Het eeuwige vuur

Onlangs las ik Het eeuwige vuur, van Daan Dekker. Het is een geschiedenis van Hoogovens, later Corus en Tata Steel, in IJmuiden.

Ik zeg een geschiedenis, want dit verhaal kun je op vele manieren vertellen, en dat is ook gedaan. Ik heb er zelf gewerkt, en heb veel van die verhalen al gelezen, in eerdere boeken, jubileumuitgaven, en andere publicaties. Dit boek is niet technisch, en is geschreven aan de hand van verslagen en dagboeken van de eerste directieleden, gesprekken met werknemers, maar ook met omwonenden en activisten. 

De aanwezigheid van het staalbedrijf in de IJmond is niet vanzelfsprekend, en Dekker laat zien dat dit eigenlijk altijd zo geweest is. Bij de oprichting waren er al protesten, men verzette zich tegen de komst van hoogovens-installaties, vreesde voor aantasting van het duingebied.

Het boek deelt de geschiedenis op in twee delen. Van de oprichting in 1918 tot de inbedrijfstelling van de breedbandwalserijen in 1953, een periode van opbouw, oorlog en wederopbouw; en de periode daarna: expansie, fusies en uiteindelijk de overname door het Indiase Tata Steel. Misschien omdat ik in die laatste periode er zelf ook werkte vond ik juist de eerste periode het interessantst. De overwegingen om een hoogovens- en staalbedrijf te starten, de eerste bedrijfsjaren, het is geschiedenis maar wordt levendig beschreven. 

Het tweede deel is voor mij bekender terrein. Ruim 100 jaar geschiedenis in 350 bladzijden, soms worden er grote stappen genomen. Goed vind ik dat ook ruim aandacht gegeven wordt aan milieuzaken, en aan de zorgen en bezwaren van omwonenden. 

De laatste jaren is het bedrijf vaak negatief in het nieuws, zwarte sneeuw, de grootste CO2-uitstoot in Nederland. Het staat allemaal ook in dit boek. Dat is goed, en ik weet het, maar ik weet ook dat er heel veel verbeterd is, en vooral dat er hard aan gewerkt wordt om dat verder te verminderen, te verbeteren, en ik weet ook dat het ingewikkelde processen zijn die jaren vergen, jaren van onderzoek, jaren voor de implementatie. Op bladzijde 278 wordt een onderzoeksproject van (toen) Hoogovens en British Steel genoemd, waarin in EGKS-verband onderzocht wordt hoe bij het hoogovenproces kooks te vervangen door gemalen kolen. Daar heeft uw (inmiddels gepensioneerde) blogger nog aan meegewerkt, kort na indiensttreding. Nu werkt men bij Tata Steel aan heel andere processen om de productie te vergroenen. Daar is heel veel geld voor nodig, van Tata Steel en van de overheid. Juist deze week was er het bericht dat er over die overheidssteun bijna overeenstemming is bereikt. 

Ik hoop dat het lukt. En ik las het boek met aandacht en plezier.

Wolkers en zo

Onlangs verscheen, na enige jaren stilte, weer een dagboekdeel van Jan Wolkers. Het zal te maken hebben met het feit dat Wolkers in oktober 100 jaar geleden geboren werd. 1974, 1969, 1972, 1976, 1975, 1970, 1971. Die Wolkers-dagboeken verschenen tot nu toe in een door mij niet helemaal begrepen volgorde. En nu dus 1968. Ik hou wel van het wat bonkige proza van Wolkers. En ik lees graag dagboeken. Die van Wolkers zijn leuk, een mix van beeldhouwen, schilderen, schrijven, natuur en leven met Karina. Helaas is 1968 voor mij wat minder geslaagd. Wolkers had het kennelijk erg druk, bezig met opdrachten (PTT), demonstreren (Vietnam), voetbal (Ajax), schrijven (Turks Fruit) en neuken (Karina). Het dagboek is daardoor (op een paar uitzonderingen na, die gaan over problemen met zoon Eric) fragmentarisch, soms losse zinnen, zonder enig verder verband of uitwerking. Jammer, maar ik ben als liefhebber toch blij dat het er is. Voor dit najaar staat er nóg een deel gepland, 1973. Ik ben toch weer benieuwd. Daarmee is dan de periode 1968 - 1976 compleet. Maar er is meer. Of dat ooit verschijnt is wellicht vooral een commerciële afweging. In Werkkleding staat een fragment van het dagboek van 1967, en in Amstelglorie. De volkstuin van Jan Wolkers staan ook nog fragmenten uit 1977 t/m 1981. Wat mij betreft integraal uitgeven.

