Ik las: Jan Brokken - De rechtvaardigen

Op 14 oktober keek ik naar VPRO Boeken, met als een van de gasten Jan Brokken, naar aanleiding van zijn boek De rechtvaardigen. Wat een verhaal! Boek diezelfde middag nog aangeschaft.

Een Nederlandse consul in Litouwen, Jan Zwartendijk, directeur van de plaatselijke Philipsvestiging, redde in 1940 in samenwerking met de Japanse consul duizenden Joden het leven door ze semi-legaal visa voor Curaçao te verstrekken. Hiermee konden ze via de Sovjet-Unie naar Sjanghai of Japan ontsnappen voordat Litouwen door de Duitsers bezet zou worden.

Wie één leven redt, redt de hele wereld. Duizenden, duizenden mensen heeft hij zo gered, sommigen schatten tot tienduizend. Dan wordt het consulaat gesloten, Jan Zwartendijk gaat terug naar Nederland en vervolgt in en na de oorlog de carrière bij Philips. Aannemelijk is dat hij in de oorlog in Nederland bij het verzet betrokken was. Begin jaren 60 krijgt hij van het Ministerie een reprimande, omdat hij visa heeft verstrekt niet volgens de daarvoor geldende richtlijnen. Hij heeft nooit geweten of, en hoeveel mensen hij heeft kunnen redden. Hadden ze het wel gehaald? Hij wist het niet. Slechts een enkeling was kennelijk in de gelegenheid om contact te zoeken. Zwartendijk overlijdt in 1976, uitgerekend op de dag van zijn begrafenis komt de uitslag van een onderzoek waaruit blijkt dat 95 % van de vluchtelingen met een verstrekt visum de oorlog had overleefd.

Wat een verhaal.

Overigens wordt in het boek veel meer verteld. De omstandigheden in Litouwen, het verhaal van de Japanse consul Sugihara en andere betrokkenen, en de geschiedenissen van enkele geredden.

In de bijbehorende podcast vertelt de schrijver hoe hij aan dit verhaal is gekomen, waarom de methode kon werken en ook waarom hij dit boek heeft geschreven. Een van de redenen is de relevantie voor de huidige vluchtelingensituatie, de noodzaak van internationale samenwerking. Ook nu is het nodig dat mensen het goede doen, dat ze handelen niet naar de letter maar naar de geest van de wet, dat men zich verplaatst in de situatie van anderen.

Korte samenvatting:
Kijk deze aflevering van VPRO Boeken.
Koop of leen en lees dit boek.
Luister deze podcasts,

Een nieuwe oer-Hollandse traditie

Black Friday. Tot voor kort had ik er nog niet van gehoord. Black Friday. Zoals wel meer mooie dingen (Valentijnsdag, Halloween) overgewaaid uit de Verenigde Staten. Black Friday. Hier in de wijk hangt ook al een groot biljet. Black Friday. Allemaal naar de winkels om spul van vorig jaar te kopen. Black Friday. Met kortingen tot wel 50 %. Black Friday. Het nieuwe spul komt namelijk over een maand wel. Dan is het alweer Holiday Season.

The White Album by The Analogues Live in Liverpool

Ik kocht The White Album by The Analogues Live in Liverpool. Ik zag The Analogues al meerdere keren, de White Album show twee keer, de eerste try-out in Alkmaar en een extra show in Carré. Vorige week miste ik net (ik wist het niet en kwam een uur na afloop binnen) een in-store optreden in een Amsterdamse platenzaak. Ik sta op de wachtlijst voor het laatste Nederlandse optreden, 22 november in Carré.

Deze zomer traden ze op in Liverpool, als hoofdact tijdens het International Beatleweek Festival. Tijdens deze Beatleweek verzamelen zich types zoals ik of erger, mensen die het repertoire van haver tot gort kennen, elk nootje, elk trompetje, elk achtergronddingetje. Ik was er niet bij, ik had bijna, bijna, bijna een speciale packagetour geboekt, maar er kwam iets tussen. Enfin.

Nu is er de 2cd. Die had natuurlijk gewoon The Analogues moeten heten (zoals de witte dubbel-lp The Beatles heet), maar dit zal beter verkopen, schat ik. Leuk dat ook de originele beatlesposter is nagedaan, bij wijze van cd-boekje. Ik ben weer onder de indruk van de muziek. Eerder schreef ik al eens met een knipoog dat The Analogues beter zijn dan The Beatles, immers zij hebben wél een platendeal met Decca. De witte dubbel-lp live. Ga er maar aan staan, 30 zo verschillende nummers spelen in 1 set. En dan in Liverpool, het hol van de leeuw. Hoogtepunten voor mij zijn While My Guitar Gently Weeps, met een feilloze Clapton-solo door Jac Bico, natuurlijk op een Gibson Les Paul, Savoy Truffle en toch Revolution 9. Het meest gehate, minst begrepen en gedraaide Beatlenummer, denk ik. Het is bijzonder hoe dat door Bart van Poppel gereconstrueerd is. Tijdens het concert krijg je er een fantastische video van Jaap Drupsteen (bekend van de VPRO) bij.

