Op de valreep nog een keer: De thuiskomst van een meesterwerk

Ik ben vrijdag nog een tweede keer wezen kijken naar de zijpanelen van het Laurentius-altaarstuk van Maarten van Heemskerck. Het is (compleet) het grootste altaarstuk uit de zestiende-eeuwse Nederlanden. Speciaal gemaakt voor de St. Laurenskerk in Alkmaar, maar daar hangt het niet meer. Na de Beeldenstorm is het verkocht, in 1581, en nu hangt het in de Kathedraal van Linköping, in Zweden.
Dit jaar bestaat de Grote Kerk van Alkmaar 500 jaar. Er is van alles te doen. Wat mij betreft is een van de hoogtepunten De thuiskomst van een meesterwerk, een tijdelijke tentoonstelling van de zijpanelen van het altaarstuk op de plaats waar het oorspronkelijk voor bedoeld was, in de Grote kerk Alkmaar. Alleen de zijpanelen, het middenstuk is te kwetsbaar om verplaatst te worden.
In feite is de opstelling zoals die nu te zien is het altaarstuk in gesloten toestand.



Op de foto (klik voor grotere weergave) komt het misschien niet zo uit, maar het is een imposant stuk. Zes meter hoog en nu vier meter breed. (In Linköping dus 6 bij 8, wanneer geopend.) Ik kan er een tijd naar kijken, er is veel te zien. Bovenin de goede daad van Laurentius, en zijn dood, onderin de geboorte van Jezus en het Laatste Avondmaal. En nog veel meer. Veel figuren in opvallende houding en met drukke gebaren. Vooral de gebruikte kleuren zijn opvallend. Heemskerck was eerder in Rome geweest en werkte volgens de stijl van Michelangelo. Rechtsboven, zo lees ik in de folder, is een aantal 'bekende Alkmaarders' uit die tijd weergegeven, betrokken bij de totstandkoming van het altaarstuk. Sponsors zeggen we nu.



De achterzijde (die dus gespiegeld zichtbaar is als het altaarstuk geopend is, tijdens de mis en op feestdagen) laat taferelen zien van de Lijdensweg, en de Opstanding. Er was net te weinig ruimte om het helemaal in beeld te krijgen. Ook de Bisschop van Utrecht Joris van Egmond staat er op (paneel linksboven), hij doneerde 200 gulden.

Helaas ontbreken dus de middenpanelen, met de Kruisdraging en Kruisiging. In de bij de tentoonstelling horende folder zien die er ook prachtig uit, in ieder geval. Maar... komende week gaan we naar Zweden, als het even kan rijden we een dag naar Linköping, om even te gaan kijken, toch.

Deze tentoonstelling loopt nog een weekje, tot 7 oktober. Daarna gaat de boel weer richting Zweden.

komma

Ik weet niet meer precies hoe ik hier bij kwam. Ik las erover op Twitter en zag het een paar dagen later liggen in de cd-winkel, geloof ik. Mooi vormgegeven trok het de aandacht. Het is misschien meer een foto-album dan een 2cd. Prachtige landschapsfoto's, gemaakt in (Oost-)Zeeuws-Vlaanderen, het Land van Axel. In de lp-uitgave komen ze nog beter tot hun recht.

Met 2 cd's van broeder (Toon) Dieleman, een troubadour uit Axel. Hij zingt op de eerste plaat over het landschap, de impressies, de verhalen uit zijn omgeving. Begeleid door piano, banjo, drums, saxofoon en klarinet, en een shrutibox (soort Indiase accordeon). Dieleman zingt in het dialect, maar goed luisteren helpt. ('komma' slaat niet op het leesteken, maar is dialect. Zeg maar een paar keer: komma, komma, komma ...)
Op de tweede plaat staan 2 langere stukken, met buitenopnamen en een gesprek met de vooral lokaal bekende Bressiaanse priester-beeldhouwer Omèr Gielliet. Het is net of ik mijn Oom Jaap uit Breskens, later Terneuzen, hoor.

