Goed dat dit boek er is. Een zeer volledige beschrijving van de luchtoorlog boven Den Haag en de gevolgen voor de stad. Van voorbereiding tot en met wederopbouw. Ik wist er wel al het een en ander over (mijn ouders vertelden wel eens wat over de oorlog, to say the least, en in de stad zijn de littekens nog overal zichtbaar voor wie er oog voor heeft), maar leerde toch veel nieuws. Een mooi verzorgde uitgave, een uitgebreide beschrijving van dit stuk geschiedenis, 'rijk geïllustreerd', met noten, registers en een literatuurlijst. Aanbevolen voor wie belangstelling voor deze periode in de geschiedenis van Den Haag heeft. Ik las het met interesse en aandacht en had als geboren Hagenees/Hagenaar natuurlijk ook mijn eigen associaties.
Het boek begint met de voorbereidingen op eventuele aanvallen, dus nog vóór de oorlog.
Bizar vond ik het te lezen dat gemeenten zelf verantwoordelijk waren voor hun luchtverdediging. In Den Haag (met de Eerste en Tweede Kamer, ministeries en andere overheidsinstanties) zou dit volgens deskundigen moeten kunnen met (naast de 'gewone defensie') 6 stuks 4 cm afweergeschut (door de gemeente te betalen) en 27 stuks 2 cm stukken, die laatste uit particuliere fondsenwerving. "Het Rijk is nooit met enige financiële ondersteuning over de brug gekomen." Daarnaast de aanleg van vele schuilkelders, vooral in en rond het centrum van de stad. Mijn vader wist wel waar ze (geweest) waren, en wees de plek soms aan (bijvoorbeeld in het Huygenspark), maar heeft er (net als mijn moeder, die ik er afgelopen week nog naar vroeg) nooit zelf in gezeten. Eerder was het 'schuilen in een portiek', soms meer dan een uur.
Het verhaal over de luchtoorlog rond Den Haag in mei 1940 kende ik wel, in grote lijnen. Volgens mij leerden we dat (in Den Haag) op school, waarschijnlijk in een 'jubileumjaar'. In ieder geval herinner ik mij een boekje, dat we allemaal kregen. Waar is dat boekje, vraag ik mij nu af.
Gedurende de hele oorlog zijn er kleinere en grotere bombardementen en 'misworpen' in Den Haag geweest. Het bekendst (naast 'Bezuidenhout') is misschien het bombardement op Huize Kleykamp (op verzoek van het verzet), waar de centrale bevolkingsadministratie gehuisvest was. Een symbolische foto staat op de voorkant van het boek, vooraan de schade van het bombardement, op de achtergrond het Vredespaleis.
Op 3 maart 1945 werd een groot deel van het Bezuidenhout en het Voorhout vernietigd door een zwaar bombardement en de daarop volgende branden. Overal in de wijk zijn de littekens nu nog zichtbaar, in de vorm van plots modernere architectuur.
In termen van materiële schade is Den Haag na Rotterdam in absolute zin de stad met de meeste oorlogsschade. Dat wist ik wel. De luchtoorlog om de Residentie en de vliegvelden van Den Haag in mei 1940, het bombardement op het Bezuidenhout, mislukte V2-lanceringen, en een groot deel van de stad afgebroken voor de Atlantikwall (dit laatste valt buiten het bestek van dit boek, blijft (vrijwel) onbesproken). Meteen vanaf 1940, maar vooral na de oorlog is de aangerichte schade in Den Haag hersteld.
Maar het duurde soms lang. Ik herinner mij dat ik, toen ik ver na de oorlog als tiener naar school ging, van het Charlotte de Bourbonplein tot het Juliana van Stolbergplein over een vlakte fietste met straten zonder huizen, een vlakte die zich ook links en rechts honderden meters uitstrekte.
(Inmiddels is dat dan toch ook al lang weer opgevuld, met een kantoorwoestijngebergte en de Utrechtse Baan.)
