Dingen gaan kapot

Vanmorgen, onder de douche, begaf mijn scheerapparaatje het. Ik heb even gekeken, repareren gaat niet meer.

U ziet, het is gewoon een ouderwets houdertje, voor de klassieke 'double edge' scheermesjes. Krabbertjes werden ze ook genoemd. Moderniteiten als dubbele of driedubbele scheermesjes, of elektrisch scheren, heb ik nooit overwogen. Ik had het al sinds, uh, sinds ik baardgroei heb. Ik zal 16 geweest zijn. Nu is dat dus 50 jaar geleden. Ik denk dat er geen garantie meer zit op het houdertje. Dingen gaan kapot.

Update 18 mei.
Een nieuwe. Als deze het ook 50 jaar volhoudt ga ik het ermee redden.

Drie boeken

Het is 4 mei. Ik herlas vandaag twee boekjes. Menno ter Braaks Het nationaalsocialisme als rancuneleer en Rob Riemens De eeuwige terugkeer van het fascisme.

Beide schrijvers argumenteren ongeveer in dezelfde richting, het fascisme is geworteld in (Ter Braak) 'het ressentiment van allen tegen allen'. De moderne 'massamens' (Riemen) wil niet meer geconfronteerd worden, laat staan belast, met geestelijke waarden. 'Alles is mogelijk, voor iedereen.' De voeding voor fascisme is gelegen in rancune door de valse belofte van gelijkheid, en is dus de schuld van de elite, die vreemdelingen (joden, moslims) binnenhalen en bevoorrechten. Fascisme is niet altijd antisemitisch, maar kan nooit zonder het waanbeeld van 'de vijand'. 

Vorig jaar las ik De pest, van Albert Camus, ook over het fascisme. Aan het eind van het boek lijkt de pest overwonnen. De hoofdpersoon, dokter Rieux, kan niet echt blij zijn. 

Want hij wist wat die blije menigte niet wist en wat in de boeken te lezen staat: de pestbacil sterft nooit uit en verdwijnt nooit definitief; hij kan tientallen jaren achtereen blijven sluimeren in de meubels en het linnengoed, hij wacht geduldig, in kamers, kelders, koffers, zakdoeken en paperassen, en misschien komt er een dag waarop, tot schade en lering van de mensheid, de pest zijn ratten wekt om ze te laten sterven in de gelukkige stad.

(Albert Camus, De pest, blz. 350, 51) 

En zo is het, we zijn gewaarschuwd. Blijven opletten.

Had je nog willen wandelen?

Een nieuw boek van Voskuil, voor mij is dat natuurlijk verplichte kost. Toepasselijk genoeg in deze tijd van lockdown is het een wandelboek. Voskuil was een wandelaar. Om te beginnen wandelde hij dagelijks van huis naar werk, zo'n 30 jaar. Maar ook in de weekeindes en in de vakanties werd er gewandeld, en de belevenissen genoteerd. Ik was benieuwd.

Om te beginnen: dit boek bevat (behalve de Inleiding door Wim Huijser), niets dat niet al eerder gepubliceerd is. Alle fragmenten in dit boek komen uit Bij nader inzien, of uit een van de zeven delen van Het Bureau. Maarten (en Nicolien) Koning dus. Opmerkelijk genoeg is er niets opgenomen uit de drie verschenen wandeldagboeken Terloops, Buiten schot en Gaandeweg.

Ik heb het boek gelezen. Niet in een paar slagen van begin tot eind, zoals gewoonlijk, maar rustigjes, elke avond een aantal bladzijden, een aantal wandelingen dus. Ik vind het mooi, de wandelingen laten Voskuil  zien, vaak als hij het aandachtigst is, met een scherp oog voor situaties, personen, omgeving, de natuur, het weer. 

Ik heb Bij nader inzien en Het Bureau beide meerdere keren gelezen, laatst nog afgelopen jaar. Het was daardoor (weer) een feest der herkenning. Maar eerlijk gezegd vraag ik mij af of dit boek, zoals de tekst op de achterkant zegt, voor nieuwe lezers 'een ideale kennismaking met zijn werk' is. Daarvoor is het naar mijn smaak toch te fragmentarisch. En wie zijn die personen die af en toe opduiken: Ad, Flap, 't Mannetje? Tegen mogelijk nieuwe lezers zou ik toch zeggen: lees gewoon Bij nader inzien, een geweldig boek over (de onmogelijkheid van) vriendschap.

Overigens viel mijn oog wel op een zinnetje dat ik uiteraard al meerdere keren had gelezen, maar dat pas deze keer tot mij doordrong. In dit boek op bladzijde 323, in Het Bureau in deel 7 op bladzijde 172.

Maarten en Nicolien wandelen in Den Haag van de begraafplaats Oud Eik en Duinen richting Perenstraat.

