Een geweldig leuke uitdaging

Gisteren bezocht ik een lieve tante, die sinds enige tijd volledig naar haar zin verblijft in een verzorgingshuis. Kopje koffie, en ik had een stuk cake meegenomen. Natuurlijk even gezellig bijgepraat over vroeger en over de familie. Maar onlangs was er een 'manager' bij haar in de kamer op bezoek geweest die haar had verteld over de 'geweldig leuke uitdaging', waar hij nu voor was gesteld. Medio 2015 moet dit verzorgingshuis worden gesloten en worden de bewoners overgebracht naar een andere locatie. Mijn tante lijkt dit helemaal geen 'geweldig leuke uitdaging'. Zij kan niet veel meer, maar zit daar prima, kijkt naar buiten en ziet het straatgebeuren. Er wordt gesneden in budgetten en dan krijg je dit. Geweldig leuke uitdagingen.

Ah, ba ba ba ba Barbara Ann

Wat zit er na al die jaren allemaal niet opgeslagen in een mensenhoofd, en waarom kun je er vaak niet bij, of: waarom komt het ineens wél tevoorschijn. Zo herinnerde ik mij vandaag zonder aanwijsbare aanleiding ineens een busritje van school naar het zwembad, waar we elke week zwemles kregen.



Het moet dus begin 1966 geweest zijn.
Het zwembad in Rijswijk was nog niet zo lang geopend (en is inmiddels al weer jaren geleden afgebroken). En in de bus stond de radio aan, natuurlijk op Radio Veronica, en daar was Barbara Ann, door The Beach Boys. Hoog in de Top 40, misschien wel op 1, dat weet ik niet meer.



Waarom herinnerde ik mij dit vanmorgen dat busritje, met dat liedje op de radio, ineens haarscherp, terwijl ik van achter mijn bureau door het raam naar buiten keek?

De Siegenbeeklezing die de Bureau-liefhebber bijgewoond hebben moet

Op 25 november verzorgde Marc van Oostendorp de Siegenbeeklezing 2014, met als titel: Van Het Bureau naar Humanities Center. Het Meertens Instituut vroeger, nu, en in de toekomst. (Terzijde: In Bij nader inzien zegt Maarten Koning ergens dat 'Siegenbeek' zijn favoriete spelling is.)

Ik vond het een leuke, informatieve avond. Hier en daar een aardige Bureau-anekdote, maar zeker breder dan dat. De presentatie was in Prezi-vorm, die hierbij gaat.



De klassieke werkzaamheden op het Meertens Instituut werden geïllustreerd met een voor Bureau-liefhebbers bekende kaart, namelijk 'Offers voor mooi weer'. Op deze kaart is voor het eerst een zogenaamde cultuurgrens gevonden. In Het Bureau staat deze scène in deel 1 (Meneer Beerta), op pagina 512/513. De kaart zelf en een mogelijke verklaring voor de cultuurgrens worden besproken in het zeer leuke boekje De kaartenbank, vanaf blz. 75.

Het verleden.
Van Oostendorp vertelde over het begin in 1930, waarom (volgens 'kwade tong' Jo Daan (in Het Bureau: Dé Haan)) Meertens (Beerta) werd aangesteld als hoofd van het Dialectbureau, en niet de misschien geschiktere Gesinus Kloeke. Dit door bemoeienis van 'bad guy' Van Ginneken die vreesde anders overvleugeld te worden (en wiens biografie, zo werd beloofd, t.z.t. door Van Oostendorp geschreven zal worden). Als het anders was gelopen zou het wellicht nu het 'Kloeke Instituut' zijn geweest. Na oprichting van het Dialeectbureau volgden de afdelingen Volkskunde en Naamkunde snel, door de interesse die Meertens daarvoor had.