Gisteren was ik in Leiden in museum De Lakenhal. Daar is t/m 14 september een wat kleinere tentoonstelling Natuurlijk Wolkers - Een eeuw verwondering van een aantal 'natuurlijke werken' van Wolkers, uit de eigen collectie van het museum. 

Blikvanger was (natuurlijk) het Grote gele doek, het laatste grote schilderij dat Wolkers voltooide, en dat in het atelier stond bij zijn overlijden. Een schitterend werk, geïnspireerd door het geel van de bladeren van de tulpenboom uit Wolkers' achtertuin, die overigens weer een stekje was van de tulpenboom van Boerhaave, uit de Hortus Botanicus in Leiden. (Niet te verwarren met de tulpenboom van Boerhaave in de tuin van kasteel Oud-Poelgeest in Oegstgeest, die ook een belangrijke plek in neemt in Wolkers' leven en werk). Onno Blom schreef er een informatief boekje over, Het laatste gele blad, dat eerder verscheen maar nu in een nieuwe gelimiteerde editie beschikbaar is. 

 

Voor de completisten: er is ook een nieuwe (goedkope pocket-) editie verschenen van De junival, opmerkelijk genoeg nu als Junival. Deze heb ik niet aangeschaft.

Dit najaar verschijnt bij uitgeverij Van Oorschot een gedundrukte bundel verhalen, Het tillenbeest, samengesteld door Onno Blom. En bij Meulenhoff een dikke 'omnibus' met Wolkers; vroege romans, van Kort Amerikaans tot en met De kus.

Ik las een (derde) bijzonder goed boek over Donald Trump

Donald Trump is nu iets meer dan een half jaar de 47e President van de Verenigde Staten. Ik hoef denk ik niet te te zeggen dat het een bijzonder half jaar is geweest, met elke dag tientallen besluiten en maatregelen die de democratie, wetgeving en het federale bestuur ondermijnen, vrije berichtgeving en journalistiek inperken, sociale bescherming en burgerrechten ontmantelen, de superrijken bevoordelen, wetenschap, milieu, gezondheidszorg en onderwijs afbreken, en een agressieve nationalistische buitenlandse politiek voeren, die destabiliserend werkt op politiek en economisch gebied en buitengewoon gevaarlijk is. Het staat allemaal in de krant en we zien het op tv. Kirsten Verdel vat het bijna dagelijks samen. 

Het afgelopen jaar las ik drie boeken van Frank Schaper over Donald Trump. 

In het eerste deel behandelde hij de rolmodellen voor Trump, de personen die hem beïnvloed hebben, en hem hebben gemaakt wie hij is, een super-narcist, een sekteleider, een dictator. 

In het tweede deel wordt de ontwikkeling van Trump belicht aan de hand van persoonlijkheidskenmerken, die in de loop van zijn leven veranderd zijn, zoals Schaper beschrijft: van Imagobewuste Pragmaticus en Dominante Manipulator naar Wraakzuchtige Psychopaat en Gewelddadige Vernietiger.

En nu las ik het onlangs verschenen derde deel.