Maarten loopt hier langs een voormalige school, later een bibliotheek. Die had ik eerder gemist in een blog over Voskuils scholen. Google leert mij dat dit het gebouw Mient 277 moet zijn, waar jaren een bibliotheek in zat. Voskuil ging hier kennelijk een jaar naar de lagere school. Ik heb de tekst in mijn blog hierover voorlopig aangepast, maar ik moet nog een keer naar de Mient om een eigen foto te maken. Toch ook weer wat te weten gekomen.

One Before 909

We zitten nog steeds in een lockdown, hebben een avondklok en wachten op de vaccinatie. Een mooie gelegenheid om mee te doen aan de Online Beatles Quiz, georganiseerd door de Nederlandse Beatles Fancub en Hoogkarspel Quiz Events.

Het is een leuk concept, je speelt via je pc en een app op je mobiel, waarmee je uit een aantal mogelijkheden kunt kiezen, of een antwoord kunt invoeren.

Ik deed mee, als One Before 909. De quiz duurde van 8 tot 11, er waren 120 vragen, 168 deelnemers/teams. Is zo'n quiz moeilijk? Misschien is dat niet het woord, je weet het antwoord of je weet het niet, 30 seconden bedenktijd, tijd om op te zoeken is er niet, snel reageren is geboden want levert meer punten op, foute antwoorden en niet reageren betekent punten in mindering. Ik speelde alleen, dat scheelt tijd want er hoeft niet overlegd te worden. 

De vragen waren leuk, divers, ook over de solocarrières: geluidsfragmenten, titels van singletjes, intro's, videofragmenten, foto's, maar ook weetdingetjes zoals: een fragment van welk toneelstuk van Shakespeare komt voor in I Am The Walrus, welk klassiek muziekstuk was een inspiratie voor het piccolo trompetstukje in Penny Lane, in welke volgorde soleren Paul, George en John in The End (deze dus), enzovoorts en enzoverder.

Nadat ik mij eerder deze week had opgegeven voor de quiz werd ik door de kinderen gevraagd, of het niet beter was mij nu eens te gaan voorbereiden, een knipoog naar mijn didactische opmerkingen tijdens hun schooltijd.

Het antwoord is natuurlijk dat ik mij jaren op deze quiz heb voorbereid, sinds 1963, toen ik als 9-jarig knulletje  She Loves You op de radio hoorde, en las dat dit nummer in de Vara RadioTV Gids Top 10 stond.

Enfin, ik (One Before 909) heb gewonnen. Vrijwel de hele avond aan kop, kleine inzinking voorlaatste ronde, doorgezet. Leuk toch?

Nog een persoonlijke opmerking over Gerard Reve

Gisteren blogde ik over Uren met Joop Schafthuizen, toch ook een verslag over de treurige laatste fase van Reve's leven. Gisteren was het ook 35 jaar geleden dat mijn broer totaal onverwacht op zijn werk overleed. Naar aanleiding daarvan blogde ik ook al eens, bijvoorbeeld hier. Dat was destijds een verschrikkelijke slag, waar ik weken, maanden van ontregeld ben geweest, verdrietig en somber. 

Maar het waren de boeken van Gerard Reve, met zijn thema's God, Liefde en Dood, waar ik uiteindelijk moed uit peurde, die mij troostten en weer lieten lachen. Er kan van alles gezegd worden over Reve, zijn boeken, zijn uitspraken. Maar ook dit.

Het heeft mij altijd gespeten dat ik hem dit niet heb laten weten, maar ik dacht, daar zit zo'n man niet op te wachten. Misschien inderdaad niet, toch jammer.

Uren met Joop Schafthuizen

 

Ik las de afgelopen dagen, met verwondering, nee, verbijstering, dit boek. Joop Schafthuizen was Reve's laatste partner en, door de jaren heen steeds meer, behartiger van zijn zaken. Het boek bestaat uit de aantekeningen die Nop Maas, betrokken bij een aantal brievenboeken, en schrijver van Reve's biografie, maakte tijdens zijn samenwerking met Reve en Schafthuizen.

Wat een span om mee samen te moeten werken. Reve zakt verdrietig genoeg steeds verder weg in diepe dementie, Schafthuizen wil vooral dat er flink betaald wordt voor Reve's werk. Vanuit zijn achtergrond (beeldende kunst) misschien begrijpelijk, maar in de literatuur ligt het toch anders. De onderhandelingen verlopen daardoor altijd, met iedereen, overal, over alle onderwerpen, in een ruzie-achtige sfeer, met irrationele, wisselende voorwaarden, opzeggingen van werkrelaties en vriendschappen, bedreigingen, rechtszaken, in veel gevallen gevoed door drank en drugs, terwijl ook Schafthuizens pedofiele neigingen en daarmee samenhangende dreigende aanklachten, en niet te vergeten de toenemende zorgbehoefte van Reve, een rol spelen.