Terzijde: in het geweldige Beatlesnummer van Furore staat een interessant artikel over de totstandkoming van de Analogues-versie van Revolution 9. De ontleding en reconstructie van de samenstellende delen door Bart van Poppel. Ik lees bijvoorbeeld dat The Beatles (lees: John) voor Revolution 9 een stukje van Symphonische Etüden Op. 13 (nr. XII 'Allegro Brilliante') van Robert Schumann hebben omgedraaid en in een loop gezet. Ik wist dat niet. U misschien ook niet. Nu wel.

White Album. Ik geniet van de cd, ik hoop op een dvd (alleen al vanwege de Drupsteenvideo) en stiekem op een plekje in Carré, en ik verheug me op Abbey Road, volgend jaar.

The Musical Box - A Genesis Extravaganza

Het was alweer bijna 7 jaar geleden dat ik The Musical Box zag. Toen speelden ze in Den Haag de complete The Lamb Lies Down On Broadway. Dat was fantastisch. Nu stonden ze in Tivoli Vredenburg met A Genesis Extravaganza.



Het was nu een wat diverser programma, met muziek van meerdere platen, gelukkig wel in de meeste gevallen 'vroege Genesis', dus voordat Phil Collins de band kaapte. Recenter dan Wind & Wuthering werd het niet. Dat betekent dus lekker lang uitgesponnen prog-rock.
De set bestond uit 3 delen en werkte chronologisch terug in de tijd. Act 1, The Wind's Tail met nummers van Wind & Wuthering en A Trick Of The Tail. Act 2, Broadway Melodies met nummers van The Lamb Lies Down on Broadway. Na de pauze: Act 3, Before The Ordeal met nummers van Tresspass, Nursery Cryme, Foxtrot en Selling England By The Pound, Toegift: 2 nummers, waaronder The Musical Box, een geweldig nummer en een mooie afsluiter.
De tweede helft van de set beviel mij (en de vrienden waarmee we het concert bezochten) beter, vooral omdat het geluid beter was. De eerste helft werd nogal geplaagd door een overmaat aan galm, zelfs rondzingen, jammer.

Fijne oude-knarren-muziek met goede vrienden met een gezamenlijke maaltijd vooraf, beter is er toch niet?

Struikelstenen - Stolpersteine

Gisteren bracht ik een bliksembezoek aan het Haags Gemeentearchief. Daarover een andere keer.

In het atrium van het Haags Gemeentehuis, waar het archief is gehuisvest, was een kleine expositie over het Stolpersteine-project van Gunter Demnig. Het project houdt kort gezegd in, dat gedenksteentjes worden geplaatst in de bestrating bij huizen, waarvan de bewoners door de nazi's vervolgd zijn. Joden, zigeuners, Roma en Sinti, homo's, politieke tegenstanders, verzetsstrijders.





Ik vind het een mooi en zinvol project. In een gewone straat, op een gewone stoep, ligt ineens zo'n steentje met een naam en wat gegevens. Het geeft de voorbijganger allicht een moment van nadenken.

Goed dat er hier aandacht voor is, in Den Haag zijn nog niet heel veel Stolpersteine geplaatst. Opmerkelijk omdat het voor de oorlog na Amsterdam de gemeente was met het grootste aantal Joodse inwoners. In de wijk waar ik opgroeide, Laakkwartier, liggen volgens mij twee Stolpersteine, vanmiddag was ik op bezoek bij mijn moeder, en liep ik er even langs.



De eerste steen waar ik langs liep ligt in de Paets van Troostwijkstraat bij nummer 115. Daar woonde Gerrit Jan Bakker, kassier op een effectenkantoor, geboren 1903 in Den Haag, vermoord 1944 in Mauthausen. Gerrit Jan Bakker was lid van het verzet. (Bron: Oorlogsgravenstichting)



De tweede steen ligt een paar straten verderop, in de Damasstraat bij nummer 174. Daar woonde Eduard Julius Bogman, automonteur, geboren 1924 in Den Haag, vermoord 1945 in Neuengamme. Ook Eduard Julius Bogman was lid van het verzet. (Bron: Oorlogsgravenstichting)

In Laakkwartier liggen nog geen Stolpersteine voor Joodse slachtoffers. Die zijn er wel geweest. Ik wil ze ook aanvragen, voor Henri en Marcel Philip Raphalowiz en Josphina Velleman. Zij woonden tot 1942 in mijn latere ouderlijk huis. Maar ik moet eerst nog vooral veel uitzoeken aan de Vellemn-kant.