In dit derde deel zoomt Schaper vooral in op het leiderschap van Trump, vooral tijdens het eerste presidentschap, tussen 2017 en 2021. Hoe was het mogelijk dat Trump de Republikeinse partij overnam, en dat miljoenen Amerikanen in hem geloven en op hem stemden. Het valt volgens Schaper allemaal onder 'sektegedrag', veroorzaakt door niet aflatende leugens, propaganda, brainwashing, corruptie, zelfverheerlijking, repressie en censuur. Ook in dit deel daarvoor weer een overstelpende hoeveelheid bewijzen. Veel aandacht voor Trumps beleid met betrekking tot Covid. Dat was door Trumps ontkenning van de werkelijkheid, door misdadig eigenbelang, door haat jegens Democratische politici, oorzaak van TIENDUIZENDEN onnodige sterfgevallen in de VS. Het laatste stuk van dit deel gaat over 6 januari 2021, de bestorming van het Capitool door duizenden betogers. Dit was geen uit de hand gelopen demonstratie, maar vooraf gepland en georkestreerd, met een gehersenspoelde betogersmeute van verschillende pluimage, en tientallen direct betrokkenen (ook in de Senaat), die wisten wat er stond te gebeuren en daarin een rol hadden. Frank Schaper baseert zich hier op honderden bronnen: internet, kranten, tijdschriften, televisiejournalen, documentaires, onderzoeksrapporten en reconstructies. Geen demonstratie, maar een staatsgreep. 

Donald Trump zou wegens hoogverraad in de gevangenis horen, maar hij is president. De meer dan 1500 voor de bestorming van het Capitool gearresteerde en vervolgde personen hebben op de dag van Trumps inauguratie, 20 januari 2025, gratie of strafvermindering gekregen, waardoor ze direct vrij kwamen.

Donald Trump is de zittende president, Frank Schaper zegt dat hij het bij deze drie boeken houdt, ik vind het een fenomenale prestatie. De geschiedenis zal oordelen over Trump, ik zeg nu al (hoewel: al?): Donald Trump is een gevaarlijke fascistische dictator. Een wereld zonder hem zou een betere zijn.

PS: Ook dit deel is 'als boek' weer bijzonder geslaagd naar mijn smaak, met een uitstekende kwaliteit papier, en aantrekkelijk vormgegeven met honderden illustraties die het betoog verduidelijken. Een sieraad in de boekenkast. Hoewel, sieraad? De meeste boekenkasten staan (in dit geval: gelukkig) bij mij niet in de woonkamer. 

Schaper gebruikt zoals gezegd in zijn boeken vele, vele bronnen. Over een boek was hij dermate lovend dat ik het heb aangeschaft. 

 

 Isabel Wilkerson beschrijft in dit boek hoe de Verenigde Staten in hun geschiedenis mede bepaald zijn door een verborgen, onuitgesproken kaste-systeem, een 'rangorde' bij mensen. Ik denk dat dit ook buiten de VS geldt, ook hier. Ik ga dit boek snel lezen.

Met de schrik vrij, en lesje geleerd

Afgelopen week werd ik, op de fiets in de stad, op een haar na geschept door een auto, waarvan de bestuurder mij niet had gezien en mij dus geen voorrang verleende. Ik wil niet al te dramatisch doen, maar de schrik was groot. Ik realiseerde me weer eens dat je als fietser kwetsbaar bent, en dat het voor je hoofd niet veel uitmaakt of je voorrang had of niet, als je op het asfalt kwakt. 

Enfin, het was goed afgelopen. De volgende dag heb ik een fietshelm gekocht. En opgezet. Ik hoop dat ik iets veiliger ben, maar ook dat de helm zijn effectiviteit nooit hoeft te bewijzen.

For The Love of George

Op 25 februari (de 82e geboortedag van George Harrison) verscheen For The Love of George, een eerbetoon van jazzgitarist Robin Nolan aan een van zijn gitaarhelden. 

Het album bevat 10 covers van nummers van George, 'the usual suspects' maar ook wat misschien voor sommigen onbekendere nummers als Wah-Wah of Marwah Blues. Daarnaast ook een eigen compositie, For The Love of George, waarin Nolan een aantal door George op een envelop (aan hem verstrekt door weduwe Olivia Harrison) gekrabbelde akkoorden gebruikte, een nieuwe compositie met onmiskenbaar een Harrison-gevoel. 

