En ineens was deel 3 er. Na veel herrie, een kort geding en een hoger beroep zou het half november verschijnen, maar rond 20 oktober werd het plotseling door Van Oorschot zelf uitgeleverd. Dat voelde toch een beetje als een overval, om Schafthuizen voor een voldongen feit te plaatsen. Op Twitter zong het rond en iedereen rende naar de boekhandels. Ook daarna diende nog een kort geding om het terug te laten halen, dat werd afgewezen. Er loopt nu nog een bodemprocedure, maar ondertussen heb ik het boek gelezen.
Evenals bij de vorige delen (1, 2) heb ik een dubbel gevoel.
Nop Maas is een documentalist, hij noteert alles, ook als dat naar mijn smaak maar zeer zijdelings met het onderwerp te maken heeft. Zo lezen we bijvoorbeeld dat Guus van Bladel, bij wie Reve een tijd woonde in Weert, later de in Singapore ter dood veroordeelde Johannes van Damme heeft bijgestaan. Dat herinner ik me ook wel, maar het heeft niets met Reve te maken. De stijl van Maas bevalt mij slecht. Te veel steno. Juist de stylist Reve zou je wat dat betreft een andere biograaf toewensen. Ik mis een duiding, interpretatie van het schrijverschap in het licht van zijn leven. Maas zegt (in deel 1) dat dit onmogelijk is omdat dit leven juist te versnipperd was.
Over Reve: bepaald ongemakkelijk zijn de rabiate opvattingen van Reve over kleurlingen. De veelvuldigheid en consistentie hiervan, en de ironische toon die hij hierbij hanteert, verraden mijns inziens juist een vanzelfsprekendheid en oprechtheid die ik hier liever niet had gezien. Gelukkig valt er ook veel te lachen, met name in de citaten van brieven. In deze periode verschijnt naar mijn smaak nog een waarlijk grootse roman, Bezorgde ouders. Verder veel brievenboeken, waaronder het magistrale Brieven aan Josine M. waarover ik hier wat schreef. Het loopt slecht af: uiteindelijk zinkt Reve weg in dementie en hulpbehoevendheid. Joop Schafthuizen verzorgt hem tot het echt niet meer gaat, en verdient daarvoor alle, alle respect.
Er is veel te doen geweest over het al dan niet verschijnen van dit deel. Schafthuizen heeft veel tekst laten weghalen, en was uiteindelijk nog steeds niet tevreden. Daarover het volgende: de auteur en uitgever hebben er voor gekozen de coupures weer te geven met asterisken (***). In eerder verschenen brievenboeken gebeurde dat ook, met name bij geldbedragen. Dus waar dat in briefcitaten gebeurt, is er niets nieuws onder de zon. Maar weglatingen in de oorspronkelijke tekst van Maas zijn ook zo weergegeven. Daarmee wordt de lezer geen dienst bewezen. De asterisken zijn als het ware littekens in de tekst geworden. Het was voor de leesbaarheid beter geweest als de tekst ter plaatse herschreven zou zijn. Over die geldbedragen is ook veel te doen geweest. Reve en Schafthuizen werden door critici bestempeld als geldwolven, die delen van het archief voor grof geld van de hand deden en hoge voorschotten trachtten te krijgen. Ik stel daartegenover: moet het dan allemaal maar gratis? Lodewijk van Deyssel kon van de schrijverij niet bestaan, en moest zijn mecenas vragen of hij een sigaar mocht kopen. Reve hoefde dat gelukkig niet. Zelf heb ik een keer bij Schafthuizen ook twee kleine Reviana gekocht, dat is toen prima verlopen. En dat Schafthuizen bepaalde zaken niet in de biografie wilde hebben, ach, zouden U of ik alles in de openbaarheid willen? Ik niet.
Goed, het boek is er, en dat zal wel zo blijven. Ik hoop dat er een volgende biografie zal komen, misschien minder dik maar met minder herrie en meer duiding.
Ondertussen lees ik volgende maand waarschijnlijk weer De Avonden.
Oorspronkelijk was overigens een andere omslagfoto voorzien.
