De hond van Tišma

Een boekje van Geert Mak over de euro-crisis. De crisis die, behalve een financiële crisis, vooral een politieke crisis, een crisis van vertrouwen, een crisis van verdoving lijkt te zijn.
Mak, een ondubbelzinnig Europeaan, lijkt het te hebben opgegeven. Een kwestie van too little, too late. Mak schrijft over de politiek van voldongen feiten, over het gebrek aan democratie in Europa, over de prijs van de Duitse eenwording, over het dubbelzinnige in de Griekse crisis, waar we erg moeilijk doen, maar waar we in feite onze eigen banken overeind houden, over het gebrek aan solidariteit en gerechtigheid. Ik herkende veel in Maks betoog. Een pamflet. Helaas wel, zoals bij eerdere boeken van Mak: een rommelig betoog, breedsprakige zinnen. Bepaald niet vrolijk-stemmend.

Verder alles goed

Nico Dijkshoorn schreef het Boekenweekessay. Het is geen essay, het is een verzameling brieven, over de ongemakkelijke kanten van vriendschappen. De eerste brief is eigenlijk nog het beste. De rest vind ik bij vlagen grappig, maar vaak ook niet meer dan melig. Een brief aan Henk Westbroek, over het liedje Vriendschap, van Het Goede Doel. In 2011? Een paar brieven aan de oppas van de cavia. Brieven aan de slager. Die korte zinnetjes. Ik denk dat dit is omdat de entertoets van Dijkshoorns pc te groot is. Ik vind het niet geweldig. Nee, de toetssteen voor echt grote epistolaire literatuur is en blijft toch het prachtige, soms hilarische, dan weer ontroerende meesterwerk van de Grote Volksschrijver, Brieven aan Josine M. van Gerard Reve. Ook geen essay, maar wel mooie brieven. En het beste boek over het thema van deze Boekenweek, vriendschap en ongemakken, is Bij nader inzien, van J.J. Voskuil.

Beste mensen

Toneelvoorstelling met jongste dochter. "Geheel objectief en zonder roze bril" meld ik dat het erg leuk was. Morgen weer een voorstelling. De koning is gevallen, en er moet een nieuwe gekozen worden. Maar wat zijn de eigenschappen die de koning moet hebben, en wie voldoet daar het beste aan?

Jaap en Ischa Meijer

Ik las dit in het kader van: 'nu eerst maar eens een paar boeken lezen die je ooit kocht maar nog steeds niet gelezen hebt".

Een dubbelbiografie van Jaap en Ischa Meijer, vader en zoon dus. Dit is het eerste deel, en dat gaat tot de bar mitswa van Ischa, dus voornamelijk over Jaap. Ik vind het een goed geschreven, goede biografie (bijna 600 bladzijden tekst en ruim 100 bladzijden noten en register). Het is meer dan een biografie, het is (de ondertitel zegt dat ook) 'een joodse geschiedenis'. Ik ben veel te weten gekomen over de levens van Jaap en (in dit deel in mindere mate) Ischa Meijer, maar ook over hun positie in het joodse leven, over het joodse leven voor en na de oorlog. In Winschoten, Amsterdam en Suriname. Beklemmend is het hoofdstuk over het leven in de oorlog, in de kampen. Het gezin heeft dit ternauwernood overleefd. Je kunt rustig stellen dan Jaap en Ischa hier ernstig gewond uit tevoorschijn zijn gekomen. Een indrukwekkend boek, informatief, veel achtergronden, noten en verwijzingen. Het tweede deel (Ischa en Jaap Meijer) ga ik zeker lezen. Maar dat is nog niet verschenen.

Live from Capitol Studios

Het leven van een Beatles-fan gaat niet altijd over rozen. Nu is er weer dit. Een live-uitvoering van dat. Jammer genoeg ben ik weer niet onder de indruk.

Een snertrecensie

Ik was er al een beetje beducht voor (na de slechte bespreking van Binnen de huid van J.J. Voskuil, door Elsbeth Etty op 10 april 2009 in NRC): ook het onlangs verschenen De buurman kan Etty niet echt bekoren (NRC 24 februari 2012). Smaken verschillen, en gelukkig maar, zeg ik er vaak bij, maar evenals in 2009 vind ik haar argumentatie slecht. Net als de vorige keer (deels door mij besproken) is de recensie doorspekt met vileine aannames en veralgemeniseringen van Etty, vorige keer ten nadele van Voskuil, dit keer moet vooral de weduwe, en haar literaire figuur Nicolien het ontgelden.