Bijzonder is dat het album is opgenomen in George's FPSHOT-studio, en dat Nolan drie akoestische gitaren van George mocht gebruiken, de 12-snarige Rickenbacker (denk aan A Hard Days Night), de Gibson J160 (die op élk Beatle-album voorkomt), en de Ramírez flamenco gitaar (denk aan Till There Was You). Van dit album is (nog) geen cd of lp verschenen, maar ik luister het graag via een streaming-platform. 

 

Gisteren trad Nolan in het kader van het Red Light Jazz Festival op in een bovenzaaltje van een café in Amsterdam, Kapitein Zeppo aan het Gebed zonder end. Het was vol, Nolan trad (netto) ongeveer tweeëneenhalf  uur op en speelde vrijwel alle nummers van dit album, afgewisseld met nummers van een andere gitaarheld, Django Reinhardt, en nog wat losse nummers van anderen (ik herinner mij Tainted Love en een flard van Smoke On The Water). Ik geloof dat iedereen het wel naar zijn zin had. Ik wel in ieder geval. Na afloop sprak ik heel kort met Nolan. Hij vertelde dat een lp/cd-uitgave van dit album gepland staat voor 'eind dit jaar' op Harrisons Dark Horse Records label. Ik kijk ernaar uit.

De ware Jacob

Een van mijn liefhebberijen, waar ik volgens mij niemand kwaad mee doe, is ‘het uitzoeken van de familiestamboom’. De oudst bekende Zwaan in mijn voorgeslacht was al jaren ‘Jacob Zwaan uit Suriname’. In het lidmatenregister van Maarssen wordt hij vermeld, in 1730. Hij arriveert dan ‘met attestatie van Suriname’ (een bewijs dat je lidmaat bent van de (Hervormde) kerk, zodat je hier ook weer toegelaten wordt), hij vestigt zich in Maarssen, trouwt en krijgt kinderen. Ik ben 7 generaties daarna. 

Maar ja, uit Suriname. Hoe zit dat dan, wie waren zijn ouders? Waar is hij geboren? Die vragen zijn jarenlang niet beantwoord geweest. Een neef van mij is daar nog veel langer dan ik mee bezig geweest, ik heb een kopie van een brief aan hem uit 1971 (!!) waar dit al ‘doodloopt’. We hebben er samen en apart jaren aan zitten peuteren, archiefonderzoek gedaan, allerlei families Zwaan (Rijnsburg, Arnhem, Enkuizen, Nieuw-Amsterdam, Zeeland, ze zitten overal) onderzocht, personen met de naam Jacob Zwaan/Swaan bekeken, deze zou het kunnen zijn, die ook, die zeker niet, maar: hoe bewijs je dat je de goede hebt? 

Surinaamse archieven gaven geen bruikbare resultaten, zie hier een eerder blogje daarover. Van tijd tot tijd googelde ik ook "Jacob Zwaan Swaan Suriname", dat gaf steeds dezelfde resultaten, die we al talloze malen hadden bekeken en besproken. Tot afgelopen 19 december, toen zag ik op internet een resultaat dat ik niet eerder zag. Google gaf mij ineens deze link. Als je klikt zie je een pagina met een transcriptie van een notarieel document uit 1727. Het origineel zie je als je op de afbeelding aan de rechterkant klikt. Of hieronder, klikken = vergroten. 

Die transcriptie is met geautomatiseerd handschriftlezen door AI gedaan en uiterst belabberd, maar de woorden Jacob, Swaan en Suriname zitten erin, en dus kon het door Google gevonden worden. Het hele document bestaat uit vijf bladzijden, die je kunt bereiken door op die site op ‘vorige’ of ‘volgende’ bladzijde te klikken. Ik heb het stuk zitten ontcijferen (een klus). Het is wel 18e-eeuws Nederlands, maar met enige moeite te begrijpen. 

