And still they lead me backTo the long winding road
You left me standing here
A long, long time ago
De laatste Beatles-lp. Deze collectie stond natuurlijk gepland voor 2020, bij de 50e verjaardag. Maar er kwam iets tussen. Nu dan. Er zijn weer allerlei formats beschikbaar. En ik kocht weer de Super Deluxe Edition, met zes schijfjes.
cd1: Let It Be, de nieuwe stereo mix
Dit is een plaat 'met issues', zoals we tegenwoordig zeggen. Een verzameling studio- en live opnames uit januari 1969, aangevuld met een overgebleven nummer uit 1968 en een later nummer uit 1970. Geproduceerd door George Martin, Glyn Johns en uiteindelijk Phil Spector. John Lennon toonde zich in 1970 tevreden over het resultaat, Paul McCartney was woedend over wat met The Long And Winding Road was gedaan.
De nieuwe mix. Zoals bij alle eerdere boxen laten de verschillen zich goed horen, maar dan moet je wel luisteren op een fatsoenlijke installatie. Niet via je mobiel tijdens een wandeling naar de buurtsuper.
De nieuwe mix laat weer meer laag horen dan bij 2009 remasters, en vaak duidelijker instrumenten. De Phil Spector geluidssoep helder gemaakt. De ironie is dat ik vind dat juist de door Spector toegevoegde koren en orkesten veel duidelijker zijn geworden, maar vooral ook: mooier, ruimtelijker. Niet heel makkelijk, want dat stond allemaal op 1 spoor. Giles Martin speelde dit af in Abbey Road en nam het op verschillende plaatsen in de studio weer op. Een soort stereo krijg je dan.
De nummers die het meest van deze remix profiteren zijn (n.b.!) The Long And Winding Road, Let It Be en vooral Across The Universe, wat mij betreft een geweldige versie die mij, na al die jaren (jawel, daar ga ik!) ontroert zo prachtig. Tot slot: ook in deze remix (net als bij Abbey Road) komt het geweldige spel van Billy Preston eindelijk goed tot zijn recht. De Vijfde Beatle!
Het extra materiaal
En dan de 'extra nummers', wat opmerkingen vooraf. Vrijwel alles wat hieronder staat was al beschikbaar in het bootleg-circuit. In januari 1969 stonden er vrijwel continu camera's en microfoons op The Beatles gericht, vanwege de opnames van wat de film
Let It Be zou worden.
Hier een overzicht van die zgn. Nagra-tapes. Ik geloof dat ik ook nog ergens een bestand op een hard disk heb staan. Maar beluisteren duurt dus letterlijk een maand. Wie doet dat nou? Juist: Mark Lewisohn. Hij luisterde in januari 2019, 50 jaar na dato, steeds naar de corresponderende opnames van die dag. Hier zijn opgeluchte tweet na afloop.
Maar goed, hier hebben we 4 extra cd's. Ook mooi, toch. Jammer vind ik dat de ruimte op de cd's niet echt gebruikt wordt, het zijn korte plaatjes, en dat er vooral eigen composities op staan, terwijl The Beatles deze maand juist ook veel teruggrepen naar oude rock 'n' roll nummers. Het zal een kwestie van copyright zijn.
cd2: Get Back - Apple Sessions
Als ik goed tel, zijn zes van deze veertien tracks geheel of gedeeltelijk eerder verschenen op Let It Be... Naked uit 2003, of op het bonusplaatje daarbij, Fly on the Wall. Het wordt voor een eenvoudige fan wel ingewikkeld om de administratie bij te houden met al die verschillende releases.
Op deze cd een handvol alternate takes van nummers die op de uiteindelijke plaat terecht zouden komen, hier en daar aangevuld met flarden van gesprekken of (soms heel oude) nummertjes, zoals Wake Up Little Suzie van The Everly Brothers, en Fancy My Chances With You, een Lennon-McCartney nummer uit 1958(!). In feite is One After 909, dat wél op Let It Be kwam, ook zo'n nummer, ongeveer uit 1957, en eerder opgenomen, maar niet uitgebracht (tot 1996, op Anthology 3) in 1963.
Persoonlijk hoogtepunt? De hier gepresenteerde versie van The Long And Winding Road, zonder Spector-orkest en -koor (waar we natuurlijk wél aan gewend zijn) is fantastich. Maar officieel al eerder uitgebracht op Let It Be... Naked, in 2003.
cd3: Get Back - Rehearsals and Apple Jams
Op dit plaatje staan (van de dertien) vier tracks die geheel of gedeeltelijk eerder verschenen op Let It Be... Naked, Fly on the Wall of Anthology 3. Het aardige van dit plaatje is dat er vooral nummers op staan die pas later, op Abbey Road, of op All Things Must Pass en Imagine zouden verschijnen. Er was in die maand, die altijd wordt afgeschilderd als een lusteloze, miserabele bedoening, nog genoeg nieuw materiaal voorhanden. Alleen konden The Beatles maar niet goed besluiten wat ze aan het doen waren. Oefenen voor een optreden? Een film maken? Of een plaat opnemen? Fijn is hier Without A Song, door Billy, John en Ringo. Billy zou dit nummer in 1971 zelf opnemen en uitbrengen op zijn eigen lp, maar het is een ouwetje uit 1929 waarvan (ik heb even gegoogled) 230 coverversies bestaan.
