Dat kaartsysteem is voor Voskuil- of Bureauliefhebbers goed bekend, het komt meermalen voor in Het Bureau. Eerder stond het bijvoorbeeld ook al afgebeeld op de voorkant van Ingang tot Het Bureau van J.J. Voskuil, het boekje met verkorte inhoud en persoonsregister.
Het fotootje van Marc van Oostendorp triggerde mij. De laatjes waren er nog, maar zouden de kaartjes er nog in zitten? En dan met name het kaartje buxus, bestond dat eigenlijk wel echt? Dit omdat ik meteen moest denken aan onderstaande passage.
'Is Beerta er niet?' vroeg Buitenrust Hettema. Hij bleef bij de deur staan en keek naar de lege stoel van Beerta.
'Dag meneer Hettema,' zei Maarten, hij stond op. 'Meneer Beerta is naar Middelburg.'
'Hij zal niet naar Middelburg zijn,' zei Buitenrust Hettema met een scheef lachje.
Hij gaf Maarten een hand. 'Nee, maar ik was toevallig in de buurt en ik wou eigenlijk eens in je kaartsysteem kijken.'
'Dat kan,' zei Maarten aarzelend. 'Wat wilt u weten?' Hij herinnerde zich de opmerking van Beerta dat Buitenrust Hettema hem cynisch had gevonden en dat leidde hem af.
'Niet iets in het bijzonder. Het is meer om eens te kijken hoe het is opgezet.' Hij keek langs Maarten naar de bakken, die voor het rechterraam waren opgestapeld.
Maarten draaide zich om. 'Dat is het,' zei hij nog wat afwezig, met een knikje naar de bakken.
Buitenrust Hettema kwam een paar stappen dichterbij en bleef voor de bakken staan. 'Welke indeling heb je gevolgd?' vroeg hij.
'Het heeft geen indeling. Het is een trefwoordencatalogus.' Hij trok een willekeurige bak open en schoof hem langzaam weer dicht.
Buitenrust Hettema keek hem enigszins bevreemd aan. 'Maar dan heb je toch een lijst van trefwoorden?'
'Nee. In principe staat ieder woord erin.'
Buitenrust Hettema trok een la open en ging met zijn vingers door de fiches. Hij stokte. 'Ik zoek nu buxus, maar dat staat er niet in.'
'Een ogenblik,' zei Maarten. Hij liep naar zijn machine, nam een rood fiche van een stapel, draaide dat erin, tikte linksboven buxus en daaronder, op de eerste regel, zie: palm en kwam met het fiche terug naar de bakken. 'Nu staat het erin,' zei hij terwijl hij het fiche op de opengemaakte plaats zette. Hij had moeite zijn lachen te bedwingen.
Buitenrust Hettema nam het fiche eruit en bekeek het sceptisch. 'En wat betekent dat nou?'
'Dat u bij palm moet kijken.'
'Omslachtig is het wel,' vond Buitenrust Hettema terwijl hij doorliep naar de bak met palm. 'Had dat niet wat eenvoudiger gekund?'
'Ik zou niet weten hoe.'
(uit: J.J. Voskuil, Het Bureau 1, Meneer Beerta, blz. 549 - 550, Uitg. G.A. van Oorschot)
Ik vroeg het, ja de kaartjes waren er nog, en Marc van Oostendorp was zo vriendelijk bij een volgende gelegenheid nog een foto te maken, van het betreffende kaartje. Nou ja, vrijwel zoals het in Het Bureau beschreven staat.
Aanvulling 28 juli: Vandaag verscheen in NRC Handelsblad een stuk van Marc van Oostendorp, Vaarwel, spinvisite, over het kaartsysteem van Voskuil, dat waarschijnlijk volgend jaar naar een archiefopslag zal verhuizen. In dit stuk wordt, misschien niet geheel toevallig, ook het buxus-kaartje besproken.
Als bonus hetzelfde fragment, geknipt uit aflevering 54 van de NOS-hoorspelserie Het Bureau, oorspronkelijk uitgezonden in 2004 - 2006.