Ik pik er weer een paar uit:
Ten eerste de rol van Nicolien, ook in Het Bureau. Etty schrijft: Wat we nooit te weten kwamen, was of Voskuil de voortdurende machtsstrijd tussen Nicolien en Maarten als karikatuur weergaf, als een uitvergroting van eigenaardigheden die in elke relatie voorkomen, of dat het een realistische voorstelling van zaken betrof. Eigenlijk kan na het lezen van deze zin de krant al worden dichtgeslagen. Ten eerste is dat voor de perceptie van het boek niet belangrijk, ten tweede heeft het echtpaar Voskuil zelf zich hier meermalen over uitgelaten, laatstelijk in een ingezonden brief van mevr. Voskuil in (NRC, 17 april 2009), een reactie op eerdervermelde recensie van Binnen de huid en in een interview op de onlangs gehouden Voskuil-avond. Nicolien wordt door Etty beschreven als gekkin, pathologische na-oorlogse verzetsheldin, en als anti-semiet, rare en ongepaste veralgemeniseringen. Juist omdat Etty Nicolien en Lousje Voskuil als een en dezelfde persoon wenst te beschouwen (onterecht!) wordt met dit soort kwalificaties toch een grens gepasseerd. De kwalificatie anti-semiet geeft Etty naar aanleiding van Nicolien's reactie op het bezoek van 'Roosje' (p. 203 e.v.). Ik heb de betreffende passage nog eens gelezen, dat is geen anti-semitisme.
Overigens wordt ook Maarten door Etty het hebben van anti-semitische trekjes aangewreven, en wel omdat hij in het boek (blz 219 e.v.) in een discussie met Peer over de film Shoah van Claude Lanzmann diens aanpak bekritiseert en een vergelijking maakt met de werkwijze van Jacques Presser (Ondergang). Tja, als je je voorkeur voor Presser uitspreekt en dan als anti-semiet wordt beschreven....
Een recensie vol met persoonlijke aanvallen. Nauwelijks een inhoudelijk literair oordeel. Een snertrecensie.

Terzijde: Etty schrijft dat het personage Roosje, sinds een paar jaar gescheiden van Tom, die ontdekt had dat hij homosexueel was, vermoedelijk gemodelleerd is naar Hanny Michaelis (ex-echtgenote van Gerard Reve), een vriendin van het echtpaar Voskuil. Dit lijkt mij niet echt waarschijnlijk, ten eerste omdat de scheiding van Reve en Michaelis al zo'n 25 jaar eerder was, en niet 'een paar jaar geleden'. Verder komt in dezelfde scène Van het Reve (zoals Voskuil Reve zijn hele leven is blijven noemen) onder zijn eigen naam voor.

De buurman

Dit is, zo is ons onlangs verteld, de laatste Voskuil. Er zitten weer hilarische scènes in, en ijzersterke Voskuil-dialogen, die binnen een paar alinea's een persoon of situatie haarscherp neerzetten. Maarten en Nicolien ruziën verder, dit keer over hun relatie met de buren. Het boek gaat (in het leven van Maarten Koning) ongeveer verder waar Het Bureau ophoudt, en beschrijft de relatie van Maarten en Nicolien met twee homosexuele buren.
Het boek bevat, kortom, weer de vertrouwde Voskuil-ingrediënten.
Een leuk boek, dat ik met plezier heb gelezen, en zal herlezen. Toch is het, naar mijn smaak, niet een echt-heel-goed-Voskuil-boek. Ik denk dat dit komt omdat Voskuil uiteindelijk niet echt betrokken is bij zijn protagonisten, de buurmannen. Voskuil zei altijd (bijvoorbeeld in het interview met Hanneke Groenteman uit 1997) dat hij schreef om een persoonlijk probleem op te lossen. In Bij nader inzien was dat een verlopende vriendschap, in Het Bureau vooral om zichzelf te begrijpen en te leren kennen, om te ontdekken waarom hij handelde op zijn werk, bij Het Bureau, zoals hij handelde, in Binnen de huid over zijn worsteling met zijn emoties en gevoelens voor Rosalie, de vrouw van (ooit) zijn beste vriend. In De buurman is Maarten niet echt geïnteresseerd in de buren, niet echt betrokken. En daardoor ontbreekt ook (althans ik heb het niet kunnen ontdekken) de ontwikkeling bij Maarten, de oplossing, het inzicht, en naar mijn smaak: de noodzakelijkheid van dit boek. Voskuil schreef dit boek misschien niet om een persoonlijk probleem op te lossen, maar om een probleem van Lousje Voskuil te begrijpen. En omdat Maarten er niet uitkomt, blijven de vele echtelijke ruzies ook zonder noodzaak of oplossing, en zijn ze daardoor in veel gevallen weliswaar hilarisch, maar ook niet meer dan dat.

Een leuk, hilarisch boek, maar niet zijn beste. Maar toch vooral: fijn dat het er is.