Het is voor iedereen mogelijk om de plaatsing van een Stolperstein aan te vragen. Bij de gemeente Den Haag kan dat hier.

Nieuwe Beatlesbox. Ik heb 'm!

Kijk eens wat een fijne Beatlesbox ik heb gekregen, vanwege 29 jaar getrouwd.





Zes paar sokken met Yellow Submarine-gerelateerde dessins.
Er schijnt nóg een Beatlesbox te zijn, in het kader van 50 jaar White Album. Die heb ik niet. Nog niet.

Een middagje Paustovskij

Ik bezocht afgelopen zondag de ledenbijeenkomst van de Konstantin Paustovskij Vereniging (naar aanleiding van deze spelling schijf ik in dit blog ook: Paustovskij, met ij) in Ede. Ik ben geen lid, maar kreeg een uitnodiging naar aanleiding van een bestelling (waarover een andere keer meer) die ik gedaan had. E. vroeg of ik een idee had wie en hoeveel er zouden komen. Nee, misschien 10, misschien 150. Ik denk dat het er 60, 70 waren. Er waren wat tafels ingericht met Paustovskij-Rusland-gerelateerde boeken. Ik kocht een leuke uitgave van Het noodlot van Charles Lonceville, dat in oktober 1934 in dagelijkse afleveringen werd gepubliceerd in De Tribune, het 'dagblad der Communistische Partij Holland'. De vertaler is niet bekend, maar wellicht was het Karel van het Reve, of zijn vader Gerard Vanter.



Het programma bestond uit twee delen. Eerst de vertoning van de Russische TV-film Ik ben bezorgd over het vaderland, vorig jaar op de Russische zender Kultura uitgezonden en nu hier vertoond, ondertiteld en wel. Mooi werk. De film is (natuurlijk) een nieuwe compilatie van oude beelden en vraaggesprekken. Het schrijverschap van Paustovskij, die in zijn werk zoveel mogelijk de mens centraal stelt, niet het idee, of de heldenstatus van de dictator. Zijn hulp aan jonge schrijvers, en het omgaan met de censuur. Leuke beelden ook. Waarom wordt zo'n film hier in Nederland, waar Paustovskij relatief misschien wel populairder is dan in Rusland, niet vertoond?

Na de pauze was er een literair-muzikaal programma van Michel Krielaars (oud-Ruslandcorrespondent voor NRC Handelsblad) naar aanleiding van zijn boek Alles voor het moederland. Krielaars vertelde over de levens van Vasili Grossman en Isaac Babel. Generatiegenoten van Paustovskij, schrijvers, Joods, maar zeer verschillend. Boeiend (maar gruwelijk) was wat Krielaars vertelde over de prominente rol voor Joden bij de Bolsjewieken, over de terreur van Stalin tussen 1934 en 1941, en waarom Babel uit de geschiedenis werd verwijderd en uiteindelijk geëxecuteerd werd. Door een speling van het lot overleefde Grossman, hij trok als oorlogsverslaggever mee met de oprukkende Russische troepen in de oorlog, van Stalingrad tot Treblinka. Na de oorlog, na het overlijden van Stalin, schreef hij het magistrale Leven en Lot, in de (achteraf) naïeve hoop de politieke koers van de machthebbers terug te kunnen buigen naar het oorspronkelijke ideaal, de socialistische heilstaat. Het manuscript werd door de KGB in beslag genomen, dankzij een verborgen kopie kon het (jaren later, de eerste Russische editie verscheen in 1989) toch verschijnen. Krielaars vertelde over zijn ontmoetingen met Paustovskij's dochter Galina, en over de relatie tussen Paustovskij en Babel, die elkaar persoonlijk kenden.
Het muzikale gedeelte werd verzorgd door mezzo-sopraan Henriette Schenk (Krielaars' echtgenote) en accordeoniste Ellen Boers die de verhalen afwisselden met Russische en Jiddische liederen uit de Sovjet-tijd.



Na afloop was er nog een borrel, in de trein terug las ik verder in De baai van Kara-Bogaz.

Update maart 2020: De vereniging heeft haar naam inmiddels gewijzigd in: Konstantin Paustovski Vereniging.