Ik herinner mij dat de onenigheid tussen Maas en Schafthuizen sterk speelde bij de publicatie van het derde deel van de Reve-biografie. Schafthuizen veranderde (ten opzichte van de eerste twee delen) zijn voorwaarden en wilde weer later de verschijning helemaal verhinderen. Uiteindelijk verloor hij de daarover aangespannen rechtszaak. Uitgeverij Van Oorschot ging het deel produceren en, omdat er beslaglegging dreigde, verzond de bestelde boeken via een geheim gehouden opslag pardoes naar de boekhandel, op 19 oktober 2012. Ik zie in mijn eigen administratie dat ik het boek (voor de zekerheid) meteen kocht op 20 oktober en het uitlas op 17 november.

Een treurige, waardeloze laatste fase van Reve's schrijverschap. Nu, 15 jaar na zijn overlijden, lijkt het alsof Reve bijna helemaal vergeten is. Natuurlijk, zoals hij in een interview zelf opmerkte: "Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?" 

Maar ik denk dat het ook door Schafthuizens onmogelijke houding snel is gegaan. Bij De Bezige Bij zijn momenteel maar vier boeken leverbaar, en het brievenboek met Willem Frederik Hermans. Bij Van Oorschot is de driedelige biografie in paperback nog te bestellen.

Dat is te weinig.

Ik las: Konstantin Paustovski - De muziek van de herfst

Ik las de afgelopen weken De muziek van de herfst, een nieuwe bundel verhalen van Paustovski. Een kloek boek van zo'n 650 pagina's, met 57 verzamelde verhalen. Er viel weer veel te genieten, ook hier is Paustovski toch weer de ongeëvenaarde grootmeester van de natuurbeschrijving. Een verhaal als De Mesjtsjora over de gelijknamige streek in Midden-Rusland: je wil daar morgen naartoe vliegen om het zelf te ondergaan. Maar het zal misschien niet voor iedereen zo zijn, vanwege het in veel gevallen ontbreken van personages, inderdaad, van een echt verhaal. Er zijn ook verhalen 'met personen en handelingen', en gelukkig is ook daar veel te genieten. Etiketten voor koloniale waren bijvoorbeeld, over een oude joodse drukker, is tragisch, hartbrekend, wat mij betreft van grote, grote klasse. 

Jammer genoeg zijn er ook een paar verhalen die mij minder boeiden. Zwarte netten, dat nota bene in ons eigen Vlissingen speelt, vind  ik eigenlijk gewoon niet goed, gezocht, teveel in elkaar gezet. Het Lot van Charles Lonceville is te lang en uiteindelijk niet interessant. Maar die mindere verhalen zijn ver in de minderheid.

Over het geheel genomen: een mooi boek, fijn dat deze verhalen nu beschikbaar zijn.

Een paar opmerkingen. De bundel heeft als nadere omschrijving Verzamelde verhalen, zelf vind ik het dus niet alleen verhalen, maar ook reportages, impressies, schetsen. Niet alle stukken zijn nieuw, 17 verhalen stonden eerder in Afscheid van de zomer, een bundel door dezelfde vertaler uit 1993, bij een andere uitgeverij. Ik heb met een half oog vergeleken, de vertalingen lijken vrijwel identiek, hier en daar is iets gemoderniseerd, of een spellingswijze aangepast. 

Strikt genomen: vijf verhalen verschenen vorig jaar al in Wilde rozen, in de Kleine Russische Bibliotheek.

Interessant is het verhaal Het lot van Charles Lonceville. Hiervan bestaat ook (met een iets andere titel) een eerdere vertaling, die in vanaf 1 oktober 1934 (!) als feuilleton verscheen in De Tribune, het Dagblad de Communistische Partij Holland. In Delpher te lezen, de eerste aflevering staat hier. Het is niet zeker, maar misschien is deze vertaling van de hand van Gerard Vanter en/of Karel van het Reve, die als 14-jarige ook De baai van Kara Bogaz vertaalde. Ik heb dit verhaal in een uitgave van de Vereniging Konstantin Paustovski. Uit nieuwsgierigheid legde ik de twee vertalingen naast elkaar, van het eerste hoofdstuk. De vertaling uit 1934 bevat meer tekst, in het eerste hoofdstuk misschien wel 20%. In de afbeelding zijn deze passages met potlood omlijnd.

Opmerkelijk, in Goudzand en in Verhaal van een leven maar ook in dit verhaal, verderop in hoofdstuk 6, geeft de vertaler Wim Hartog op zekere plaatsen juist extra tekst uit de oorspronkelijke edities, die tijdens het Sovjetregime in de loop der jaren waren gecensureerd. Hier is dit dus, om mij onbekende reden, niet gebeurd. 

Nog een vertaaldingetje: in Sardines uit Audierne uit 1929 is (blz. 263) op een zeker moment sprake van nylonkousen. De eerste nylonkousen werden verkocht in 1939. Toch een smetje.

Persoonlijk hoop ik dat Uitgeverij Van Oorschot en Wim Hartog nog een Paustovski-titel zullen heruitgeven: De gouden roos, het boek met Paustovski's literaire herinneringen. Zeer benieuwd naar.