Fijne plaatjes om te draaien als het schemert, de avond valt. Natuurlijk dan niet het licht aandoen, of de tv. Gewoon luisteren en naar de foto's kijken.

Zomer 2018

De boeken die ik uitlas, deze zomer. Niet veel, wel goed.

100

Het is zelfs op tv geweest, het staalbedrijf in IJmuiden, Tata Steel, voor velen nog steeds 'de Hoogovens' (ik ken niemand die het over Corus heeft), bestaat 100 jaar, een mooie gelegenheid voor een feestje. Ik werk er al een tijdje en kan zeggen: in IJmuiden is alles groot. Het terrein, de fabrieken, maar ook de personeelsfeestjes.
Bij dit jubileum gebeurt er ook weer van alles. De Koning kwam langs, er verschijnt een jubileumboek, er zijn tentoonstellingen in twee streekmusea, en er is feest. Om preciezer te zijn, er zijn feesten. Voor het personeel alleen al vijf, want elke ploeg moet kunnen meedoen, maar ook voor gepensioneerden, voor externe contacten, en er is ook iets voor de buren. In totaal twaalf keer een enorm feest, 40.000 gasten, volledig verzorgd, inclusief vervoer van en naar huis voor iedereen, de grootste feesttent van Europa, een compleet festivalterrein, eten en drinken, live muziek op het 'festivalterrein' in verschillende tenten, een dj met disco, en ander vermaak, tot en met een reuzenrad.



Gisteren was ik er dus, met ongeveer 3500 anderen hoorde ik. Het was groot, maar ook gezellig, een festivalsfeertje, men wandelt van hier naar daar, en je komt natuurlijk her en der collega's met partner tegen, leuk. Er was een openingsshow met zang, muziek, dans, film door Carolien Borgers en het Tata Steel Orkest, en een afsluiter met Xander de Buisonjé plus band en gasten. Ik vond het top. Iedereen die ik sprak, overigens.

Mooi was nog een klein, verstild moment in de openingsshow, waarin ook muzikaal eer gebracht werd aan de collega's die tijdens hun werk door een noodlottig ongeval zijn omgekomen. Godzijdank is dat in IJmuiden al jaren niet meer gebeurd, ik ken wel een paar verhalen, maar niemand persoonlijk. Recht voor mij zaten twee collega's die elkaar tijdens dit nummer vastgrepen en schouderschokten. Zij wel.
Goed, mooi, waardevol dat ook hier even aandacht voor was. Dat wilde ik eigenlijk alleen even zeggen.

Ik las: Konstantin Paustovski - Verhaal van een leven 3

Het begon hier, en nu, twee-en-een-half jaar verder, heb ik het derde en laatste deel uit van Verhaal van een leven. Ik herhaal: wat een goede schrijver. Paustovski schrijft heel beeldend, zintuiglijk. In een paar zinnen zie je, ruik je, voel je het landschap, de haven, het logement waar P. verblijft. In dit deel zijn weer twee boeken verzameld, die beide weer bestaan uit korte verhalen, schetsen van een paar bladzijden steeds, die samen Paustovski's 'epische autobiografie' vormen, de ontwikkeling van de schrijver, niet altijd even strikt historisch, maar altijd boeiend.
Het verhaal loopt tot ongeveer de jaren 30, P. onderneemt weer allerlei reizen, naar de Krim, de Kaukasus, de kust van de Kaspische Zee, maar ook naar Karelië.
Met veel plezier gelezen, ik hoop nu maar op een (her)uitgave van De baai van Kara Bogaz, in dit deel meermalen genoemd en door P. beschouwd als zijn 'eerste echte boek'. Er bestaat wel twee vertalingen, een uit 1938 door Karel van het Reve, maar deze is (naar eigen zeggen) 'zeer gebrekkig', en een uit 1998, door Wim Hartog, die ook huidige Van Oorschot-uitgaven vertaalde. Die laatste zou ik graag opnieuw uitgegeven gezien.
Intussen herlees ik nu Ingenieurs van de ziel door Frank Westerman, een geweldig boek met veel aandacht voor Paustovski's 'Baai'.

