Het is 4 mei. Ik herlas vandaag twee boekjes. Menno ter Braaks Het nationaalsocialisme als rancuneleer en Rob Riemens De eeuwige terugkeer van het fascisme.
Beide schrijvers argumenteren ongeveer in dezelfde richting, het fascisme is geworteld in (Ter Braak) 'het ressentiment van allen tegen allen'. De moderne 'massamens' (Riemen) wil niet meer geconfronteerd worden, laat staan belast, met geestelijke waarden. 'Alles is mogelijk, voor iedereen.' De voeding voor fascisme is gelegen in rancune door de valse belofte van gelijkheid, en is dus de schuld van de elite, die vreemdelingen (joden, moslims) binnenhalen en bevoorrechten. Fascisme is niet altijd antisemitisch, maar kan nooit zonder het waanbeeld van 'de vijand'.
Vorig jaar las ik De pest, van Albert Camus, ook over het fascisme. Aan het eind van het boek lijkt de pest overwonnen. De hoofdpersoon, dokter Rieux, kan niet echt blij zijn.
En zo is het, we zijn gewaarschuwd. Blijven opletten.