Na Meertens volgt de periode Blok-Voskuil. Ook die kennen we uit Het Bureau, natuurlijk, als Jaap Balk en Maarten Koning. Een droevig stemmend hoofdstuk uit de geschiedenis van het Instituut is het lot van het beroemde kaartsysteem van Voskuil. 22 kasten met ieder 20 laden, met elk weer 400 kaarten. Over alles wat met volkscultuur te maken heeft, dus over A L L E S. Lees Het Bureau. Daarin begint Maarten Koning vrijwel aan het begin van het eerste deel met een kaartenbakje, dat dan nog op een tafel met boeken van Beerta staat, om literatuurverwijzingen in te verzamelen. Later vullen ook zijn medewerkers het steeds uitdijende systeem. Het doel was om hiermee onderzoek te verrichten. Dat is nooit gebeurd, zodat het nu in de archiefruimte van het Meertens Instituut staat opgeslagen. Na de komende verhuizing (2015?) naar een kleinere omgeving zal het naar een landelijk overheidsdepot moeten gaan. Van Oostendorp zou er graag nog iets wetenschappelijks mee doen, maar wat? Er werd nog een foto vertoond, 'deze zomer op verzoek van iemand die in deze zaal aanwezig is, gemaakt'.

Het heden.
Na Blok en Voskuil is er de moderne tijd, onder leiding van Hans Bennis. Het aandachtsveld is veranderd. Naamkunde is verdwenen, de computer als gereedschap is gekomen. Kaarten worden nog steeds gemaakt, bijv. over 'drie-ledige werkwoordclusters'.





Kennelijk komt de vierde vorm (gemaakt hebben moet) nauwelijks voor, voor mijn gevoel kán hij nog net, daarom heb ik deze ook in de titel gebruikt.

Het Meertens Instituut heeft een aantal grote databanken on-line gezet. Een van de meest gebruikte is de Nederlandse Voornamenbank. Ook Maarten en Nicolien staan er in, of Nicolien dat nu wil of niet.

Ook werd de Nederlandse Liederenbank getoond, ooit begonnen door Ate Doornbosch (Jaring Elshout).

De toekomst.
Onderzoek moet tegenwoordig geld opleveren. Onderzoeksinstituten worden gekoppeld aan topsectoren in de industrie. Een bizar idee dat enige tijd rondging was om het Meertens Instituut te koppelen aan de gaming industrie. Over dat rare plan wordt gelukkig niet veel meer vernomen. Het Meertens Instituut zal binnenkort van de cola-fabriek verhuizen naar het Spinhuis, samen met o.a. het Huygens Instituut.

Bij de rondvraag wilde een van de aanwezigen weten wat de opvatting van Van Oostendorp was over de naam van het instituut, gegeven de rol die Meertens tijdens de oorlog zou hebben gespeeld. Aangehaald werd o.m. dat Meertens voor de Duitsers boeken zou hebben gescreend op het voorkomen van begrippen als Jood en Oranje. Hier vindt U het rapport van de Commissie van Drie die zich hierover heeft gebogen plus wat aanpalende literatuur, en voor de volledigheid ook de reactie hierop van Hans Derks, die deze kwestie had aangezwengeld.
Ik had dat al eens gelezen en kan/ga er niets over zeggen.

Ik wacht op de publicatie van de biografie van Meertens, waarmee (dit vond ik op internet) Theo van der Meer bezig schijnt. En wie o wie gaat nu eens de biografie van Voskuil schrijven.....

Zoals gezegd, een leuke, informatieve lezing. In 2015 ga ik Het Bureau herlezen.

UPDATE 5 dec: Prezi vanuit Van Oostendorps website gelinkt, en tekst daarom ook enigszins aangepast.

14 november 1959: lang geleden, nooit vergeten

Stijloefening 100

P-TAAL

Epin lepijn zepestepien, epop hepet spepitsepuur. Epeen keperepel vepan zepowepat zepesepentwepintepig, slepappepe vepilthepoed mepet epeen kepoordjepe eperepomhepeen epin plepaats vepan epeen lepint, nepek tepe lepang epalsepof eper epaan gepetrepokkepen wepas. Depe mepensepen stepappepen epuit. Depe fepigepuur epin kwepestepie vepalt epuit tepegepen epeen pepassepagepier nepaast hepem, depie hepij epervepan bepeschepuldepigt tepegepen hepem epop tepe bepotsepen tepelkepens epals eper epiemepand lepangskepomt. Bepedepoeldepe bepits tepe klepinkepen mepaar depe tepoon epis epeerdeper hepuileperepig. Zepiet epeen zepitplepaats vrepijkepomepen epen schepiet eperepop epaf.
Twepee epuur lepateper kepom epik hepem tepegepen epop hepet Jepan Wepillem Brepouwepersplepein, bepij hepet Ceponcepertgepebepouw. Hepij epis epin gepezepelschepap vepan epeen kepameperepaad depie tepegepen hepem zepegt: 'Jepe zepou epeen epextrepa knepoop epaan jepe epoveperjepas mepoetepen lepatepen zepettepen.' Hepij wepijst epaan wepaar (bepij depe epuitsnepijdeping) epen wepaarepom.



Deze klassieker herlezen. Tip!

Nederland Leest, dit jaar Een vlucht regenwulpen

Het is weer tijd voor Nederland Leest. Op zich een sympathieke actie, waarbij op grote schaal een boek gratis wordt verspreid, door bibliotheken, op scholen en (via een goedkope druk) via de boekhandel. De bedoeling is dat dit boek 'door iedereen' gelezen wordt en dat er dan op grote schaal over dit boek in discussie wordt gegaan. Dit jaar is, als ik het wel heb, de negende editie.

Voor het uitverkoren boek gelden de volgende voorwaarden.

1. Het moet literaire waarde hebben.
2. Het mag niet recent zijn (de tand des tijds doorstaan hebben).
3. Het moet geschikt voor een breed publiek.
4. Het moet aanleiding geven tot discussie.

Dit jaar is de keus gevallen op Een vlucht regenwulpen van Maarten 't Hart. Tja, zou dat nu aanleiding geven tot discussie? Ik heb grote waardering voor 't Harts schrijverschap en met het boek op zich is natuurlijk niets mis, maar het is al zo vaak herdrukt (1.500.000 exemplaren tot nu toe) dat ik vermoed dat heel veel volwassenen het al gelezen hebben. Ik in ieder geval wel. Relatief veel mensen zullen het boek daarom nu niet nog eens gaan lezen. En is 't Hart nog wel interessant genoeg om door een groot deel van de scholieren van nu met plezier gelezen te worden? Ik twijfel. Eenzame tieners zijn er natuurlijk ook nu nog, maar ik vrees dat dit boek voor de gemiddelde scholier van nu niet eigentijds genoeg meer zal zijn.

Liever zag ik dat een jonge schrijver uitgenodigd zou worden om een boek te leveren. Een boek van nu, over nu, door een schrijver van nu. Interessant voor jong en oud. Het 'literaire lezen van boeken die de tand des tijds doorstaan hebben', dat komt misschien daarna nog wel.

Er was nog een plaatsje over

Gistermiddag besloot ik dat ik 's avonds een toneelvoorstelling wilde zien, in het plaatselijk theater. Bij de kassa bleek dat er nog maar een paar losse plaatsen beschikbaar waren. Geen probleem, een stoel is genoeg.

Mij op de voorstelling verheugend, ging ik er die avond eens goed voor zitten, naast een oudere heer, die ik begroetend toeknikte.

- Prima plaats he, sprak hij.
- Zeker, we kunnen het goed zien, beaamde ik.
- U bent alleen, U heeft dit op het laatste moment besloten?
- Vanmiddag heb ik dit kaartje gekocht.
- Dat kan kloppen, wij hebben deze plaats teruggegeven.
- Daar bof ik dan mooi mee.
- De reden is niet zo leuk. Die plaats was voor een vriend, die is onlangs overleden. Ik zit naast zijn weduwe.

Ik boog wat naar voren en zag een oude, broze vrouw, die mij zonder enige emotie aankeek.

- Het spijt me, zei ik en keek weer voor me.

Het zaallicht doofde en het doek ging op.