Aangestoken door mijn bezoek aan Berlijn bekeek ik de afgelopen dagen Berlin Alexanderplatz van Rainer Werner Fassbinder, naar de roman van Alfred Döblin. Voor de derde keer.
De eerste keer was in begin jaren 80 ergens, elke week met studievrienden. Ik zag de film toen (uitgezonden door de vpro) in zwart-wit, en met een barst rechts onder, want zo was mijn tv, zwart-wit en met een barst rechts onder. Een paar jaar geleden kocht en bekeek ik de de opgeknapte versie op 6 dvd's en die keek ik nu weer.
Ik moest er wel weer even voor gaan zitten, want de film duurt vijftieneneenhalfuur, en dan komt er nog een kleine twee uur aan extra's, op een bonus-dvd. Ik heb een paar dagen achterelkaar gekeken, in stappen van gemiddeld 3 uur per dag, zo'n beetje.
De film is nog steeds de film. Langdurend, traag, verbrokkeld, met lange monologen, voice-overs, onafgemaakte verhaallijnen. In het begin erg vervreemdend, maar 'na een uurtje of twee, drie' (ik zei toch: je moet er wel even voor gaan zitten) kwam ik er goed in, en ging steeds langere porties kijken. De protagonist Franz Biberkopf komt na zijn ontslag uit de gevangenis terecht in zijn oude milieu van pooiers, hoeren, artiesten, inbrekers en politieke activisten, maar probeert dit keer 'ein anständiger Mann' te blijven. Uiteindelijk, uiteindelijk lukt hem dat, maar daar zit heel veel tegenslag en dood tussen. Het gevecht met de moderne grootstad, en daarom heet de film (als het boek) terecht Berlin Alexanderplatz en niet Franz Biberkopf.
Ik schreef al dat de film redelijk bijzonder is. Lange scènes, vaak wordt geacteerd op een manier die aan het driestuiver- of volkstoneel doet denken, lange monologen van Franz, maar vooral ook lange monologen van de voice-over, die de beelden begeleidt met nauwkeurig en onverstoorbaar oplepelen van politierapporten, lemma's uit encyclopedieën, nieuwsberichten, die niet noodzakelijkerwijze direct maar soms ook weer wel iets met 'de actie' te maken hebben. Dat geldt ook voor de prachtige muziek, van Peer Raben. Ondersteunend, maar ook regelmatig zijn eigen gang gaand. Het werkt op een of ander manier hypnotiserend, vervreemdend, verbrokkelend. Zoals het moderne leven ook voor Biberkopf lijkt te zijn.
Moeite heb ik wel met de bijna twee uur durende epiloog, waarin Fassbinder elementen uit het oorspronkelijke boek combineert met zijn eigen, deels homo-erotische fantasieën over Biberkopf, en dit samensmeedt tot een surrealistisch stuk waarin allerlei sleutelscènes uit de film herbeleefd worden in een soort droom, vaak met verwisselde personages en ondersteund door muziek van Kraftwerk en Janis Joplin. Dan wordt het ook mij een beetje te dol.
De bonus-dvd geeft nog een 3 kwartier making of, en een documentaire over het restauratieproces en het overzetten van 16 mm naar 35 mm film. En daarnaast nog meer.
30 jaar geleden had ik grote moeite om het boek te lezen (er circuleerde een exemplaar in de eerdergenoemde vriendengroep), want ook dat zit dus vol met zijlijnen en lappen losstaande tekst. Maar inmiddels heb ik weer meer boeken gelezen, en ik zit nu redelijk in het idioom, dus ik ga het proberen weer te lezen. Ik heb nu mijn eigen exemplaar, in Berlijn aangeschaft.
