Sterrenlied

Ik kocht dit boekje na afloop van Guus Luijters' lezing over In memoriam. Het gedicht is een dialoog tussen de dichter en Sientje Abram, een kind dat in de oorlog vermoord is door de Duitsers, en van wie (behalve wat overheidsadministratie) niets meer overgebleven is. Geen foto, geen spulletjes, geen herinnering, niets. Guus Luijters geeft in dit gedicht Sientje Abram een leven, door haar te laten spreken over wat zij meemaakt als meisje in die 'gruwelijke Rapenburgerstraat' (Jaap Meijer).

Die kinderbelevenissen kwamen als hamerslagen op mij af.

Geen tijd te verliezen
de stad wordt leeggehaald
de mensen gaan op reis en
komen niet meer terug de trein

op het Centraal Station
zit iedere avond vol
en vertrekt precies op tijd

Dat laatste zinnetje, daar zit heel veel in.

Sientje besluit:

Wij zijn vertrokken en komen
niet terug mijn vader en mijn moeder
mijn broers en duizend anderen
in een trein geladen zijn wij

afgevoerd ik heb niet gezwaaid
ik heb niet omgekeken
in ben gegaan en kom niet terug

De dichter besluit het gedicht indrukwekkend met 10 bladzijden namen, van de 331 kinderen uit de Rapenburgerstraat die allemaal vermoord zijn:

Reiziger doet Birkenau
waar hij in de wind die over
de bevroren vlakte jaagt
de namen van de doden hoort

de namen van de kinderen
uit de Rapenburgerstraat die
net als Sientje zijn vermoord


Abraham Ensel Salomon
Ensel Grietje Frank Klara Frank
Keetje Frank Saartje Frank Saartje
Meijer Benjamin Simons

[...]

Louise Redisch Ida Olman
Abraham Roeper Sientje de
Jong Alida Krant Joseph
Appelboom Barend Kroonenberg

Aaltje Moscoviter Elizabeth
Moscoviter Sientje Haringman
allemaal vermoord

Guus Luijters in Heemstede

Vanavond woonde ik een lezing bij van Guus Luijters, in Heemstede. Het was een indrukwekkende avond. Guus Luijters vertelde over zijn werk aan In Memoriam, een boek met de namen van alle 17964 Joodse, Roma en Sinti kinderen uit Nederland die in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers vermoord zijn. Hij vertelde hoe hij, door Amsterdam fietsend, bij veel, heel veel huizen moet denken aan de gezinnen die daar gewoond hebben en zijn weggevoerd. En dat in veel gevallen de namen en verhalen onzichtbaar zijn geworden. Hoe hij als jongetje van vijf, bij zijn vader achterop de fiets, door de verlaten en geruïneerde straten van de jodenbuurt fietste. Hij vertelde allerlei Amsterdamse verhalen, maar ook een verhaal van een kind uit de buurt van Heemstede, dat te vondeling was gelegd in de hoop dat het zo de oorlog zou kunnen overleven. Deze kinderen werden, nadat deze praktijk bij de Duitsers begon op te vallen, allemaal als joden bestempeld. Zo ook deze Remi van Duinwijck. Remi naar Remi uit Alleen op de wereld, en Van Duinwijck naar de straat waar hij in Bloemendaal werd gevonden. Het kindje belandde in de Hollandsche Schouwburg. Omdat dit kind zo mooi was, viel het bij iedereen op, zelfs bij Aus der Fünten. Daardoor kon het niet weggesmokkeld worden, zoals bij een betrekkelijk groot aantal kinderen nog wel lukte, via de nabij gelegen crèche. Een NSB-arts heeft op een kwade dag het kindje aangemerkt als joods, 'omdat het joodse oren had'.
Een bizar toeval wilde, dat in de zaal van toehoorders bij de lezing een oudere dame zat, die dit verhaal bevestigde. Zij stond vlakbij het kindje, toen de arts het kind aanmerkte ('Er hat Jüdische Ohren') als definitief joods. Volgens de dame was het inderdaad een schattig kindje. Remi is naar Sobibor afgevoerd en daar vermoord. Zijn teddybeer mocht mee, lees ik op internet.

Guus Luijters besloot met het verhaal, of liever het totaal ontbreken daarvan, van Sientje Abram uit de Rapenburgerstraat in Amsterdam, een straat van waaruit ruim 750 mensen zijn afgevoerd en vermoord. Van Sientje is niets meer bekend dan een paar datums en een woonadres. Iedereen die haar gekend heeft of zou kunnen hebben, is ook vermoord. Met het gedicht Sterrenlied heeft Guus Luijters haar verhaal opnieuw gemaakt. Ik kocht het en ga het nu lezen.

Geheugensteuntje voor bij de verkiezingen

Niet vergeten: Minister-President Mark Rutte heeft na de vorige verkiezingen een paar partijen na niet meer dan anderhalve dag onderhandelen willens en wetens geschoffeerd en buiten het formatieproces gehouden. Hij is daarna in zee gegaan met de grootste politieke vervuiler die we in jaren gehad hebben, heeft doelbewust op veel terreinen aangestuurd op een afbraak- en vernietigingsbeleid waar "rechts Nederland de vingers bij zou aflikken", heeft Nederland in Europa door zijn starre, eigengerichte opstelling en beleid een kwalijke naam bezorgd, keek weg op momenten dat bevolkingsgroepen gediscrimineerd en gecriminaliseerd werden, is uit machtspolitieke overwegingen aangeschurkt tegen een partij die de helft van de mensheid discrimineert en heeft de besluitvorming in zijn kabinet niet weten te managen zodat de boel nu midden in een crisis uit elkaar gevallen is.

