Karel van het Reve - Verzameld werk 7

Onlangs las ik dit boek. Het laatste deel van het Verzameld werk van Karel van het Reve. Net als voorgaande delen bestaand uit gepubliceerde boeken, aangevuld met niet eerder gebundeld, of zelfs niet eerder gepubliceerd werk. Ik begon in 2011 met deel 1 en las elk jaar een deel. Alle 7 goed. Dit laatste deel bestaat uit de bundels Luisteraars!, Achteraf, en het zeldzame Apologie, aangevuld met ongebundeld werk, annotaties en een cumulatief register voor alle delen. Dat is handig.

Tussendoor las ik ook nog de volgende Karel-publicaties, niet in het Verzameld werk opgenomen.

Een facsimile boekje met een verhaal voor zijn kleinkinderen Jeroen en Michiel Driessen, dat ik kreeg van WvdB.



Boek met foto's en teksten van Karel. Leuk om door te bladeren en in te lezen.



Onder andere over de keer dat Van het Reve, op weg naar een door hem te geven college, met de auto in het Leidse Rapenburg belandde, op 22 januari 1970. Door voorbijgangers werd hij uit de gracht gehaald, waarna de toevallig passerende Maarten Biesheuvel hem zijn droge broek leende, zodat het college gewoon doorgang kon vinden.



Gebundelde interviews.



Ik had voor 2011 al een aantal boeken van Van het Reve gelezen, maar ben toen begonnen in Verzameld werk, daartoe aangespoord door Ben Hoogeboom, die nog mee heeft geholpen door proefdrukken van de delen na te pluizen op onregelmatigheden, en die mij regelmatig aanspoorde vooral toch álles van Karel van het Reve te lezen. Hij wilde mij desnoods zijn deeltjes lenen. Ben, als je dit ziet vanaf je wolk: gedaan! Bedankt voor de tip!

'Ergens' moet ik ook nog een leerboek Russisch voor beginners van Van het Reve hebben. Het exemplaar van mijn schoonvader, die in de jaren 60 in Moskou woonde en daar Van het Reve een paar keer ontmoet heeft. Ergerlijk, dat dit nu onvindbaar is. Ik moet eens gaan opruimen.

Uitgeverij Van Oorschot, is er niet een fijn boek te maken met brieven van Karel aan Geert en Geert aan Karel? Anders zit ik zonder Karel, in 2018.

Plegen of begaan?

Jeroen Brouwers heeft een nieuwe editie van zijn 'zelfmoordboek' De laatste deur uitgebracht. Ik heb de editie uit 1983, deze vond ik zeer lezenswaard, en ik ben nu ook benieuwd naar deze nieuwe, zeer vermeerderde uitgave. Later dit jaar.

Brouwers heeft zich voor de gelegenheid laten interviewen door NRC (17 maart 2017) en het boek werd in de Volkskrant besproken op 18 maart. Mij viel iets op. Naar aanleiding van de terminologie met betrekking tot zelfmoord zegt Brouwers in NRC: "Om die reden ben ik tegen 'zelfmoord begaan', want het is 'zelfmoord plegen'. Maar men wil pijnlijke zaken altijd versluieren."
Een dag later staat in De Volkskrant in de recensie van De laatste deur: "[...] de geschiedenissen van de schrijvers die zelfmoord begingen (het woord 'plegen' vermijdt Brouwers vanwege de criminele bijklank)[...]."

Ja, NRC en Volkskrant, of Jeroen Brouwers: wat is het nu: plegen of begaan?

Aanvulling 27 maart.
Vandaag verscheen op literair weblog TZUM een recensie van De laatste deur. Her wordt Brouwers aangaande 'plegen of begaan' uit het boek geciteerd:

Daar er voor mij niets misdadigs of laakbaars met zelfmoord is verbonden, en ik ook het taboe er omtrent niet erken, geef ik er de voorkeur aan te spreken van ‘zelfmoord begaan’: – volgens datzelfde ((mijn strikt eigen)) besef van de suggestieve macht en de gevoelswaarden der woorden is het woord ‘begaan’ in het gegeven verband minder criminaliserend.

Ik kon het niet zelf uitzoeken, want ik heb het boek nog niet. Makkelijk praten achteraf, maar eigenlijk vermoedde ik dit al, vanwege de betrokkenheid van Brouwers bij het onderwerp. Waarschijnlijk heeft NRC het dus niet goed begrepen tijdens het interview.

