Welnu. Op 22 november 1963 was ik negen jaar oud. Die dag was de vijfde verjaardag van mijn broer. Ik herinner me dat er na schooltijd verjaardagsvisite was, met wat tantes (de bijbehorende ooms waren aan het werk), neefjes en nichtjes en de opa's en oma's. De opa's en oma's bleven ook eten. Na het eten zal mijn vader die opa's en oma's naar huis hebben gebracht, dat weet ik niet meer, en ging mijn broer naar bed. En ik herinner me dat mijn vader daarna onder andere naar Bonanza wilde kijken (een western-serie die in de jaren 60 werd uitgezonden), maar dat alles na de moord (in Nederland: vroeg in de avond) anders was. Ik herinner mij een steeds door pauzes onderbroken programma, zwart-wit natuurlijk, waarin de ernstige situatie besproken werd, en telefonisch contact met Amerika werd gezocht. Maar is dat ook zo, of is dat achteraf geconstrueerd, verzonnen of verkeerd onthouden? Ik meen mij ook een geëmotioneerde televisie-omroepster te herinneren. Maar misschien was dat de dag er na. Ik weet dat niet meer.
Ik heb bij Beeld en Geluid in Hilversum nagezocht welke programma's voor die dag gepland waren en welke daadwerkelijk zijn uitgezonden.
Hieronder de voorkant van de Vara Radio TV Gids van die week, die wij thuis ook hadden, met daarop een jonge Hedy d'Ancona, en een stuk van de bladzijde met de programma's voor 22 november.
De herinnering dat mijn vader naar Bonanza wilde kijken klopt, het stond gepland voor 10 uur (afl.: The Ride), met daarvoor o.a het NTS-journaal, Brandpunt, een showprogramma en een documentaire over de bouw van de IJ-tunnel.
Maar het liep anders. Om 12.31 uur plaatselijke tijd in Dallas (19.31 uur in Nederland) werd Kennedy neergeschoten, om 13 uur (20 uur in Nederland) werd in het ziekenhuis vastgesteld dat hij was overleden en om 13.33 uur (20.33 uur in Nederland) werd dat nieuws bekendgemaakt.
De programmering werd omgegooid. Hieronder het logboek van de NTS waarin het werkelijk uitgezondene staat.
Mijn herinnering blijkt goed te kloppen: Tot 20.29 werd de gewone programmering gevolgd, met de aantekening dat het door Fred Emmer gepresenteerde journaal van 8 uur opende met de mededeling dat President Kennedy was beschoten en gewond geraakt, maar dat er nog geen verdere details bekend waren.
Om 20.29 begon Brandpunt. Er was op dat moment alleen een nog onbevestigd bericht dat president Kennedy inmiddels was overleden. Om 20.35 kwam een tweede bericht binnen op de telex, van Reuter, waardoor het nieuws definitief bevestigd werd. Vanaf 20.46 uur waren er opeenvolgende uitzendingen waarin het binnenkomende nieuws werd gebracht, afgewisseld door pauzes. Zo herinner ik het mij ook.
Bedacht moet worden dat de communicatie toen veel moeizamer was dan nu. Er waren voor het trans-Atlantische verkeer sinds een jaar 3 communicatiesatellieten beschikbaar, waarvan Telstar de bekendste was. Door een samenloop van omstandigheden stonden die op deze avond allemaal uit. Dus de nieuwsvoorziening ging per telex en lijntelefoon. Beelden waren er niet. Pas rond middernacht was Telstar weer beschikbaar, en kwamen er beelden door, maar de uitzending was toen al afgelopen.
De eerste beelden uit Dallas werden pas de volgende ochtend uitgezonden, om 9.03 uur.
Daar heb ik geen herinnering aan. Maar het zal ander beeld geweest zijn dan (pas op: schokkende beelden) het Zapruder-filmpje, dat jaren in een kluis werd opgeborgen en pas in 1969 in een rechtszaak werd afgespeeld, en eerst midden jaren '70 op tv vertoond werd.
Verdere logboeken laten zien dat het hiermee niet afgelopen was, en dat later die ochtend de uitzending hervat werd met meer nieuws, beelden van een herdenking in Amsterdam op de Dam met toespraak van burgemeester Van Hall, enzovoorts en enzoverder.
Maar wij gingen die zaterdag, zoals elk weekeinde, naar de markt en daarna koffie drinken bij opa en oma. Met mijn vader liep ik nog voor een boodschap naar een houthandel, Ten Cate, die als ik het mij goed herinner ongeveer in de Joubertstraat of Smitstraat of in ieder geval: daar in de buurt was. In de Schalkburgerstraat, bij de Julianakerk, kwam mijn vader een collega tegen, meneer Meurs, met wie hij een tijdje over het nieuws sprak. 's avonds bracht de Haagsche Courant als opening een paginagrote foto van Kennedy, met als kop: Kennedy vermoord.
Dat is wat ik mij herinner en daarover teruggevonden heb over 22 november 1963, de dag dat John F. Kennedy vermoord werd.
P.S. Eerder deze week zag ik een programma van Coen Verbraak met interviews en herinneringen aan die dag, onder andere met Ad van Liempt. Deze betoogde dat de Nederlandse berichtgeving op televisie die dag veel trager was geweest dan in andere landen, als voorbeeld werd de Britse tv genoemd. Dat lijkt eigenlijk wel mee te vallen. Volgens historicus Mark Lewisohn (even scrollen naar SOME NEWS JUST IN . . .) was de primeur van de aanslag die dag voor Granada TV, een regionale zender uit noord-west Engeland. Zij brachten het nieuws, dat op dat moment niet veel meer was dan de mededeling dat Kennedy beschoten was en gewond, even voor 19 uur plaatselijke tijd. De BBC zond om 19.05 uur tussen twee programma's door een News Flash uit, ook weer niet veel meer bevattende dan een eerste mededeling. Dus net iets later dan het Nederlandse journaal. De gewone programmering werd in Engeland afgebroken om 19.26 uur plaatselijke tijd met de mededeling dat Kennedy's toestand kritiek was. Toen kwam een niet-officiële mededeling per telefoon dat de president was overleden, daarna 19 minuten pauze, waarna om 19.45 plaatselijke tijd de aangepaste programmering begon, overigens ook een programma met nieuwsberichten en pauzes. Welgeteld dus 1 minuut eerder dan in Nederland. Ook voor Engeland ligt Amerika aan de andere kant van de oceaan.
Ik vind: dat valt dus wel mee, met dat verschil. Andere tijden, terug naar de onze.