Het hoofdbestuur van de VVD heeft hem vandaag voorgedragen als lijsttrekker voor de komende verkiezingen.

De markt en de kastanje

Getriggerd door een twitter-bericht van @de_willem ging ik gisteren weer eens naar de markt. De markt, voor Hagenezen en Hagenaars is dat de Haagse Markt aan de Herman Costerstraat, de grootste markt van Europa. Als kind ging ik daar met mijn ouders elke zaterdag naartoe. Lopen vanuit Laakkwartier, een kleine 3 kwartier, en dan de weekboodschappen doen. Gisteren deed ik dat weer, en het was nog steeds een kleine 3 kwartier. Mijn ouders kochten dan tassen vol aardappelen, groente, fruit en kaas, mijn vader liep een rondje over de rommelmarkt, en dan koffie drinken bij mijn grootouders van moeders kant, in de Kaapstraat. Ik was er bijna veertig jaar niet geweest, en ik vond het niet zo heel erg veranderd.



De markt is nog steeds de markt (ik kocht er nu niets maar at wel een gebakken visje), in de Boerenstraat zijn een paar (slechte) huizenblokken vervangen door nieuwe (het huis waar mijn vader in de oorlog was ondergedoken staat er gelukkig nog), waar bakkerij Steenbeek was is nu een Turks cultureel/tref-centrum, en mijn grootouders wonen niet meer in de Kaapstraat.



Maar de kastanje stond er nog wel. De kastanje, waar ik de bladeren en kastanjes van verzamelde in een lege schoenendoos van mijn oma, en waartegen we aftelden als mijn broer en ik verstoppertje speelden.



Als de koffie op was liepen we weer terug naar huis, met de boodschappen. Gisteren stapte ik op lijn 6 en reed naar Den Haag Staatsspoor, euh ik bedoel Den Haag Centraal natuurlijk. Dit was Andere Tijden, terug naar de onze.

Het antiquariaat

Gisteren bezocht ik antiquariaat De Alkenaer, in Alkmaar. Ik was op zoek naar De bruiloft der zeven zigeuners van A. den Doolaard. Dat boek speelt voor een deel in Ohrid in Macedonië, in de zomer zullen we daar zijn. Voorbereiden op de vakantie, zeg maar. Elke keer dat ik er kom (in dat antiquariaat) lijkt de voorraad boeken verder uitgedijd. Op internet vond ik een foto'tje.



U ziet het: hoge kasten, dicht bij elkaar, waar lang niet alles in past. De fotograaf stond halverwege de winkel en fotografeerde richting uitgang. Dat geeft een te opgeruimd beeld. Naar de andere kant is het nauwer, en eindigt het in een muur van boeken. Het gangpad ernaast is inmiddels voor een aanzienlijk deel tot borsthoogte dichtgestapeld. De kassa bevindt zich in de gang weer daarachter, verschanst in een soort boekenfort.
Via een volgestapelde trap kan men naar de verdieping, waar nog veel meer te bekijken valt.

Op mijn vraag naar het boek van Den Doolaard werd het vrijwel meteen uit een stapel opgediept, ik heb altijd de indruk dat de eigenaar alle boeken die hij heeft kent en precies weet te liggen.

Ik zag nog veel meer boeken waar ik wel eens in wilde bladeren, die heb ik dit keer maar even laten staan. Eerst Den Doolaard, voor een paar euro.

Frits Abrahams schreef op 23 augustus 2010 over hetzelfde antiquariaat. Het stukje hangt in de etalage.

Winesburg, Ohio

Leestip!
Dit boek werd mij een paar keer nadrukkelijk voorgehouden bij de boekhandel. Gekocht en geen moment spijt. Het boek is bijna honderd jaar, maar absoluut niet ouderwetserig. Het zijn een stuk of twintig korte verhalen, schetsen over inwoners van een plattelandsstadje in Amerika. De verhalen hangen min of meer samen doordat hoofdpersonen uit de verhalen in andere verhalen soms terugkomen als bijfiguren. Het zijn mensen gevangen in hun levens in het kleine stadje, lost souls die hun verleden, hun eenzaamheid en verlangens proberen te overwinnen. proto-Steinbeck. Goed geschreven, met geregeld prachtige beelden en vergelijkingen.

Oom Wanja

(Foto: Erwin Olaf)

Een schitterende voorstelling, Oom Wanja van Tsjechov. Als vaker bij Tsjechov een stuk over vervlogen dromen, gemiste kansen en verloren illusies. De vrijwel uitverkochte zaal zat twee uur lang op het puntje van de stoel. Pierre Bokma is momenteel een klasse apart op het toneel. Woede, slapstick-achtige hilariteit, melancholie, zelfs tederheid, het komt allemaal razendknap schakelend voorbij.

Jelena: Mooi weer.
Oom Wanja: Mooi weer om je op te hangen.

Maar ook de andere spelers waren erg goed. Ik noem in het bijzonder: Reinier Bulder als gepensioneerd hoogleraar en Randy Fokke als dochter Sonja. Na afloop een minuten durende staande ovatie. Volgend jaar: De kersentuin (voor mij voor de derde keer).