Gerard Reve

Deze week werd er veel aandacht aan besteed: de biografie van Gerard Reve, door Nop Maas. In NRC stond een lovende recensie. Eerder las ik al een voorpublicatie die veelbelovend leek. Vanmorgen heb ik dan dit boek aangeschaft.



Ik heb nu zo'n 70 bladzijden gelezen, en het is tot nu toe geweldig. Gedetailleerd, puttend uit vele brieven en herinneringen, met niet eerder gepubliceerde fragmenten en foto's, en dat zo'n 700 pagina's lang. En dat is dan nog maar deel 1. Ik houd van biografieën, en ik houd van Reve. Hier komt het prachtig samen.
Als zo dikwijls, komt ook nu mijn eigen leven mij als onbelangrijk en zinloos voor, en zie ik nergens in dat leven iets dat groots of heldhaftig genoemd zou mogen worden of dat, in helderheid of geladenheid, de kracht zou bezitten van een symbool, dat het zin en duiding zou kunnen geven. - Gerard Reve, Oud en eenzaam.

Gedichtenwedstrijd

Ik heb vandaag dan toch een gedicht ingestuurd naar de Nationale gedichtenwedstrijd. Gelukkig dacht ik er nog op tijd aan, de inzendingstermijn sluit 1 november. Ik heb dit gedicht al jaren geleden geschreven, en bij nalezing vind ik het nog steeds niet onaardig. Proberen dus maar. Nee, ik zet het gedicht nu niet on line, dat mag namelijk niet. Als mijn gedicht de volgende ronde niet haalt, plaats ik het hier alsnog. Misschien.

In gedachten

Vandaag is de geboortedag van mijn moeder. Zou er nog iemand anders zijn die vandaag aan haar denkt? Ik denk eigenlijk van niet...
Maar ik, IK WEL!!

Moeten we vaker doen

Ik denk dat veel mensen het hebben, je neemt je voor bij die of die langs te gaan, of samen uit, doen we, ik maak een afspraak, maar het komt er gewoon niet van want druk, me dit en me dat, op dinsdag kan ik niet, misschien zijn ze niet thuis, vanavond wil ik eigenlijk alleen maar op de bank zitten.
Vanavond gingen we met goede vrienden weer eens uit, eten in Haarlem. Het was goed, gezellig en we hebben over van alles gepraat en bovendien lekker gegeten. Het heeft ons allemaal gewoon GOED gedaan. Stom dat we dat niet vaker doen....

Verre werelden

Een dag of tien geleden bezocht ik de Warren-tentoonstellingen in Middelburg. Bij de expositie over Warrens etnografica hoort deze publicatie. Het is een mooi vormgegeven kijk-, lees- en bladerboek. Naast een inleiding door Adriaan van Dis, met herinneringen aan Hans Warren en zijn kunstverzameling, bevat het boek mooie afbeeldingen van de 102 in Middelburg tentoongestelde werken (overigens een klein deel van de in totaal zo'n 700 stukken omvattende verzameling). In een begeleidende tekst worden deze verder toegelicht. Ook bevat het boek per kunstwerk verwijzingen naar vermeldingen in het Geheim dagboek, en eventueel naar een geïnspireerd gedicht. (In het boek wordt verwezen naar Hans Warren, Verzamelde gedichten, maar veel van de bedoelde gedichten staan ook in de bundel Een stip op de wereldkaart.)

Het op voor- en achterzijde van het boek afgebeelde werk is volgens het achter in het boek opgenomen bijschrift het hoofd van een heilige man (arhat), uit Nepal. Het is gedateerd 1875-1900, het materiaal is verguld metaal en verf.

Op p. 140-141 wordt het samen met andere hoofden uit Warrens collectie afgebeeld.

Uit de daar gegeven toelichting:
Nepal is vooral bekend als hindoeïstisch land. Het boeddhisme heeft echter ook altijd veel aanhangers gekend. In beide religies spelen festivals een belangrijke rol. Deze hoofden zijn waarschijnlijk gebruikt tijdens één van de boeddhistische festivals. [...] Mogelijk werden ze gedragen tijdens een feestelijke processie.
(uit: Hans Warren, Verre werelden, p. 140)

Warren kocht dit stuk op 18 november 1998 bij Christie's in Amsterdam.