Het blijkt een arbeidsovereenkomst te zijn tussen Jacob Zwaan, jongman (dit is: ongehuwd, vrijgezel) van Rijnsburgh en plantage-eigenaar François Greenwood, om gedurende 6 jaar als tuijnman (wij zeggen nu: tuinder) op een Surinaamse plantage te gaan werken. Hoe weet ik nu, dat dit mijn Jacob, de ware Jacob, is? Argumenten zijn: de naam Jacob Swaan natuurlijk, verblijf in Suriname, de datum (voor 1730), het gegeven dat hij 'jongman' (dit is: niet gehuwd, vrijgezel) was, want mijn al bekende Jacob trouwde pas in 1741 in Maarssen, en zijn beroep tuijnman (tuinder), mijn Jacob in Maarssen was dat ook. Door dit document weet ik nu in ieder geval dat hij uit Rijnsburg kwam. 

Volgende stap: Dat hij uit Rijnsburg kwam, is (voor mij) een gelukkige omstandigheid. Rijnsburg is eeuwenlang een vrij gesloten dorp geweest, men trouwde met elkaar, en allerlei families zijn daardoor met elkaar verwant. De oma van mijn echtgenote kwam er vandaan, en dus had ik haar voorouders daar al redelijk nauwkeurig uitgeplozen. Er woont daar inderdaad een familie Zwaan, en leden daarvan zitten bij haar voorouders! Op internet is veel te vinden, en zelf heb ik boeken met de dopen, huwelijken en begraafregisters (inmiddels ook on line bij het Nationaal Archief), tot in de 16e eeuw, en zelfs een vrij complete stamboom van de Rijnsburgse familie Zwaan. Rond Kerst ben ik gaan puzzelen. 

In de doopboeken van Rijnsburg komt de naam Jacob Zwaan/Swaan tientallen keren voor. Ik zocht iemand die in 1727 al geboren was, maar ook meerderjarig (toen 25 jaar) (want hij heeft toen een notarieel contract getekend), hij mocht ook niet (in Rijnsburg) getrouwd zijn, of overleden, want onze Jacob deed dat in Maarssen. Er blijft dan precies een (1) Jacob Zwaan over. Hij is geboren in Rijnsburg in 1701, maar daar niet getrouwd, en niet begraven. Dit moet de Ware Jacob zijn. Voor de zekerheid heb ik daarna nog contact gezocht met andere stamboomvorsers, die op een of andere manier bezig zijn met de familienaam Zwaan, en/of met stamboomonderzoek in Rijnsburg. Zij vonden mijn vondst opmerkelijk, en onderschreven (ook weer na flink gepuzzel en gezoek) mijn conclusie, en mijn ‘ware Jacob’. Via de gegevens die ik had, kon ik daarna ook nog een paar generaties voor hem construeren. Zwaan of Swaan? Dat verschilt van document tot document, ook in dat notariële stuk staan beide spellingen. Jacob ondertekende zelf met Swaan, dus dat houd ik maar aan. Bij de oudere generaties is het meestal: Swaen. 

 Ik kom dan uiteindelijk tot de volgende ‘stamreeks’, die ik met 'Jacob Swaan uit Suriname' laat beginnen: 

 I. Jacob SWAAN, ged. Rijnsburg 26-6-1701, tuinder, begr. Maarssen 28-1-1777 (dit is dus de Jacob die uit Suriname naar Maarssen kwam), ondertr./tr. Maarssen 9/25-6-1741 Aaltje BRONKHORST, ged. Maarssen 6-6-1717, begr. Maarssen 23-9-1783, dr. van Willem Dirksz Bronkhorst en Evertien Dirks van Gaasbeek. Oudere generaties in Rijnsburg die nu toegevoegd kunnen worden: 

 II. Cornelis Jacobsz SWAEN, geb. Rijnsburg 1670, overl. Rijnsburg 10-11-1716, tr. Jannetje van Vijanen, overl. Rijnsburg 11-3-1703, dr. van Jacob Ariesz van Vijanen en Lijsbeth Jacobs de Vos. 

