandeling van bijv. de Muiderpoort naar de Dam in Amsterdam men vele keren voor venters werd aangeklampt, om dit of dat te kopen. Zonder dit boek is dat eigenlijk niet goed voor te stellen. Zoals gezegd, het is verdwenen, maar in joodse achternamen zie je soms het beroep van een voorouder weerspiegeld, denk bijvoorbeeld aan Hanneke Groenteman. Haar voorouders zullen gehandeld hebben in groenten, misschien wel op de Amsterdamse 'Jooden Groenmarkt', een deel van het Waterlooplein. Een mooi en nuttig boek.

Tijdens het lezen had ik een aantal losse associaties.

Mijn ouders hadden ook vooroorlogse herinneringen aan joodse straathandelaren. In de Haagse Twentstraat kwamen van tijd tot tijd joodse handelaars, met zuurwaren ('Zoute bommen! Zoute bommen'), en met pinda's ('Sause mangelen!'). 'Sause mangelen' is een verbastering van 'Curaçaose amandelen', pinda's. Zoute bommen vind ik lekker, vroeger kocht je die bij Mouwes in Den Haag, maar Mouwes is weg en ik ben al lang verhuisd, nu koop ik ze bij een Poolse winkel.

Er was natuurlijk ook de 'brillenjood'. Toen ik jong was, was dat vooral een scheldwoord voor kinderen die een bril droegen. Ewoud Sanders meldt dit ook. Tja, ik riep dat ook wel. Er zat niet iets antisemitisch achter, maar het is niet fraai, en ik ben er niet trots op. Ik zeg dit omdat het zo was.

Tijdens mijn genealogisch onderzoek naar de voorouders van mijn kinderen kwam ik op een zeker moment in een akte de naam Augur Kiesman tegen. Zo las ik het. Ik dacht, wat een bijzondere naam, misschien iets Midden-Europees? Tot ik zag dat er geen spatie tussen Augur en Kiesman hoorde.

In 2019 zag een een mooie voorstelling van Mondo Leone, Het lot van Loterijman. Hierin vertelde Leon Giessen over zijn onderzoek naar het lot van Aäron Loterijman, een tandarts die in de Tweede Wereldoorlog in Baarn door de Duitsers is vermoord.

Bekend vooral door de emotionele voordracht door Joost Prinsen van een gedicht van Willem Wilmink is Ali Ben Libi (de goochelaar). Zijn werkelijke naam was Michel Velleman.

Ten slotte, ook Josephina Velleman, de echtgenote van Henri Raphalowiz, het gezin waar ik veel onderzoek naar heb gedaan, zal een voorouder gehad hebben die handelde in vellen, huiden. De naam komt veel voor in het Noorden en Oosten van het land. Ik heb die familie niet heel diep uitgezocht, de oudst mij bekende naamdrager was Zacharias Velleman, geboren 1833 in Amsterdam. Hij was venter, maar ik weet niet of dat bij hem inderdaad huiden en vellen waren.