Een dag later schreef hij erover in Geheim dagboek:
[...] Zondag de zeventiende zijn we naar Amsterdam geweest voor [...] de kijkdag bij Christie's. [...] Vooral was ik benieuwd naar een repoussékop van een arhat uit Nepal. Zou het dezelfde zijn als die uit 1994, toen we de eerste kochten en ik zo moeilijk kon kiezen tussen de twee? Het was hem, destijds werd hij ƒ6500-ƒ7500 getaxeerd, nu ƒ1500-ƒ2000. Ik vond hem nog steeds prachtig, de nobele uitdrukking trof me sterk. [...]
(uit: Hans Warren, Geheim dagboek 1996-1998, p. 118-119)

De op p. 140-141 afgebeelde hoofden inspireerden Warren ook tot een gedicht:

Uit een kloosterschrijn
Uit een kloosterschrijn
van de Himalaya, hoog in Nepal,
kwamen ze hier. Meer dan levensgrote
paradehoofden van gedreven zilver,
verguld en gelakt.
Hemels lachende jonge monniken,
een strenge arhat, doodshoofden die haast spreken.
[...]
(uit: Hans Warren, Een stip op de wereldkaart, p. 26)

Heerlijk, zo'n regenachtige zaterdag.

Good evening Holland!

Op 9 december treedt Paul McCartney, misschien wel voor de allerlaatste keer (de goede man is 67), in Nederland op, in de Gelredome. Ik ben er bij, vanmorgen heb ik kaarten gekocht.

Voorlopig tenslotte

Goed, ik ga nog 1 keer he-le-maal los over die Beatles-dozen. Maar eerst een kwis-vraagje.

Tussen 1962 en 1970 brachten The Beatles 217 verschillende nummers uit, als single-, EP- of LP-track. Welke van deze nummers staat het meest op de tot nu toe verschenen Beatles-CD's?
Ik bedoel dus dat je onwillekeurig denkt: Ja hoor, die staat er natuurlijk ook weer bij....



Volgens mij is dat Yellow Submarine. Dit nummer verscheen in 1966 op Revolver, en in 1969 op Yellow Submarine, dus in 1987 op de CD-versies van deze LP's. In 1993 dook het weer op op de CD-versie van The Beatles 1962-1966 (de 'rode dubbel-LP'). In 1999 stond het nummer ook weer op de herziene Yellow Submarine Songtrack CD, waarop alle filmnummers stonden, in geremixte vorm en in 2000 op 1, een CD met alle (27!) nummer-1 hits van onze helden. Yellow Submarine staat natuurlijk ook op de geremasterde versies van Revolver en YS. Tot zover de stereoversies. Monoversies verschenen in 1992 (in de 22 CD's tellende The Beatles Singles Collection) en in 2009 op de monoversies van Revolver en YS. Een 5.1 mix staat op de Yellow Submarine DVD uit 1999. Een opzettelijk afwijkend gemixte versie met andere effecten en een gesproken intro door Ringo tenslotte staat op de 4-track single Real Love uit 1996.

Maar nu de remasters. Laat ik eerlijk zijn: de verschillen tussen de nieuwe en de oude CD's zullen bij oppervlakkige beluistering via de (auto) radio of als achtergrondmuziek in het winkelcentrum niet iedereen opvallen. Want: het gaat om reMASTERING, niet om reMIXEN. Dat betekent dat uitgegaan is van gemixte tapes, en dat de nummers niet wezenlijk anders zijn geworden. Ik vind wel dat ze in veel gevallen anders zijn gaan klinken, helderder, meer detail. Technisch is er veel vooruitgang geboekt op het gebied van met name AD-conversie, dus het omzetten van analoog naar digitaal. Verder zijn technische fouten in de mastertapes zoals drop-outs of slechte edits, waar mogelijk weggepoetst. Het gaat dan om ingrepen van (soms) milliseconden. Omdat ik al 40 jaar naar deze muziek luister en er veel over gelezen en in detail naar geluisterd heb, vallen deze zaken mij soms op. Ook is in een paar gevallen ruisonderdrukking toegepast. The Beatles zijn de grootste artiesten van de 20e eeuw, en hun muziek verdient het om op de best mogelijke wijze geconserveerd te worden. Met een paar details ben ik minder gelukkig. Vanaf nu zijn de stereo-CD's de standaard, die in de winkel verkrijgbaar is. De monoversies zijn gelimiteerd in oplage, en zullen waarschijnlijk niet meer bijgemaakt worden. Maar in een aantal gevallen is de monoversie superieur: Dat zijn dat met name de LP's vanaf Please Please Me tot en met Sgt. Pepper. Please Please Me en With The Beatles zijn eigenlijk geen stereo maar ruwe twin-track, en dat klinkt voor de gemiddelde luisteraar bepaald eigenaardig. Ook is jammer genoeg gekozen voor de 1987 remix van Help!, met veel toegevoegde nagalm. De oorspronkelijke drogere 1965 stereomix staat gelukkig als bonus op de mono-CD.