 III. Jacob Pieterszn SWAEN, geb. Rijnsburg omstr. 1635, vlasser, bouwman, handelaar, begr. Rijnsburg 8-4-1710, ondertr. Koudekerk 14-11-1660 Grietje Pietersdr van der Speck, ged. Koudekerk 31-5-1633, begr. Rijnsburg 21-2-1717, dr. van Pieter Gerritsz van der Speck en Annetje Willems van Alphen. 

IV. Pieter Cornelisz SWAEN, geb. Rijnsburg omstr. 1597, landbouwer, vlasverwerker, overl. Rijnsburg 1-6-1668, tr. 1e omstr. 1622 Lijdia Andriesdr de Vos, geb. Rijnsburg omstr. 1600, overl. ald. omstr. 1632, dr. van Andries van Vosch en Maeijken Jans Blanckaert; tr. 2e omstr. 1635 Commertje Vincentsdr. 

 V. Cornelis Jacobsz SWAEN, tr. Lijsbeth PIETERSE. 

 VI. Jacob SWAEN, geb. Rijnsburg, omstr. 1545, overl. Rijnsburg 1609, tr. Weijntgen Adriaensdr, overl. Rijnsburg 1614. 

Het eindigt weer met een Jacob, een kleine 200 jaar verder terug in de geschiedenis. Het is leuk dit gevonden te hebben, maar er blijven (zoals altijd) weer vragen over. Jacob tekende voor 6 jaar, maar kwam al na 2 1/2 jaar terug. Waarom of waardoor? In Maarssen kocht hij in 1747 een buitenplaats aan de Vecht. Waar haalde hij dat geld vandaan? Zijn loon in Suriname bedroeg een paar honderd gulden. Een buitenplaats(je) aan de Vecht zal hem minstens een aantal jaarsalarissen gekost hebben. Misschien kom ik er nog eens achter, misschien ook niet. Wellicht moet ik verder zoeken via die François Greenwood, of zijn plantage(s). Daarover is wel wat te vinden, online en in de archieven. Zoals gezegd, ik ben erg blij met dit resultaat, maar tegelijkertijd is het jammer dat mijn neef, die hier sinds 1971 op puzzelde, inmiddels is overleden. Ik stel me voor hoe opgetogen hij zou zijn geweest als ik hem dit had kunnen vertellen.

Wat is de hoofdstad van Roemenië? En van Liechtenstein?

Een tijdje heb ik gedacht dat Pietje Bell gaat vliegen mijn allereerste boekje was, ik kreeg dat voor mijn  tiende verjaardag. Tot ik mij realiseerde dat er een eerder boek was, de King Wereldatlas.

Als knulletje van een jaar of zeven, acht was ik gefascineerd door landkaarten. Ik bekeek de Times atlas van een oom, de kaartjes en plattegronden in mijn vaders Encyclopedie voor iedereen (inmiddels in mijn bezit), en wat me maar verder aan kaartspul voor de ogen kwam. Op verjaardagen kwam het wel ter sprake, en soms werd ik door ooms of tantes ondervraagd: Wat is de hoofdstad van Roemenië? En van Liechtenstein?

Een oom en tante van mij waren drogist, en op een dag kreeg ik de King Wereldatlas van ze. Uren en uren heb ik daarin zitten kijken en bladeren. Kaarten van alle provincies, landen in Europa en de werelddelen! 

Mijn King-atlas is ergens een keer verdwenen, misschien meegegaan met mijn broer. In ieder geval trof ik 'm niet aan in de nalatenschap van mijn ouders. Ik heb nu een tweedehands exemplaar op de kop getikt, geen ernstige gebruikssporen. Het is een 7e druk, uit 1961. Dat is precies de goede. Het voelt meteen aan als mijn eigen oude exemplaar. Ik ben weer thuis.

P.S.: Boekarest. Euh... Vaduz!

P.P.S. Op een van de kaarten wordt de Sovjet-Unie aangeduid als Groot-Rusland...