cd4: Get Back - 1969 Glyn Johns mix
Dit is de lp die The Beatles op een gegeven moment ongeveer voor ogen hadden. Nieuwe nummers, geen overdubs, geen productie, mét eventuele valse starts, studiogeluiden en conversatie. Zoals John zei: The Beatles, "warts and all". Uit de in januari gemaakte opnamen maakte engineer/producer Glyn Johns vier keer een selectie. Dit is de derde, die lang als definitief gold, en die in deze vorm ook als de nieuwe Beatles-lp werd aangekondigd. Dat ging niet door. De meeste nummers kwamen een jaar later in een of andere vorm, soms van een andere opname, in ieder geval door Phil Spector wél geproduceerd, op Let It Be terecht, Don't Let Me Down werd een de b-kant van de single Get Back, Teddy Boy kwam (door Paul opnieuw opgenomen) uiteindelijk terecht op zijn eerste solo-lp McCartney, het nummer Rocker bleef in de archieven. Tot nu dan. Het is een lekkere, wat rommelige plaat, ik vind het wel charmant. Het schijnt dat voor sommige nummers mixen uit 1970 zijn gebruikt, met bijv. de stereokanalen verwisseld. De Japanse versie heeft dan weer wel de goede 1969-mix, maar bij sommige nummers een mindere kwaliteit geluid. Ik ben blij met de betere geluidskwaliteit.
Ergens, in een parallel heelal is deze lp in de zomer van 1969 uitgekomen, vóór Abbey Road. Maar wij leven in dit heelal. Deze lp komt uit in 2021.
Aardig is de hoes uit 1969, een re-make van de hoes van de eerste lp, Please Please Me uit 1963. Zelfde plek, zelfde fotograaf, meer haar en snor.
Net iets andere foto's uit dezelfde sessies werden in 1973 gebruikt voor
1962-1966 en
1967-1970, de rode en blauwe dubbel-lp's.
cd5: Let It Be ep
Dit is een vreemde eend in de bijt, of eigenlijk: een vreemd eendje. Er staat maar 13 minuutnogwat muziek op dit plaatje. Twee verdere Glyn Johns mixen, uit 1970, toen de 1969 mix (cd4) niet meer overeenkwam met de inhoud van de definitieve Let It Be film. Deze twee tracks hadden wat mij betreft wel als 'bonustracks' bij cd4 gekund. En twee nieuwe mixen van de singleversies van Don't Let Me Down en Let It Be. Fijn, maar waarom dan niet die van Get Back en You Know My Name (Look Up The Number), dan was het 'compleet' geweest. Enfin, altijd wat te mopperen. Op dit plaatje had zo mooi de Glyn Johns mix van het rooftop optreden gekund. Maar ik begrijp dat de master tapes daarvan zoek zijn. George Martin mixte een paar dagen later ook een aantal nummers. Het zal te maken hebben met de Disney-rechten op de te verschijnen Peter Jackson-film Get Back, waar het optreden naar verluidt in zijn geheel in te zien zal zijn, voor het eerst.
blu-ray disc
Bevat 2 surround-mixen en een 96kHz/24bit High Res Stereo mix. Zoals eerder gezegd: ik heb een blu-ray speler, die dat aankan, maar ik heb verder geen 5.1 geluidset, of een bioscoop. Misschien ooit.
Er zit ook weer een schitterend boek van 100 bladzijden bij, tjokvol achtergronden, foto's, facsimile's en opnamedetails van ieder nummer. Zelf vind ik vooral dat laatste interessant, deze sessies zijn in een aantal gevallen slecht of niet gedocumenteerd, door audio en film te vergelijken heeft men veel onbekende info alsnog vast kunnen stellen. uitgebreide en in sommige gevallen verbeterde informatie ten opzichte van het onvolprezen The Complete Beatles Recording Sessions van Mark Lewisohn, zoals al vaker gezegd nog steeds een geweldig boek maar inmiddels aan een update toe.
Nog een boek
Ongeveer gelijk met deze editie kwam er ook nog een mooi boek uit, The Beatles:Get Back.
Een prachtig coffee table book van 240 bladzijden, vol met foto's en stills uit de films, en vooral veel uitgeschreven dialogen. Met een voorwoord van Peter Jackson, en een inleiding door Hanif Kureishi. Met heel veel plezier en aandacht bekeken, gelezen en genoten.
P.S.:
Over een week de première van de Peter Jackson-film The Beatles: Get Back, 3 x 2 uur op Disney+. Ook is er een bioscoopversie van 100 minuten, en er zijn geruchten over een 12-uur versie op dvd/blu-ray. Laat maar komen!
P.P.S.:
Bij de eerste edities van de lp
Let It Be, in 1970, zat ook een
Get Back boek. Dat is allang niet meer leverbaar, en nu een collector's item. Op het moment dat ik dit schrijf is een pdf-versie van dat boek
hier te downloaden.