Wat je hoort is het belangrijkste. Ik kon het echter niet laten ook op een meer technische manier naar de CD's te kijken. Om een brede vergelijking te maken tussen de in de loop der jaren verschenen edities heb ik drie nummers uitgezocht, die op 5 verschillende stereo-CD's zijn uitgebracht. Dit zijn All You Need Is Love, Eleanor Rigby en Yellow Submarine. Deze nummers zijn alle oorspronkelijk op CD verschenen in 1987, maar komen ook voor op de in 1993 uitgekomen CD's The Beatles 1962-1966 en 1967-1970, in 1999 op Yellow Submarine Songtrack, in 2000 op 1 en in 2009 op de remasters. Monoversies en afwijkende Anthologyversies laat ik buiten beschouwing.

Methode: de onderzochte nummers zijn met behulp van Exact Audio Copy ongecomprimeerd naar een PC overgezet, waarna bij programma's als Goldwave en Audacity een kleine analyse is uitgevoerd.

Als illustratie hieronder de waveforms van Yellow Submarine, uit 1987 en uit 2009.


1987


2009

Wat aan deze grafiekjes meteen al te zien is, is dat de versie uit 2009 er harder, luider op gezet is, het niveau is 2 tot 3 dB versterkt, om het ten opzichte van de huidige rockmuziek niet al te schriel af te laten steken. Dat is overigens een cosmetische ingreep, je kunt een CD ook harder laten klinken door de volumeknop van de versterker verder open te draaien (uitgaande van een goede installatie die zelf niet te veel ruis inbrengt).

Wat mij bevalt aan de 2009 grafiek, en aan de getalletjes die daaraan te onttrekken zijn, is het feit dat de muziek er niet te hard op is gezet. De toppen van de grafiek (de luidste passages) raken in geen geval het maximaal op een CD mogelijke niveau van 0 dB, waarboven het geluid afgekapt wordt. Hierdoor gaat het geluid vervormen, en omdat de luidste passages afgekapt worden en de stillere niet, gaat er dynamiek verloren, de muziek klinkt dan veel vlakker.

Als voorbeeld de grafiek voor de versie van Yellow Submarine, die in 1999 verscheen op Yellow Submarine Songtrack:


1999

Te zien is dat deze muziek er veel harder op staat. Met name aan de rechterkant van de grafiek, bij het einde van het nummer, lijken alle pieken een even hoog niveau te hebben. Dat klopt, daar wordt het maximum niveau gehaald, en de nog hardere passages worden afgeknipt. Dit resulteert dus in een luid, vervormd en vlak muziekje, The Beatles onwaardig. Een gemiste kans, omdat juist op deze CD de nummers opnieuw gemixt zijn.

Ook voor de twee andere nummers heb ik vergelijkbaar pluiswerk gedaan, met ongeveer hetzelfde resutaat.

Is dit nu de best mogelijke representatie van Beatlesmuziek? Ik denk van wel. De oorspronkelijke mixen zijn gehandhaafd, de technische onvolkomenheden zijn waar mogelijk gerepareerd en het geluid is er binnen de mogelijkheden van de CD optimaal op gezet. In theorie bieden SACD en DVD de mogelijkheid om een grotere dynamiek toe te laten. Dit stuit op het bezwaar dat deze formats niet breed geaccepteerd zijn als geluidsdrager. Verder is in de meeste gevallen zo'n grotere dynamiek voor de gemiddelde luisteraar al niet meer onderscheidbaar, zo blijkt uit uitgevoerde dubbel-blinde tests.

Een verbeterstap die nog wel mogelijk is, maar die veel werk met zich meebrengt, is om terug te gaan naar de oorspronkelijke multitracks, deze op te knappen en dan opnieuw de master te mixen. De multitracks zijn de afgelopen jaren allemaal gedigitaliseerd, het werk zit dan nog in de opknapbeurt en de remix. Ik ben al aan het sparen....

Tenslotte: nu alle nummers opnieuw gemasterd zijn zal EMI binnen afzienbare tijd ook moeten komen met een verbeterde uitgave van 1962-1966 en 1967-1970, of van 1, zodat alle hits handig op 1 uitgave bij elkaar komen te staan.