Prinsjesdag 1963

Een jeugd in Den Haag had als voordeel, dat de scholen op Prinsjesdag gesloten waren, zodat je naar de rijtoer kon gaan kijken. (Ik weet overigens niet zeker, of dat nu nog zo is. Waarschijnlijk wel.)
Naar de rijtoer gaan kijken, ik denk dat ik dat maar een keer gedaan heb (ik reken mijn aanwezigheid in de erehaag, als dienstplichtig militair in 1975 niet mee). 

Mij stond al jaren bij, dat ik met ouders en broertje naar de rijtoer heb gekeken toen ik zo'n 10 jaar oud was. En dat we stonden op de Prinsegracht, tegenover de Jan Hendrikstraat. Ook herinnerde ik mij dat het later op de middag was, dus na de Troonrede, en dat ik de open koets zag met de vier prinsessen (Beatrix, Irene, Margriet en Christina).
Maar het was wel een afwijkende plek, de Prinsegracht. De gewone route was korter, toen nog vanaf Paleis Lange Voorhout naar de Ridderzaal en terug.

Toch maar eens zoeken. Al snel vond ik een foto van een rijtour op Prinsjesdag, met de vier prinsessen, in de beeldcollectie van het Haags Gemeentearchief. In een andere open koets reden Juliana en Bernhard.

En op de onvolprezen Delpher-site een krantenbericht in De Tijd De Maasbode van maandag 16 september 1963, over de voorgenomen rijtoer, compleet met tijdstip en route. De Prinsegracht en Jan Hendrikstraat worden genoemd. De rijtoer zal dat jaar wat uitgebreider zijn geweest, inclusief stop met aubade op Plein 1813, omdat het dat jaar 150 jaar geleden was, dat de onafhankelijkheid werd herwonnen.

Dit zal ik ongeveer gezien hebben, maar dan met veel mensen en twee koetsen.



Nieuwswaardiger dan mijn aanwezigheid die dag langs de route was het ongeluk eerder die middag met de koets met drie prinsessen op weg naar de Ridderzaal. De paarden sloegen op hol en een koets belandde tegen een boom op het Lange Voorhout. Alleen de koetsier raakte gewond, de prinsessen stapten over in de Gouden Koets. Daar heb ik geen herinnering aan, ik las het hier.

Dat waren andere tijden, terug naar de onze.

Ik las: Karl Ove Knausgård - Het Amerika van de ziel

Een nieuw boek van Knausgård, geen roman zoals Mijn strijd of het (ten onrechte) nauwelijks bekende Engelen vallen langzaam, of zijn seizoensimpressies en -associaties De vier seizoenen, maar een bundeling (deels eerder verschenen) essays. Een aantal van de essays gaat over observaties, kijken, kunst, fotografie, niet verrassend voor een schrijver die in Mijn strijd liet zien dat hij de grootmeester is van de minutieuze observatie. Verder over Breivik, over literaire overwegingen bij de Noorse Bijbelvertaling, over (on)gewenste moraliteit in de literatuur, over Abraham, Izaak en Kierkegaard, over Knut Hamsun, over schrijven, het belang van de redacteur en debuteren, en over nog meer. Samen ongeveer de poëtica van Knausgård, denk ik.
Er was ook nog een 21 bladzijden tellende uiteenzetting over het hoognodig moeten poepen, de ongemakkelijkheden die dit met zich meebrengt tijdens het winkelen, de gedachtestroom tijdens de aanhoudende en aanzwellende aandrang, afgesloten met een beschrijving van de eigenlijke defecatie en van de consistentie van des schrijvers uitwerpselen. Daar had ik wel buiten gekund.

Voor de rest met interesse en plezier gelezen.