Paustovski

Een jaar geleden las ik Een ijzeren eeuw, een voorpublicatie uit het toen nog te verschijnen Goudzand, van Konstantin Paustovski. Meteen gebombardeerd tot 'mijn nieuwe favoriete schrijver'. Wat een verhaal.

Inmiddels is Goudzand verschenen, ik las het vorige maand. Ik zeg het maar meteen, ook dit is prachtig, meer dan. Verhalen, herinneringen, dagboeknotities en brieven, zo'n 600 pagina's, plus een flink notenapparaat. Voor het grootste deel niet eerder gepubliceerd, laat staan vertaald. Vertaler Wim Hartog heeft eigenlijk een chronologisch geordende autobiografie gemaakt. Het boek is ingedeeld in drie periodes, overeenkomend met de drie grote liefdes in Paustovki's leven. Wat kan die Paustovski schrijven. Groots, meeslepend, maar ook klein, dichtbij en intiem. Niet alleen in de verhalen, maar ook in de brieven aan zijn vrouwen of kinderen. Verhalen over zijn leven, zijn bezigheden, over de stad in het Zuiden, over de natuur. Het landschap, de mensen, de gemoedstoestand. Het leven van een schrijver in de USSR, beter beschreven dan dit kan niet.

Bijzonder is de laatste brief van Paustovski, bedoeld als afscheid, na zijn dood in een la in zijn bureau gevonden. Één regel:

Deze aarde is onze woning, geef haar niet uit handen aan verwoesters, laag volk en leeghoofden. (blz. 570)

Paustovski schreef dit in 1968.



Vorige week was ik in Haarlem bij een Paustovski-avond in de Kennemer Boekhandel. Dat was leuk, er waren (schat ik) zo'n 50 man op afgekomen. We luisterden naar een geluidsfragment met Paustovski, er werd voorgelezen uit Goudzand en uit de net verschenen herziene vertaling van Verhaal van een leven 1, we keken naar een serie dia's met toelichting. De hoofdmoot was een interview door Mark Pieters van uitgeverij Van Oorschot met vertaler Wim Hartog. Interessant betoog over de totstandkoming van Goudzand, de waarschijnlijke bedoeling van Paustovski met zijn verspreide stukken, de populariteit van Paustovski juist in Nederland, het herzien van de vertaling van Verhaal van een leven 1 en de gemiste kans van je leven van Wim Hartog. Dat laatste was wel mooi om te horen. Begin jaren 60 studeerde Hartog in Parijs, hij volgde daar een tolkenopleiding. Op een dag zag hij bij een boekhandel vlakbij zijn kamer veel mensen in de rij staan, tot buiten aan toe, voor een signeersessie. Vanwege de drukte besloot Hartog om niet te gaan kijken. Jaren later, lang nadat hij Paustovski ontdekt had via een Franse vertaling, maakte hij uit de gepubliceerde brieven van Paustovski op dat hij (Paustovski) het was geweest, die daar toen zat te signeren. De enige kans die zich had voorgedaan om Paustovski te ontmoeten was daarmee voorbij, gemist.

Binnenkort te lezen: Verhaal van een leven 1 en De romantici.

't is lente

Vandaag begon de lente. Het is dat ik het zag in de agenda.

Toen ik veertien was, maakte ik samen met een klasgenoot op de eerste lentedag een lenteliedje. Zo'n doo-wop-dingetje, ondersteund door knippen met de vingers. We liepen op de Haagse Goeverneurlaan, zongen het en hadden de grootste lol. Ik weet eigenlijk alleen de eerste twee regels nog. Zou mijn klasgenoot zich nog meer herinneren?

't is lente, 't is lente,
Shoebiedoebiedoeb doewahhhhh!

Chuck Berry

If you tried to give rock and roll another name, you might call it ‘Chuck Berry’.
— John Lennon

There’s only one true king of rock ‘n’ roll. His name is Chuck Berry.
— Stevie Wonder

Gisteren overleed Chuck Berry. De betekenis van Chuck Berry voor de rockmuziek kan niet overschat worden. Hij was de eerste rockster (toen dat nog niet zo heette) die ook geweldig gitaar speelde. OK, Bill Haley speelde slaggitaar, Elvis akoestisch, maar Berry was de eerste gitarist die een elektrische gitaar kon laten huilen, gieren, zingen. Volgens mij begon het met Maybellene, er volgden vele iconische nummers: Sweet Little Sixteen, Roll Over Beethoven, Memphis, Rock 'N' Roll Music, Johnny B. Goode, You Can't Catch Me, Carol, enzovoorts en enzoverder. John, Paul en George, maar ook Keith, en vele andere aspirantpopartiesten luisterden in hun tienerkamers naar deze muziek en trachtten het na te spelen. Zonder Berry geen Beatles of Stones of wie dan ook in de jaren 60 zoals we ze kennen. Of later bijvoorbeeld Bruce Springsteen.

Het malle van Berry was dat hij geen eigen band had. Iedereen kende immers zijn nummers en wilde met hem spelen, dus er was altijd wel een plaatselijke band voorhanden. Vooraf overeengekomen gage graag cash in de gitaarkoffer.

Ik zag Chuck Berry twee keer, voor het eerst ergens begin jaren 70, in Den Haag, waarschijnlijk is dat toen ook zo gegaan. Ik herinner mij Berry, met een rode gitaar, en zijn befaamde duckwalk. Geweldige avond.

In 1969 speelde Chuck Berry op het Toronto Rock and Roll Revival festival, met vele anderen. (Later die avond het allereerste optreden van Plastic Ono Band.)



Oud filmpje, You Can't Catch Me. (John Lennon had iets te goed naar dit nummer geluisterd toen hij Come Together schreef, zowel naar melodie als tekst ('here come old flat-top'). Daar is nog een flinke plagiaatzaak uit voortgekomen.)



Vorig jaar, op zijn negentigste verjaardag, kondigde Berry aan dat hij, na lange tijd van stilte, weer bezig was met een nieuwe plaat die in 2017 zou verschijnen. Die is er (nog) niet gekomen.

Een jihad van liefde

Ik kreeg vrijdag dit boek van een vriend en las het in een ruk dezelfde nacht uit. Nou ja, het is niet dik.

Och, waren er meer Mohamed El Bachiri's. Het boekje bestaat uit gedachten, gedichten, uitspraken van de Brusselse metrobestuurder Mohamed, die zijn vrouw Loubna verloor bij de aanslag op de Brusselse metro op 22 maart 2016. Hijzelf was die dag vrij. Mohamed vertelt, in korte stukken, over zichzelf, over zijn Loubla, over Marokko, over wonen in België, in Molenbeek, over de islam, over zijn geloof, over de Koran, over andere geloven, over zijn verdriet, over zijn kinderen. Over de daders, over wraak. Over het hart en de rede. Ik vind het een prachtig, ontroerend, inspirerend boek. Verplichte leestip. 94 bladzijden, ongelooflijk rijk.

Laten we verdergaan vanuit het hart en de rede, met een overtuiging, of die nu religieus is of niet. Laten we de liefde aanboren, die onuitputtelijke grondstof, die uit het hart komt en niet uit de bodem.

Ga naar het uiterst van je godsdienst, daar zul je de godsdienst van anderen aantreffen.

Och, waren er meer Mohamed El Bachiri's. Er zijn meer Mohamed El Bachiri's. Luister maar eens goed.

Boekenland: wat is belangrijk, wat niet

Misschien denkt U het antwoord op deze vraag af te kunnen leiden uit de ruimte die aan een bepaald boek besteed wordt in de boekenrubriek van de Volkskrant.

Deze week werd in die boekenrubriek vijf en een halve pagina ingeruimd voor een 'interview' dat Maxim Hartman (wat is dat toch met die Maxim Hartman, eerder kon hij ook al al een paar weken lang steeds een bladzijde vullen met onzinboekbesprekingen) had met Rob Hoogland en Arthur van Amerongen, naar aanleiding van het verschijnen van Het Grote Foute Jongens Boek. Ook dit interview voegde weer helemaal niets toe, behalve de mededeling dat het ouwe-jongens-krentenbroodverhalen zijn. Een ouderwets degelijke recensie is aan dit boek natuurlijk ook niet besteed en sowieso al een tijdje teveel gevraagd, ik weet het.

Een eind verderop is er de pagina Signalementen, op één bladzijde wordt een aantal (deze week: zeven) boeken 'gesignaleerd'. Een daarvan is nota bene Verhaal van een leven, deel 1, van Konstantin Paustovski. Nauwelijks een-derde Sir Edmundkolom. Man man man. Ik lees momenteel Paustovski's Goudzand, een geweldig goed, rijk boek, dus ik was zeer benieuwd geweest naar vijf en een halve bladzijde over Paustovski. Maar ja.

Recensies schrijven kan ik overigens ook niet. Ik zeg dus maar, slechts afgaand op mijn vermoeden (en leeservaring met Goudzand): koop dit boek of leen het uit de bibliotheek en lees!