"I might have been born and raised in Liverpool - but I grew up in Hamburg" (John Lennon)
Eerder keek ik al rond in Londen en Liverpool, maar ook in Hamburg zijn er plekken die te maken hebben met 'die Beatles'. Tussen augustus 1960 en december 1962 gingen ze er vijf keer naartoe, en speelden daar maandenlang, avond aan avond, urenlang in clubs in Sankt Pauli, de uitgaanswijk van Hamburg. Daar groeiden ze van amateurbandje naar de fantastische, professionele liveband die de wereld zou veroveren.
Ik reed al vaker langs Hamburg, dit keer maakte ik op weg naar Zweden een tussenstop. Zijn er überhaupt nog mensen die in Hamburg naar Beatles-plekken komen kijken? Die vraag werd meteen beantwoord toen we vanuit het hotel naar de Reeperbahn wandelden. Op de hoek Spielbudenplatz - Davidstraße passeerden we het politiebureau, waar Paul McCartney en (toenmalig drummer) Pete Best op 29 en 30 november 1960 werden vastgehouden voor ze het land werden uitgezet wegens brandstichting. In oktober 2021 stonden 3 verschillende gezelschapjes om 10 uur 's ochtends dit verder niet-zo-bijzondere gebouw te fotograferen. Dus.
Ik wilde niet te lang in Hamburg blijven, en heb mij een beetje beperkt tot 'Beatles-adressen' aan, of in de buurt van de Reeperbahn. Het betreft dan de clubs waar ze optraden, het café waar ze dronken, de bioscoop waar ze sliepen en de deur waar John stond.
De bioscoop waar ze sliepen? De deur waar John stond?
The Beatles arriveerden op 17 augustus 1960 in Hamburg. Die eerste nacht sliepen ze in de flat van Bruno Koschmider, de Duitse clubeigenaar die ze had geboekt. De volgende dag werden ze ondergebracht in het Bambi-Filmkunsttheater, de Bambi-Kino, een kleine buurtbioscoop in de Paul-Roosen-Straße. Daar sliepen ze, achter de bioscoop in (waarschijnlijk) twee opslagruimtes, zonder daglicht, met als wasvoorziening het naastgelegen damestoilet. Ik schrijf 'waarschijnlijk', omdat de verhalen in verschillende bronnen vaak tegenstrijdig zijn, ook de herinneringen en foto's in het Anthology boek van The Beatles zelf, zijn wellicht niet correct. Wie neemt het ze kwalijk?
De meest gedetailleerde beschrijving van de Bambi-Kino is denk ik die van Thorsten Knublauch, in het overigens ook verder zeer lezenswaardige KenwoodLennon blog. (Zijn nieuwe boek The Beatles Mach Schau in Hamburg) heb ik nog niet gelezen.)
Er zat niets anders op, ik moest zelf even gaan kijken.
Het adres van de voormalige bioscoop, Paul-Roosen-Straße 33, is makkelijk te vinden. Aan het eind van de Große Freiheit linksaf, en dan, na een meter of 30, 40 is er een blauw geverfd pand uit het begin van de 19e eeuw. Een deur, daarnaast een garagedeur met daarop een met blauwe verf gespoten hertje (Bambi), aan de muur onder de klimop een foto met John, Paul, George en Pete (niet Stu Sutcliffe, hoewel hij hier ook 'woonde'). Ik heb nog geen foto's gevonden van deze gevel ca 1960, maar de huisdeur zal ongeveer op de plaats van de vroegere bioscoopingang zitten.
Ik voelde aan de deur, die niet goed in het slot zat. Naar binnen dan. Erachter was een halletje, een trap naar boven die naar de na 1962 (toen de bioscoop sloot) hierboven gerealiseerde appartementen zal leiden, en twee deuren. De deur naar links was dicht, door de brievenbus zag ik de naastgelegen garage. Door de andere deur zou je uit moeten komen in weer een ruimte, met daarachter dan de (voormalige bioscoop. Deze deur zat dicht, er werd niet gereageerd op mijn (bescheiden) geklop.
Naar buiten dan maar weer. Om de hoek, Große Freiheit 85, is een obscuur deurtje.
Dit is de vroegere nooduitgang van de Bambi-Kino. Erachter is of was een lange gang naar de bioscoop, met ongeveer halverwege de eerder genoemde slaapverblijven van The Beatles. The Beatles gebruikten denk ik vooral deze deur, vanuit hun verblijf de kortste weg naar buiten, een eindje verderop in de straat zijn de Indra en de Kaiserkeller, de eerste clubs waar ze in 1960 speelden. Er zijn foto's van John die (na een verloren weddenschap) hier op de stoep in onderbroek een krantje staat te lezen. Ook deze deur was dicht. De vraag blijft staan: hoe zag-ziet het er vanbinnen uit, bestaat het nog?
In het voorjaar van 1961 werd John in Hamburg gefotografeerd door Jürgen Vollmer, een vriend die ze daar hadden ontmoet. Vollmer was assistent van fotograaf Reinhart Wolf en wilde John fotograferen, en zo geschiedde. Er werden van John, staand in een deuropening in een Hamburgs sraatje, twaalf foto's gemaakt. Hieronder de bekendste. De (met opzet bewogen) passerende figuren zijn Paul, George en Stuart Sutcliffe.
Deze foto werd veel later, in 1975, door John gebruikt als hoesfoto voor zijn Rock 'n' Roll lp.
Ik wilde, nu ik er was, die deur dus zien, en mijn eigen Rock 'n' Roll foto maken. Het is een beetje de Abbey Road zebra van Hamburg. Het adres is bekend, het is een paar minuten wandelen verwijderd van de Große Freiheit. In de Wohlwillstraße ga je door een poortje (Jägerpassage) naar een doodlopend binnenstraatje. En daar is dan die deur. Maar: het zijn er twee. Welke van de twee is het? Op mijn mobiel was het zonder leesbril wel klein om te vergelijken. Nou ja, dan maar geposeerd voor beide deuren, dan zou ik thuis wel verder zien. Verder wandelend zag ik dat er nóg een poortje was met opschrift Jägerpassage, met daarachter weer twee van die deuren. Nog maar wat foto's gemaakt dan. Samen met meerdere andere bedevaartgangers, overigens.
Kijkend naar de beschadigingen in de bakstenen, sommige gaten zaten er in 1961 en zitten er in 2021, is de conclusie dat in 1961 de foto genomen is met John in de toegang met de tijdelijke (zo werd me verteld door een bewoner, de oude komt weer terug) deur.
Er hangt en staat van alles omheen, de lamp hangt ietsje hoger, en die tijdelijke deur: juist wel aardig, vind ik. In 1961 stond de deur overigens open.
In zwart-wit, iets donkerder gemaakt en zo goed mogelijk op maat gesneden:
